پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقاەۆ «ورتالىق ازييا – جاپونييا» ديالوگىنىڭ بٸرٸنشٸ سامميتٸندە سٶز سٶيلەدٸ, دەپ حابارلايدى Dalanews.kz.
مەملەكەت باسشىسى بٷگٸنگٸ تاريحي كەزدەسۋدٸ ۇيىمداستىرۋعا باستاماشى بولعانى جەنە قوناقجايلىق تانىتقانى ٷشٸن جاپونييا پرەمەر-مينيسترٸ ساناە تاكايچيگە العىس ايتتى.
– دامۋ دەڭگەيٸ تۇرعىسىنان بٸرەگەي مەگاپوليس سانالاتىن توكيودا ۇيىمداستىرىلعان ماڭىزدى فورۋمعا قاتىسۋ قازاقستان, تٸپتٸ تۇتاس ورتالىق ازييا ٷشٸن ايتۋلى ۋاقيعا دەپ ويلايمىن. «ورتالىق ازييا – جاپونييا» ديالوگىن قۇرۋ تۋرالى باستامانى جاپون تاراپى, سونىڭ ٸشٸندە بۇرىنعى سىرتقى ٸستەر مينيسترٸ يوريكو كاۆاگۋچي كٶتەرگەن ەدٸ. مۇنىڭ سيمۆولدىق مەنٸ زور. سىرتقى ٸستەر مينيسترلەرٸ دەڭگەيٸندەگٸ العاشقى جيىن 2004 جىلى استانادا ٶتتٸ. بۇل ورتالىق ازييا ەلدەرٸ مەن ٶزگە دە ٸرٸ مەملەكەتتەر اراسىندا وسى تەكتەس پلاتفورمالاردى قۇرۋعا ٷلگٸ بولدى, – دەدٸ قازاقستان پرەزيدەنتٸ.
قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ پٸكٸرٸنشە, مۇنداي سامميتتەر ورتالىق ازييانىڭ حالىقارالىق دەڭگەيدەگٸ ورنى كٷشەيٸپ, جاھاندىق ٷدەرٸستەردە ماڭىزدى رٶل اتقارا باستاعانىن كٶرسەتەدٸ.
– قازاق جۇرتى جاپون حالقىنىڭ تاريحىنا, سالت-دەستٷرٸ مەن مەدەنيەتٸنە ەردايىم قۇرمەتپەن قارايدى. كٷنشىعىس ەلٸنٸڭ كەلٸسٸم, ۇستامدىلىق, دانالىق سەكٸلدٸ قۇندىلىقتارعا قۇرىلعان فيلوسوفيياسى قازاق حالقىنىڭ دٷنيەتانىمىنا ساي كەلەدٸ. VII عاسىردىڭ ٶزٸندە سيوتوكۋ حانزادا ٷيلەسٸمدٸ ەڭ بيٸك قۇندىلىق رەتٸندە اتاپ, بٸرلٸك پەن ىنتىماققا ٷندەدٸ. سول تۇستا جاپونييا «رەيۆا» – «كەرەمەت ٷيلەسٸم» دەۋٸرٸنە قادام باستى. جاپونييانىڭ ورتالىق ازييا ەلدەرٸمەن بايلانىسى ەجەلگٸ ۇلى جٸبەك جولىنان باستاۋ الادى, – دەدٸ قاسىم-جومارت توقاەۆ.
مەملەكەت باسشىسى عىلىمي-تەحنيكالىق جەنە تەحنولوگييالىق پروگرەستە كٶش باستاپ كەلە جاتقان جاپونييانىڭ ەلەمدٸك ەكونوميكاداعى جەتٸستٸكتەرٸنە نازار اۋداردى.
سونداي-اق جان-جاقتى حالىقارالىق ىنتىماقتاستىق ورناتۋدا زور ەلەۋەتكە يە ورتالىق ازييا دامۋدىڭ داڭعىل جولىنا تٷسكەنٸن اتاپ ٶتتٸ.
پرەزيدەنت قازاقستان جاپونييامەن بٸرلەسكەن جوبالاردى تابىستى جٷزەگە اسىرۋ ٷشٸن بارلىق قاجەتتٸ جاعدايدى جاساۋعا, قولايلى ينۆەستيتسييالىق ورتا قالىپتاستىرۋعا دايىن ەكەنٸن ايتتى.
