– ينديرا, بەرٸ قالاي باستالعانىن ايتىپ بەرسەڭٸز. كەسٸپكەرلٸككە جەنە ٶندٸرٸستٸك سٷزگٸلەردٸ ٶندٸرۋ – نەزٸكجاندىلاردىڭ ٸسٸ ەمەس دەپ سانالاتىن كەسٸپكە سٸز قالاي كەلدٸڭٸز?
– مەن ل.ن.گۋميلەۆ اتىنداعى ەۋرازييا ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتٸندە ساياساتتانۋشى ماماندىعى بويىنشا بٸلٸم الىپ, 2007 جىلى تەمەمدادىم. ودان كەيٸن ستۋدەنتتەرمەن الماسۋ باعدارلاماسى بويىنشا پولشانىڭ پوزنان قالاسىندا تٶرت جىل وقىدىم, العاشقى جىلى پولياك تٸلٸن وقىپ ٷيرەنٸپ, كەلەسٸ ٷش جىلىندا ماگيستراتۋرادا بٸلٸم الدىم.
ەكٸنشٸ كۋرستا وقىپ جٷرگەن كەزٸمدە مەن جۇمىس ٸزدەي باستادىم جەنە ونى قازاقستانداعى ستۋدەنت كەزٸمدە باستالعان نەتۆوركينگ ارقىلى تاپتىم. مەن ەۇۋ ستۋدەنتٸ بولىپ جٷرگەن كەزٸمدە پولشادا وقۋىمدى جالعاستىرامىن دەپ شەشتٸم. سوندىقتان مەن سوڭعى كۋرستاردا وسى ەلمەن بايلانىستى بارلىق ماعلۇماتتاردى بەلسەندٸ تٷردە زەرتتەي باستادىم.
– «ساياساتتانۋ» ماماندىعى بويىنشا ماگيسترانتتىڭ ەۋروپاداعى ٸرٸ ٶنەركەسٸپتٸك كومپانييانىڭ قازاقستانداعى ٶكٸلدٸگٸنٸڭ ديرەكتورىنا دەيٸن جەتۋ جولى ٶتە قىزىقتى عوي. وسى ٶمٸرٸڭٸزدٸڭ بٸر بٶلٸگٸ تۋرالى ايتىپ بەرسەڭٸز.
– ييا, مەنٸڭ كەسٸبي ٶمٸرٸمدەگٸ ەڭ ماڭىزدى كەزەڭ وسىدان باستالادى. پولشادا مەنەدجەر رەتٸندە جۇمىسقا قابىلداندىم, سول جەردە مەن نارىقتى جەنە ٶنٸمنٸڭ تەحنيكالىق سيپاتتارىن زەرتتەدٸم. سونىمەن قاتار, مەنٸڭ مٸندەتٸم – كومپانيياعا قازاقستاننان سەرٸكتەس تابۋ ەدٸ.
الايدا بٸرنەشە كەلٸسسٶزدەر نەتيجەسٸز اياقتالدى. وقۋىمدى بٸتٸرٸپ, سول ۋاقىتتا بٸر جىلدان استام جۇمىس ٸستەگەننەن كەيٸن مەن ٷيدٸ ساعىندىم جەنە ورالۋعا بەل بۋدىم.
قازاقستانعا كەلدٸم, بٸراز ۋاقىتتان كەيٸن مەنٸڭ بۇرىنعى باسشىلارىم ماعان قازاقستاندا ٶكٸلدٸكتٸ ٶزٸم اشۋدى ۇسىندى. مەندە ەشقانداي دا ساتۋ سالاسىندا تەجٸريبە بولعان سوڭ, بۇل سالانى تولىق تٷسٸنبەدٸم. ەرينە, مەن مۇنداي تاپسىرمانى ورىنداي الامىن با دەپ ويلاندىم. وسى سەتتە اتا-انام مەن اعام ماعان بەلسەندٸ تٷردە قولداۋ كٶرسەتتٸ. ولار: «بٸز ساعان كٶمەكتەسەمٸز!» دەدٸ. ول كەزدە, 11 جىل بۇرىن بۇل باستاما مەنٸ قايدا اپاراتىنىن جەنە جۇمىستىڭ ناقتى اۋقىمى قانداي ەكەندٸگٸن بٸلمەدٸم. بٸراق قۇلشىنىس پەن جاستىق جٸگەر ٶزدەگەنٸن الدى, مەن كەلٸسٸم بەردٸم.
