جاڭا قازاقستاننىڭ جاڭا ساياسي تۇلعالارىنىڭ ٸشٸندە پرەزيدەنت ەكٸمشٸلٸگٸنٸڭ باسشىسى بولىپ تاعايىندالعان مۇرات نۇرتٸلەۋگە قاتىستى ينتەرنەت جەلٸسٸندە مەلٸمەتتەر مٷلدەم جوقتىڭ قاسى. DalaNews.kz تٸلشٸسٸ جەلٸدە جازىلىپ جاتقان پٸكٸرلەرگە قىسقاشا شولۋ جاساپ, مۇرات نۇرتٸلەۋ كٸم دەگەن سۇراققا جاۋاپ ٸزدەپ, ونىمەن ەرٸپتەس بولعان بٸرنەشە ادامعا حابارلاسىپ, پٸكٸر سۇراپ كٶردٸ.
الماتىدا تۋىلىپ, اۋىلدا ٶسكەن
اتى-جٶنٸ جاسىرىن قالۋدى ٶتٸنگەن مۇرات نۇرتٸلەۋدٸڭ تانىسى بٸزگە شەنەۋنٸكتٸڭ وتباسى تۋرالى ايتىپ بەردٸ. ينسايدەردٸڭ سٶزٸنشە, ول قاراپايىم وتباسىندا ٶمٸرگە كەلٸپ, تەربيەلەنگەن. الماتىدا تۋعانىمەن, اۋىلدا ٶسكەن. ەكەسٸ – ينجەنەر, دەنساۋلىعىنا بايلانىستى جۇمىسقا جارامسىز بولعاندىقتان, زەينەتكەرلٸككە ەرتە شىققان. اناسى قازٸرگٸ اباي اتىنداعى قازپۋ-دە اعىلشىن تٸلٸ پەنٸنٸڭ مۇعالٸمٸ بولىپ جەنە بۇدان باسقا ەكٸ جەردە جۇمىس ٸستەپ, بالالارىنا ساپالى بٸلٸم, تاعىلىمدى تەربيە بەرگەن قايسار جان.
«مۇراتتى بۇرىننان تانيمىن, ونىڭ ەكە-كٶكە» دەيتٸندەي ەشقانداي تانىسى دا, تٸرەپ تۇرعان تۋىسى دا جوق. اۋىلدى ەشقاشان ۇمىتقان ەمەس. مٷمكٸندٸگٸنە قاراي اۋىلداستارى مەن سىنىپتاستارىنا كٶمەكتەسٸپ تە تۇرادى. سەناتتا بٸردەن كٶشەدەن كەلٸپ باستىق بولا سالعان جوق. بٸرتٸندەپ, ساتىلاپ ٶستٸ. اپپارات باسشىسىنىڭ ورىنباسارى بولدى, كەيٸن سەنات اپپاراتىنىڭ باسشىسى قىزمەتٸنە تاعايىندالدى.
سىرتقى ٸستەر مينيسترلٸگٸنٸڭ حاتشىلىعىن دا باسقاردى. ديپلوماتييالىق تۇرعىدان بارلىق ساتىلاردان ٶتتٸ دەۋگە بولادى. بۇۇ-نىڭ ازييا جەنە افريكا ەلدەرٸ جٶنٸندەگٸ دەپارتامەنتٸمەن تىعىز جۇمىس ٸستەگەن. سونىمەن قاتار قر سىرتقى ٸستەر مينيسترٸنٸڭ باياندامالارىنىڭ اناليتيكاسىن جازۋمەن دە اينالىساتىن. جالپى العاندا, ٶتە كەسٸبي جاس ديپلومات. مەن ونى «دو موزگوۆ كوستەي گوسۋدارستۆەننيك» دەيتٸن ەدٸم. نەگٸزٸ, ول مىقتى ٶستٸ» دەيدٸ.
ەرٸپتەستەرٸنٸڭ ايتۋىنشا, ول قىزمەتتە ٶتە تالاپشىل. جەنەۆادا بۇۇ-نىڭ كٶپتەگەن سالالارىمەن, جەرگٸلٸكتٸ جاس ماماندارمەن بايلانىس ورناتا بٸلگەن. جەرگٸلٸكتٸ بيلٸك ٶكٸلدەرٸ مەن ٶزگە دە حالىقارالىق ۇيىمداردىڭ بۇۇ-مەن بايلانىس جاسايتىن سەكرەتارياتتارى ارقىلى جاقسى قارىم-قاتىناستار مەن بايلانىس ورناتا بٸلگەنٸنٸڭ ارقاسىندا ەلٸمٸزگە تيٸمدٸ كٶپتەگەن كەلٸسٸمدەر مەن پايدالى كەلٸسسٶزدەرگە قول جەتكٸزگەن كٶرٸنەدٸ.