قاسىم-جومارت توقاەۆ قازاق-جاپون ىقپالداستىعىنىڭ پەرسپەكتيۆتٸ باعىتتارىنا توقتالدى.
پرەزيدەنتتٸڭ جاپونيياعا ساپارى اياسىندا سوماسى 3,7 ميلليارد دوللاردان اساتىن 60-تان استام ەكٸجاقتى قۇجاتقا قول قويىلدى.
«ساۋدا-ەكونوميكالىق جەنە ينۆەستيتسييالىق بايلانىستى جانداندىرۋعا باسا مەن بەرۋ قاجەت.
بىلتىر ٶزارا ساۋدانىڭ كٶلەمٸ شامامەن 2 ميلليارد دوللارعا جەتتٸ.
قازاقستان جاپونييا نارىعىنا ۋران, سيرەك كەزدەسەتٸن مەتالدار جەنە مۇناي جەتكٸزەدٸ.
جاپونييا – قازاقستان ەكونوميكاسىنىڭ نەگٸزگٸ ينۆەستورلارىنىڭ بٸرٸ. ونىڭ ەلٸمٸزگە قۇيعان قارجى كٶلەمٸ 8,5 ميلليارد دوللاردان استى.
قازاقستان ۇزاق ۋاقىتتان بەرٸ ٸرٸ جاپون كورپوراتسييالارىمەن تابىستى قارىم-قاتىناس ورناتتى. بٸز ەلٸمٸزدە ەڭبەك ەتٸپ جاتقان جاپونييانىڭ شاعىن جەنە ورتا كومپانييالارىنىڭ قىزمەتٸنە قولداۋ كٶرسەتٸپ كەلەمٸز.
«ورتالىق ازييا – جاپونييا» فورماتىنداعى بيزنەس فورۋمىندا ەكٸجاقتى بايلانىستاردى جانداندىرىپ, جاڭا ينۆەستيتسييالىق جوبالاردى ٸسكە اسىرۋدا قاجەتتٸ ۋاعدالاستىقتارعا قول جەتكٸزەتٸنٸمٸزگە سەنٸمدٸمٸن.
جاپونيياعا ساپارىمنىڭ اياسىندا 60-تان استام ەكٸجاقتى قۇجاتقا قول قويىلدى. ونىڭ ٸشٸندە سوماسى 3,7 ميلليارد دوللاردان اساتىن كوممەرتسييالىق كەلٸسٸمدەر دە بار».
مەملەكەت باسشىسى جاپونييا ٷكٸمەتٸنٸڭ اقتاۋ پورتىنداعى كەدەندٸك رەسٸمدەردٸ جەتٸلدٸرۋگە اتسالىسۋ تۋرالى شەشٸمٸن قۇپتادى.
«ورتالىق ازييانىڭ شىعىس پەن باتىس, سولتٷستٸك پەن وڭتٷستٸك اراسىنداعى نەگٸزگٸ ساۋدا جولدارىن توعىستىراتىن كٶلٸك-لوگيستيكا سالاسى جاپونييا ٷشٸن تىڭ مٷمكٸندٸكتەرگە جول اشادى. ازييا مەن ەۋروپا باعىتىندا قۇرلىق جولىمەن تاسىمالداناتىن جٷكتٸڭ 80 پايىزدان استامى قازاقستان ارقىلى ٶتەدٸ.
ترانسكاسپيي حالىقارالىق كٶلٸك باعدارىن دامىتۋ ايرىقشا ماڭىزدى.جاپون ٷكٸمەتٸ كاسپيي تەڭٸزٸنٸڭ اقتاۋ پورتىنداعى كەدەندٸك رەسٸمدەردٸ جەتٸلدٸرۋگە اتسالىسۋعا نيەتتٸ. بٸز بۇل شەشٸمدٸ قۇپتايمىز. جاپونييا كومپانييالارى الداعى ۋاقىتتا ورتا دەلٸزدٸڭ تەمٸرجول, پورت, اۆتوكٶلٸك جەنە لوگيستيكا ينفراقۇرىلىمىن ٸلگەرٸلەتۋگە ٷلەس قوسسا, بارشامىزعا پايدالى بولماق».