بٸلەسٸز بە, مەن قازٸر كومپانييانىڭ ٶكٸلٸ رەتٸندەگٸ العاشقى قادامدارىمدى ەسكە العانىما ٶتە قۋانىشتىمىن. مەنٸڭ العاشقى ساتىلىمدارىمدى باستان ٶتكەرگەنٸم ەلٸ ەسٸمدە. مەن ادامدارعا ۇسىناتىن سٷزگٸلەردٸڭ قايدا جەنە قاي جەردە ورنالاسۋى كەرەكتٸگٸن تٸپتٸ بٸلمەۋشٸ ەدٸم.
ەمتيحاندارعا دايىندالۋعا ۋاقىت بولمادى, كٷن سايىن وقىتۋ جەنە ساتۋ تٷرٸندەگٸ ەمتيحان بولدى.
بۇل جەردە مەن بٸزدٸڭ پولياك كٶشباسشىمىز ستەفان دوباكتىڭ وسى جاعدايداعى ساۋاتتى تەسٸلٸن اتاپ ٶتكٸم كەلەدٸ. ول ماعان بالىق ەمەس, قارماق بەردٸ – دايىن شەشٸمدەر جوق. پولشادان تەك بٸلٸكتٸ اقپاراتتىق قولداۋ الا وتىرىپ, مەن «الاڭدا», قالاي جەنە نە ٸستەۋ كەرەكتٸگٸن ٷيرەندٸم. ول ماعان, ٶزٸن-ٶزٸ جٷزەگە اسىرۋ دەگەن – باستى مٷمكٸندٸكتٸ بەردٸ دەپ ويلايمىن. مەنٸڭ ادامي قاسيەتتەرٸمە نازار اۋدارعانىنا ريزامىن, ٶيتكەنٸ مەندە ەشقانداي تەجٸريبە بولعان جوق. ستەفان دوباك مەن ٷشٸن باسقارۋشىنىڭ ٷلگٸ-ٶنەگەسٸ بولدى. ول ماعان ەشتەڭەنٸ ماقساتتى تٷردە ٷيرەتكەن جوق. مەن ونىڭ ەرتٷرلٸ جاعدايلاردا قالاي ەرەكەت ەتەتٸنٸن جەنە نە ايتاتىنىن باقىلادىم. مەن ونىڭ ٶمٸرمەن بايلانىسىن, ادامدارمەن قارىم-قاتىناسىن تٷسٸنۋگە تىرىستىم. مەن ٶزٸم جەتەكشٸ بولعان كەزدە, ۇقساس جاعدايلاردا ونىڭ مىسالدارى مەنٸڭ ويىمدا پايدا بولا باستادى. ول مەنٸڭ بيزنەس ەلەمٸنە باعىتتاۋشىم بولدى, ون كٸسٸنٸڭ تەلٸمگەرٸم بولعانىنا مەنٸڭ جولىم بولدى دەپ ايتا الامىن.
– ەرازاماتتىڭ ٸسٸ بولىپ سانالاتىن بۇل بيزنەستە گەندەرلٸك مەسەلەلەر تۋرالى پٸكٸرلەر كەزدەستٸردٸڭٸز بە?
