– 2019 جىلى پرەزيدەنت بولىپ سايلانعاننان كەيٸن ەل جاڭا ٶزگەرٸسكە بەت بۇردى. بۇل باعدار كەي ىقپالدى ادامدارعا مٷلدە ۇناعان جوق. ولار مۇنى «ەرەكشە مەرتەبەسٸنە» تٶنگەن قاتەر دەپ قابىلدادى.
قاسكٶيلەردٸڭ جوسپارىن جٷزەگە اسىرۋ ٷشٸن ەكسترەميستەر, قىلمىستىق توپ جەنە ەسٸرە دٸنشٸلدەر بٸرگە قيمىلدادى. سول كەزدەگٸ احۋال كٷردەلٸ بولدى, قۇردىمعا كەتۋگە شاق قالدىق. بٸراق, بۇعان جول بەرمەۋ ٷشٸن بارلىق ٸس-ەرەكەتتٸ كٷندٸز-تٷنٸ جەنە ساعات سايىن تٸكەلەي ٶزٸم باقىلاپ وتىردىم, – دەدٸ مەملەكەت باسشىسى.
قاڭتاردىڭ سەبەپ-سالدارىنا كەلسەك, توقاەۆ بۇل حالىقتىڭ كٶتەرٸلٸسٸ ەمەس ەكەنٸن ايتادى. پرەزيدەنتتٸڭ سٶزٸنشە, ۇيىمداستىرۋشى توپتىڭ كٷشتٸك قۇرىلىمدارعا دا, قىلمىس ەلەمٸنە دە وراسان زور ىقپالى بولعان.
– كٸم بەيبٸت شەرۋگە اۆتومات, تاپانشا جەنە سۋىق قارۋ ۇستاپ بارادى?! نيەتٸ دۇرىس ادام ەسكەري قىزمەتشٸلەردٸ ۇرىپ-سوعىپ, ٶلتٸرە مە, ەكٸمشٸلٸك عيماراتقا شابۋىل جاساي ما?! دەموكراتييانىڭ بەسٸگٸ سانالاتىن باتىس ەلدەرٸنە قاراڭىزدار, ەشكٸم مۇنداي قادامعا بارعان ادامنىڭ ماڭدايىنان سيپامايدى.
پوليتسييا تەرتٸپسٸزدٸكتٸ ۇيىمداستىرۋشىلاردى, ياعني بيلٸكتٸڭ زاڭدى تالابىنا قارسى شىعۋعا ٷندەگەن, قارۋ-جاراق ەكەلٸپ تاراتقان ادامداردى ەشكەرەلەدٸ.
ال كەزدەيسوق قاتىسقان, بٸلمەستٸكپەن ارانداپ قالعان ادامداردىڭ بۇزاقىلارعا قاتىسى جوق. ولارعا مەنٸڭ باستاماممەن راقىمشىلىق جاسالدى», – دەدٸ ول سۇحباتتا.
بۇعان قوسا قاڭتار وقيعاسى كەزٸندە پرەزيدەنت اقوردادان كەتپەي, تاباندىلىق تانىتقانىن باسا ايتقان.
– ٸشكٸ ٸستەر مينيسترلٸگٸ ارقىلى اقوردا رەزيدەنتسيياسىنا تٷرلٸ شابۋىل جاسالعالى جاتىر, سوعان جٷك كٶلٸكتەرٸ پايدالانىلادى دەگەن اقپارات جەتتٸ. ماعان باس ساۋعالاپ, رەزيدەنتسييادان كەتۋ, تٸپتٸ شەتەل اسۋ تۋرالى ۇسىنىس بٸرنەشە رەت ايتىلدى. مەن بۇعان ٷزٸلدٸ-كەسٸلدٸ قارسى بولدىم. تەلەديدار ارقىلى جاساعان مەلٸمدەمەلەرٸمنٸڭ بٸرٸندە قانداي جاعداي بولسا دا جۇمىس ورنىمدا قالاتىنىمدى اشىق ايتتىم, – دەيدٸ توقاەۆ.
الايدا ٶزٸنە «كەت» دەپ كٸم, قانداي جاعدايدا ايتقانىن بۇل سۇقباتىندا دا اشىپ ايتپاعان. سونىمەن قاتار سۇحباتتا «قاڭتاردا رەسەي قۇتقارىپ قالدى» دەگەن پٸكٸرگە جاۋاپ بار.
– تەرتٸپسٸزدٸك بەلەڭ الىپ, جەرگٸلٸكتٸ بيلٸك دەرمەنسٸزدٸك تانىتقاندا, قاۋٸپسٸزدٸك كەڭەسٸ ۇجىمدىق قاۋٸپسٸزدٸك تۋرالى شارت ۇيىمىنا سٷيەندٸ. بۇل جەردە مىنا جايتقا باسا مەن بەرۋ كەرەك. بٸز بۇل قۇرىلىمنىڭ مٷشەسٸ رەتٸندە رەسەيگە ەمەس, ۇجىمدىق قاۋٸپسٸزدٸك تۋرالى شارت ۇيىمىنا جٷگٸندٸك, – دەدٸ توقاەۆ.
قاڭتار قاسٸرەتٸ تۋرالى بايانداما ۇسىنىلدى
جاقىندا ساياساتتانۋشى مارات شيبۋتوۆ وقيعاعا ٷن قاتىپ, «الماتى تراگەديياسى: ەكٸ جىلدان كەيٸن» اتتى بايانداماسىن ۇسىندى. مۇندا وقيعالاردىڭ حرونولوگيياسى, نارازىلىقتاردىڭ سەبەپ-سالدارى تالدانعان.