پرەزيدەنت: «قازاقستان دەستٷرلٸ قۋات كٶزٸن يگەرۋ جەنە ٶڭدەۋ جوبالارىنا جاپون تەجٸريبەسٸن, يننوۆاتسيياسى مەن ينۆەستيتسيياسىن تارتۋعا مٷددەلٸ»
«تازا» ەنەرگەتيكانىڭ دامۋىن ۇزاق مەرزٸمدٸ ستراتەگييالىق باسىمدىق رەتٸندە قاراستىرامىز.
ەلٸمٸز «جاسىل» تەحنولوگييالاردى قولدانا وتىرىپ, دەستٷرلٸ قۋات كٶزٸن يگەرۋ جەنە ٶڭدەۋ جوبالارىنا جاپون تەجٸريبەسٸن, يننوۆاتسيياسى مەن ينۆەستيتسيياسىن تارتۋعا مٷددەلٸ.
گەوساياسي تۇراقسىزدىق پەن قۋات كٶزدەرٸنە سۇرانىس ۇدايى ارتىپ كەلە جاتقان جاعدايدا ەلەم ەكونوميكاسىنىڭ ورنىقتى دامۋىن قامتاماسىز ەتەتٸن كٶمٸرسۋتەگٸ رەسۋرستارى ايرىقشا ماڭىزعا يە.
بٸز تەڭگەرٸمدٸ ەرٸ ەدٸل ەنەرگەتيكالىق جٷيەگە اۋىسۋ قاجەت دەگەن ۇستانىمدى قولدايمىز.
قازاقستان كٶمٸر ٶندٸرٸسٸ بويىنشا ەلەمدەگٸ ون ٷزدٸك ەلدٸڭ قاتارىنا كٸرەدٸ. كٶمٸر ەلٸمٸزدٸڭ ەنەرگەتيكالىق بالانسىنىڭ شامامەن 70 پايىزىن قۇرايدى.
سوندىقتان وسى تابيعي بايلىعىمىزدى قۋاتتى ەنەرگييا كٶزٸ رەتٸندە پايدالانۋ ٷشٸن ەڭ وزىق تەحنولوگييالاردى تارتۋعا بەيٸلمٸز».
قاسىم-جومارت توقاەۆ: «قازاقستاننىڭ رەسۋرس ەلەۋەتٸن جاپونييانىڭ اتوم ەنەرگەتيكاسى سالاسىنداعى ٷزدٸك تەحنولوگييالارىمەن ۇشتاستىرۋ تىڭ مٷمكٸندٸكتەرگە جول اشادى»
«يادرولىق ەنەرگەتيكانىڭ «جاسىل» ەكونوميكا كٷن تەرتٸبٸندەگٸ مەنٸ زور.
ەلەمدەگٸ يادرولىق وتىننىڭ شامامەن 40 پايىزىن قازاقستان قامتاماسىز ەتەدٸ. دٷنيە جٷزٸندەگٸ ەلەكتر ەنەرگيياسىنىڭ 10 پايىزعا جۋىعىن اتوم ەلەكتر ستانتسييالارى ٶندٸرەتٸنٸن ەسكەرسەك, بۇل ٶتە ماڭىزدى.
قازاقستاننىڭ رەسۋرس ەلەۋەتٸن جاپونييانىڭ اتوم ەنەرگەتيكاسى سالاسىنداعى ٷزدٸك تەحنولوگييالارىمەن ۇشتاستىرۋ وسى ستراتەگييالىق سالاداعى تىڭ مٷمكٸندٸكتەرگە, سونىڭ ٸشٸندە يننوۆاتسييالاردى ەنگٸزۋگە جول اشادى.
ەسٸرەسە, يادرولىق قالدىقتاردى باسقارۋ, يادرولىق قاۋٸپسٸزدٸك, ازاماتتىق قورعانىس سالالارىنا جوعارى ساناتتى مامان دايارلاۋ باعىتىنداعى جوبالار قىزىعۋشىلىق تۋدىرادى».