– ون جىل بۇرىن بٸزدٸڭ كٶزقاراسىمىز قازٸرگٸدەن ەلدەقايدا كونسەرۆاتيۆتٸ بولدى. مەن ەرازاماتتارمەن ٸسكەرلٸك كەزدەسۋلەرگە كەلگەن كەزدەرٸمدٸ كٷلٸمسٸرەپ ەسٸمە تٷسٸرەمٸن, ولار كٸپ-كٸشكەنتاي جاس قىزعا اڭ-تاڭ بولىپ قاراپ: «ٶكٸلدٸكتٸڭ ديرەكتورى سٸز بە ەدٸڭٸز?» دەپ قايتالاپ سۇراۋشى ەدٸ. مەن ٶزٸمنٸڭ قۇزىرەتتٸلٸگٸمدٸ دەلەلدەۋٸمە تۋرا كەلەتٸن ەدٸ. ەندٸ, ەرينە, قازٸرگٸ تاڭدا بٸزدە بەرٸ باسقاشا, مەنٸڭ كەسٸبٸم مەن دەرەجەم مۇنداي تاڭقالۋشىلىقتاردى تۋىنداتپايدى.
– ٶز بيزنەسٸڭدٸ اشۋ, ەسٸرەسە ٶندٸرٸس قۇرۋ ٷلكەن ينۆەستيتسييا قاجەت ەتەدٸ دەگەن پٸكٸر بار. تەۋەكەلگە ەتٸپ قارجىڭىزدى بيزنەسكە سالدىڭىز با جەنە ولار قانشالىقتى اقتالدى?
– مەن ٶز تەجٸريبەمنەن ايتايىن, ەڭ باستىسى – يدەيا مەن جۇمىس ٸستەۋگە دەگەن ۇمتىلىس دەپ ايتا الامىن. ەڭ از مٶلشەردەگٸ قاراجاتپەن نەمەسە تٸپتەن قاراجاتسىز دا باستاۋعا بولادى. مىسالى, العاشقىدا پولياك تارابى بٸزگە جالاقى تٶلەپ, شاعىن كەڭسە – بٸر كومپيۋتەر مەن تەلەفونى بار پەتەر جالدادى.
– بٷگٸنگٸ تاڭدا بيزنەستٸڭ ەدەۋٸر بٶلٸگٸ قيىن كەزەڭدەردٸ باستان ٶتكەرۋدە. كوروناۆيرۋس سٸزدٸڭ جاڭا اشىلعان زاۋىتتىڭ جۇمىسىنا قالاي ەسەر ەتتٸ?
– پاندەمييا كەزٸندە بٸزگە كٶبٸرەك تاپسىرىس كەلە باستادى دەپ ايتا الامىن. بۇل كوروناۆيرۋسقا بايلانىستى كەسٸپورىنداردىڭ جۇمىسىنا قويىلاتىن جاڭا تالاپتارعا جەنە قاۋٸپسٸزدٸككە جاۋاپ بەرەتٸن كەسٸپ يەلەرٸ مەن ينجەنەرلەردٸڭ دەنساۋلىققا دەگەن كٶزقاراسىنىڭ ٶزگەرۋٸنە بايلانىستى.
ەگەر بۇرىن ينجەنەرلەر سٷزگٸنٸ شاڭنان تازارتىپ نەمەسە جۋىپ عانا قويسا (بۇل ونىڭ سيپاتىنا ەسەر ەتەدٸ), بٷگٸندە ونىڭ سالدارى قانداي بولاتىنىن تٷسٸنەدٸ. بۇرىن سٷزگٸلەردٸ ساتىپ الۋ كەسٸپورىنداردىڭ قارجىلىق شىعىندارى تۇرعىسىنان جيٸ قاراستىرىلاتىن. بٷگٸندە ولار ٶز قىزمەتكەرلەرٸنٸڭ دەنساۋلىعىن بٸرٸنشٸ ورىنعا قويدى. قوعامدا قالىپتاسقان جولعا قاراماستان ورىن الىپ جاتقان بۇل ٶزگەرٸستەر بٸزدٸ قۋانتادى.