اۆتور ونىڭ ەرقايسىسىنا دەلەل كەلتٸرگەن. ايتۋىنشا, ەسكٸ ەليتانىڭ بٸر بٶلٸگٸ بيلٸكتٸ باسىپ الۋعا تىرىستى, ال ول قاراپايىم حالىققا قاتتى ەسەر ەتتٸ. وعان قوسا «بەيبٸت نارازىلىقتار» جەنە «حالىقتىق رەۆوليۋتسييا» تۋرالى نۇسقاۋ ادام سەنگٸسٸز, ول تەورەتيكتەردٸڭ ويلاپ تاپقانى.
– ٶكٸنٸشكە قاراي, ٸشكٸ ساياسي داعدارىسقا بايلانىستى تۋىنداعان سىن ساعاتتا قۇقىق قورعاۋ ورگاندارى باسشىلارىنىڭ بەتپەردەسٸ سىپىرىلىپ, كەسٸبي بٸلٸكسٸزدٸگٸ, قالا بەردٸ ساتقىندىعى ەشكەرە بولدى. قاسكٶيلەر ٶزدەرٸ ويلاپ تاپقان قوسارلانعان بيلٸك, ياعني «تاندەم» يدەياسىن دەرٸپتەپ, ونى ٶز مٷددەسٸنە پايدالانعىسى كەلگەنٸ دە انىق. بۇل جەردە پرەزيدەنتتٸڭ ناقتى شەشٸمدەرٸ بولماسا, مەملەكەتتٸك تٶڭكەرٸس مٸندەتتٸ تٷردە بولاتىن ەدٸ, – دەپ جازعان اۆتور.
شيبۋتوۆتىڭ سٶزٸنشە, قازاقستاننىڭ ساياسي جٷيەنٸ دەموكراتييالاندىرۋ جەنە ليبەراليزاتسييالاۋ جولىمەن جٷرگەنٸ ٶتە ماڭىزدى.
بيلٸكتەگٸ ەليتانىڭ اۋقىمدى روتاتسيياسى دا مەملەكەتتٸك تٶڭكەرٸستٸڭ الدىن الۋعا مٷمكٸندٸك بەرەدٸ.
ديالوگ كومپروميسكە ەكەلەدٸ
بۇعان دەيٸن ساياسي عىلىمدار دوكتورى, پروفەسسور سايىن بورباسوۆ قاڭتاردان كەيٸنگٸ زالال تۋرالى مەلٸمەتتٸ Dalanews-كە جارييالاعان بولاتىن. وندا عالىم تراگەدييادان كەيٸنگٸ ەكونوميكالىق شىعىننىڭ جاي-جاپسارىن باياندادى.
– قاڭتاردان سوڭ ەل ەكونوميكاسىنا 136 ملرد تەڭگەنٸڭ شىعىنى كەلٸپتٸ. ونىڭ 112 ملرد-ى الماتى قالاسىنىڭ ٷلەسٸندە. بۇرىن 100 مەكتەپ سالامىز دەپ 70-80 ملرد تەڭگە جۇمسايتىنبىز. قاراپ وتىرساق, سول 136 ملرد تەڭگەگە 100 ەمەس, 150 مەكتەپ سالۋعا بولار ەدٸ. الايدا, ەلٸمٸزدەگٸ مەكتەپ مەسەلەسٸن شەشەتٸندەي قارجى دالاعا شاشىلدى. بٸراق, وسى وقيدان سوڭ ٷلكەن ٶزگەرٸس ورىن الدى. ەسكٸلٸكتەن ارىلىپ, جاڭا قوعامعا, جاڭا قازاقستانعا بەت الدىق, – دەگەن.
سونىمەن قاتار ول ديالوگتىڭ نەتيجەسٸندە حالىق پەن بيلٸك ٶزارا كومپروميسكە كەلگەنٸن, جاڭا ساياسي رەفورمالار ورىن الىپ جاتقانىن ايتا كەتكەن.
عالىمنىڭ بۇل پٸكٸرٸن كەشە توقاەۆتىڭ «Egemen Qazaqstan» گازەتٸنە بەرگەن سۇحباتىنان اڭعارۋعا بولادى.
– ەسكٸ جٷيە كەلمەسكە كەتتٸ. قازاقستانداعى ساياسي رەفورمالار جٷيەلٸ عانا ەمەس, ەشقاشان كەرٸ قايتپايتىن تٷبەگەيلٸ سيپاتقا يە بولدى دەپ سەنٸممەن ايتا الامىز. مۇنىڭ ەل ٷشٸن ايرىقشا ماڭىزى بار. سەبەبٸ ,ۇلتتىڭ ساياسي سانا-سەزٸمٸ تٷبەگەيلٸ ٶزگەردٸ. جۇرتتىڭ قۇقىقتىق ساۋاتتىلىعى مەن بەلسەندٸلٸگٸ دەموكراتييالىق جاڭعىرۋدىڭ باستى كەپٸلٸنە اينالدى. توقەتەرٸن ايتساق, كەرٸ كەتۋگە حالىقتىڭ ٶزٸ جول بەرمەيدٸ جەنە ەلگە جاڭا لەپ ەكەلگەن وسى ٶزگەرٸستەردٸ تاباندىلىقپەن قورعايدى. مەن بۇعان بەك سەنٸمدٸمٸن, – دەدٸ توقاەۆ.