بٸز ماتەريالداردىڭ ەۋروپالىق ساپاسىمەن, جەدەل جەتكٸزٸلۋ مەرزٸمٸمەن جەنە جاقىن ورنالاسۋىمەن ەرەكشەلەنەمٸز, ٶيتكەنٸ قازاقستاندا 2019 جىلدان باستاپ ٶز ٶندٸرٸسٸمٸز بار. بٸز قازاقستانداعى ٶنەركەسٸپتٸك سٷزگٸلەردٸ بٸرٸنشٸ جەنە بٷگٸنگٸ تاڭدا جالعىز ٶندٸرۋشٸ بولىپ تابىلامىز. بۇل بايلانىس ورناتۋعا جەنە ساتىپ الۋشىلاردىڭ سۇراقتارىنا جەدەل جاۋاپ بەرۋگە كٶمەكتەسەدٸ, تٸپتٸ كەرەك بولسا پولياك تاراپىمەن تەلەكٶپٸرلەر ۇيىمداستىرا الامىز.
الداعى جىلى بٸز ەلٸمٸزدەگٸ ٶنەركەسٸپتٸك سٷزگٸلەردٸڭ جەتەكشٸ جەتكٸزۋشٸسٸ بولۋعا نيەتتٸمٸز.
– ەگەر سٸزدٸڭ مانسابىڭىزدىڭ باستاپقى كەزەڭٸندە سٸز قۇلشىنىس پەن ىنتا-جٸگەردٸ باسشىلىققا الساڭىز, سٸزدٸ ٸسكەر ەيەل رەتٸندە جەنە تۇلعا رەتٸندە قالىپتاسۋعا نە تٷرتكٸ ەتەدٸ?
– قازٸرگٸ ۋاقىتتا مەن ٷشٸن ٶز بيزنەسٸمدٸ عانا ەمەس, تۇتاستاي العاندا ٶزٸمدٸ قايتا قاراۋ كەزەڭٸ كەلگەنٸن اتاپ ٶتكٸم كەلەدٸ. مەنٸڭ تٷيٸندەگەنٸم – بٸز ٸستەي الامىز! مەن ٸستەي الامىن!
ەگەر بۇرىن مەن ەلەمگە بٸر نەرسەنٸ دەلەلدەگٸم كەلسە, ەندٸ ٶزٸم ٷشٸن دەلەلدەيمٸن. بٷگٸنگٸ تاڭدا مەن ناعىز ٷلكەن بيزنەستٸ دامىتۋ جولىنا تٷستٸم. مەن بۇعان دايىنمىن با دەگەن سۇراق قويا وتىرىپ, مەن «يە» دەپ سەنٸمدٸ جاۋاپ بەرە الامىن. مەن بالا كەزٸمنەن بەرٸ ٷلكەن نەرسەنٸ ارماندايتىنمىن – اۋىلىم, اۋدانىم, وبلىسىم, ەلٸم ٷشٸن ماڭىزدى نەرسە جاساۋ. بالالىق ارماندارعا ورالىپ, ولاردى جٷزەگە اسىراتىن كەز كەلدٸ!
– ەر كەسٸپكەر وقۋى كەرەك دەپ ويلايتىن كٸتاپتى اتاساڭىز.
– مەنٸڭ انام كٸتاپحاناشى بولىپ جۇمىس ٸستەدٸ, ەرينە, بٸزدٸڭ ٷيدە كٸتاپقا تابىنۋشىلىق بار. بٸزدٸڭ ٷيدە كٶپ وقيمىز جەنە ەر تٷرلٸ ەدەبيەتتەردٸ, ەلەمدٸك كلاسسيكانى, ەرينە, بٸرٸنشٸ كەزەكتە قويامىز.
كٸتاپ وقۋ ارقىلى مەن ەرتٷرلٸ مەدەنيەتتەرمەن تانىستىم جەنە كٸشكەنتاي كەزٸمنەن كٸتاپتاردا وقىعان وقيعالار بولعان جەردە بولۋدى ارماندايتىنمىن. سولاي «كٷلەتٸن ادام», «شەتتەتٸلگەندەر» تۋىندىلارىن اۆتورى ۆيكتور گيۋگونىڭ وتانىن كٶردٸم, ميكەلاندجەلونىڭ ٶمٸرٸ تۋرالى وقىپ, فلورەنتسيياعا باردىم. ۆلاديسلاۆ رەيمونتتىڭ «ۋەدە جەرٸ» جازىلعان قالادا وقىدىم.
كەسٸپكەرلٸكتٸ ەندٸ باستاۋشىلارعا ارنالعان بيزنەس كٸتاپتاردان بودو شەفەردٸڭ «قارجىلىق تەۋەلسٸزدٸككە جول» مەن مانكونىڭ «قارجىنى باسقارۋ», سونداي-اق دەن كەننەديدٸڭ «قاتال باسقارۋ: ادامداردى نەتيجەگە جۇمىس ٸستەتۋ» شىعارمالارىن وقۋعا كەڭەس بەرەمٸن. جۇمىسقا الۋ سۇحباتىندا مەنٸڭ سٷيٸكتٸ سۇراعىم وقۋدى ۇناتاسىز با? بٸزدٸڭ ەلدٸڭ ادامدارى كٶپ وقىپ بٸلٸمدٸ بولعاندارىن قولدايمىن, مۇنداي ادامدار ەردايىم العا ۇمتىلىپ, ٷنەمٸ دامىپ, ەڭ باستىسى ٶزٸمەن جۇمىس جاساپ وتىرادى.
– بٸر جارىم جىل بۇرىن MyBusiness.kz رەداكتسيياسىنا بەرگەن سۇحباتىڭىزدا سٸز ٶز وتباسىڭىزعا قالاعانىڭىزشا كٶپ ۋاقىت بٶلە المايتىنىڭىزدى ايتتىڭىز. بۇل جاعداي بٷگٸندە قالاي ٶزگەردٸ جەنە ٶزگەردٸ مە?
– ييا, بٷگٸنگٸ تاڭدا مەن تەپە-تەڭدٸكتٸ تابا الدىم. جۇمىس كٷندەرٸ مەن جۇمىسپەن اينالىسامىن, دەمالىس كٷندەرٸ مەنٸڭ وتباسىما تيەسٸلٸ. بٸلەسٸز بە, بٸزگە وسى التىن ورتانى قالاي تابۋعا بولاتىندىعىن ەشكٸم ٷيرەتپەيدٸ. ەدەتتە, ەكٸ قاراما-قارسى پٸكٸر بار – سٸز ٷيدە وتىرىپ, بالالاردى تەربيەلەۋٸڭٸز كەرەك, نەمەسە سٸز جۇمىس ٸستەپ, دامۋىڭىز كەرەك.
ەگەر بيزنەستە مەنٸڭ تەلٸمگەرٸم بولعان بولسا, ال وتباسىلىق ٶمٸردە ماعان ەشكٸم بۇل پروتسەستٸ ٷيلەسٸمدٸ تٷردە قالاي ۇيىمداستىرۋعا بولاتىندىعىن تٷسٸندٸرمەدٸ. ٶتكەن جىلى, جەكە ويلارىمدى سارالاۋعا ارنالعان جىلى, مەن ٷنەمٸ تەك جۇمىسقا بەرٸلٸپ كەتپەۋ كەرەكتٸگٸن تٷسٸندٸم.
كوروناۆيرۋس مەنٸڭ ويىمشا كٶپتەگەن ادامداردى تەجەدٸ. قۇندىلىقتاردى جاھاندىق قايتا باعالاۋ بولدى. مەن ٶز ٶمٸرٸمدٸ بٶلٸكتەرگە بٶلمەي, ٶزٸمدٸ تىڭداپ, ٶمٸر سٷرۋدٸڭ قانشالىقتى ماڭىزدى ەكەنٸن تٷسٸندٸم. بيزنەس, وتباسىم جەنە مەنٸڭ ٸشكٸ تٸلەكتەرٸم – بۇل مەنٸڭ بٶلٸكتەرٸم, سوندىقتان ولاردى بٸر-بٸرٸنەن بٶلەك قاراستىرۋعا بولمايدى. ماقسات – ولاردى بٸرٸكتٸرۋ, ٷيلەسٸمدٸ سۋرەت قۇرۋ. بۇل ٷشٸن بارلىق رەسۋرستار بٸزدٸڭ قولىمىزدا.
مەن بۇل تٷسٸنٸككە بٸردەن كەلگەن جوقپىن, 2020 جىلى جەكە ٶسۋدٸڭ تٷرلٸ ەدٸستەرٸ مەن دياگنوستيكالىق بەلسەندٸ تٷردە زەرتتەۋلەرٸنەن كەيٸن كەلدٸم. ەگەر مەن وسى ۋاقىتقا دەيٸن ٶزٸمنٸڭ جەتٸستٸكتەرٸمنٸڭ شىڭىندامىن دەپ ويلاعان بولسام, بٷگٸن بەرٸ ەندٸ باستالىپ جاتقانىن تٷسٸندٸم. قازٸرگٸ ۋاقىتتىڭ ٷلكەن پايداسى - مەن بارلىق ٸس-ەرەكەتتەرگە سانالى تٷردە قارايمىن. مەن ٶز سۇرانىستارىمدى قالاي دۇرىس قۇرۋعا بولاتىندىعىن ٷيرەندٸم. دۇرىس سۇراۋدى نەمەسە دۇرىس تٸلەۋدٸ بٸلگەندە, جاۋاپتار مەن قاجەتتٸ نەتيجەلەر (ادامدار, جاعدايلار, مىسال رەتٸندە) سٸزدٸ ٶزٸنە تارتا باستايدى. مەن بۇل دٷنيەنٸ باعىندىرۋدى ارمانداعان كٸشكەنتاي قىزدى قايتادان ٶزٸمنەن تاپتىم.
– وسى كٸشكەنتاي قىزدىڭ اتىنان جاس كەسٸپكەرلەرگە قانداي كەڭەس بەرەر ەدٸڭٸز?
– ارمانىڭىزعا وپاسىزدىق جاساماڭىز, كٶرٸڭٸز, ەرەكەت ەتٸڭٸز! البەرت ەينشتەين ايتقانداي: «ٶمٸر ۆەلوسيپەدپەن جٷرۋ سيياقتى. تەپە-تەڭدٸكتٸ ساقتاۋ ٷشٸن ٷنەمٸ قوزعالۋ كەرەك». ەلەمگە اشىق بولۋ كەرەك, ادامدارمەن ارالاسىپ, ٷنەمٸ بٸلٸم الۋ كەرەك.
ەگەر بٸردەڭە بٸلمەسەڭ, سۇراقتار قويۋدان قورىقپاۋ كەرەك. ەڭ اقىماق سۇراق - قويىلماعان سۇراق. ەڭ باستىسى – ەشقاشان اقشا ٷشٸن اقشا جاساماڭىز. پايدادان جوعارى سٸزدٸڭ ٸشكٸ كٷيٸڭٸزگە جەنە ٶزٸڭٸزدٸڭ قۇندىلىقتارىڭىزعا بايلانىستى ماقسات تۇرۋ كەرەك. باسقاشا ايتقاندا, پولياك تٸلٸندە, بەرٸ جاساندى بولادى. شىنايى بولىڭىزدار!