قاسىم-جومارت كەمەلۇلىنىڭ باسشىلىعىمەن يادرولىق قارۋسىزداندىرۋ جەنە تاراتپاۋ جٶنٸندە كونفەرەنتسييانى ۇيىمداستىرۋعا تٸكەلەي ارالاسقان. جەنەۆاداعى GCSP دەگەن ۇيىمنىڭ تۇراقتى مٷشەسٸ, القا مٷشەسٸ بولىپ, قاۋٸپسٸزدٸك بويىنشا جۇمىستار اتقارعان.
توقاەۆپەن جولى قالاي تٷيٸسكەن?
مۇرات نۇرلانۇلىنىڭ قر سىرتقى ٸستەر سالاسىنا قىزمەتكە كەلۋٸنە قاسىم-جومارت كەمەلۇلى تٸكەلەي ىقپال ەتكەن. مەملەكەت باسشىسى مۇرات نۇرتٸلەۋدٸ جاس مامان كەزٸنەن بٸلگەن دەسەك بولادى. سىرتقى ٸستەر مينيسترلٸگٸنە جۇمىسقا شاقىرىلعاندا مۇرات نۇرتٸلەۋ جاڭادان وقۋ بٸتٸرگەن جاس مامان ەدٸ.
ول قازۇۋ-دٸڭ حالىقارالىق قاتىناستار فاكۋلتەتٸندە قويىلعان «برون» ارقىلى ٸرٸكتەۋدەن ٶتكەن ون ازاماتتىڭ بٸرٸ. ولاردىڭ اراسىندا ەرجان اشىقباەۆ, فرانكفۋرتتەگٸ ەرمۇحامەد قونىسپاەۆ, قر پرەزيدەنتٸ ەكٸمشٸلٸگٸندەگٸ سىرتقى ساياسات بٶلٸمٸ باسشىسىنىڭ ورىنباسارى اسقار قۇتتىقادام مەملەكەتشٸل ازاماتتار بولعان. وسى جاس ديپلوماتتاردىڭ بارلىعى كەمەلۇلىنىڭ «شينەلٸنەن» شىققان ماماندار.
بٷگٸندە ٶزٸ باسشى بولىپ سايلانعان پرەزيدەنت ەكٸمشٸلٸگٸندە مۇرات نۇرتٸلەۋ ەۋەلٸ پرەزيدەنتتٸڭ كٶمەكشٸسٸ بولدى. ودان كەيٸن پرەزيدەنتتٸڭ پروتوكولى مەن سىرتقى ساياسات بٶلٸمٸنە جەتەكشٸلٸك ەتكەن. بٸر سٶزبەن ايتقاندا بٷكٸل سىرتقى ساياساتقا جاۋاپتى تۇلعانىڭ بٸرٸ بولعان.
شەتەلدٸكتەردٸ قارسى العاندا نەمەسە شەتەلگە شىققانداعى مەملەكەت باسشىسىنىڭ سٶيلەيتٸن سٶزدەرٸ, كەلٸسسٶزدەر, ەرتٷرلٸ دەڭگەيدەگٸ كەزدەسۋلەر وسىلاردىڭ بەرٸنٸڭ باسى-قاسىندا جٷردٸ. كەيٸن, پرەزيدەنت ەكٸمشٸلٸگٸ جەتەكشٸسٸنٸڭ ورىنباسارى قىزمەتٸنە اۋىسقانىمەن, ٸس جٷزٸندە جوعارىداعى قىزمەتتەردٸ قوسا اتقارعانىن ايتا كەتۋٸمٸز كەرەك.
«وسى قاڭتار وقيعاسى كەزٸندە پرەزيدەنت ەڭ سەنٸمدٸ ادام بولعاندىقتان بولار, اۋمالى-تٶكپەلٸ كٷندەرٸ ونى بٸردەن قر ۇلتتىق قاۋٸپسٸزدٸك كوميتەتٸ تٶراعاسىنىڭ بٸرٸنشٸ ورىنباسارى قىزمەتٸن سەنٸپ تاپسىردى. بۇل قاسٸرەتتٸ قاڭتار بٸزدٸڭ تاريحىمىزداعى بٸر ٶتە قارالى كٷندەردٸڭ بٸرٸ بولارى سٶزسٸز. ول ٶزٸنە جٷكتەلگەن ميسسييانى ابىرويمەن اتقارادى دەپ ويلايمىن» دەيدٸ ساراپشى ماماندار.
قاسىم-جومارت توقاەۆ قر پارلامەنتٸ سەناتىنىڭ تٶراعاسى بولعان تۇستا مۇرات نۇرتٸلەۋ جۋرناليستەردٸڭ باسىن قوسىپ, كٶپتەگەن بريفينگتەر ۇيىمداستىرىپ, بيلٸك پەن حالىق اراسىنا التىن كٶپٸر بولعان ساناۋلى ازاماتتاردىڭ بٸرٸ.
تەجٸريبە جيناپ, كەمەلدەنگەن كادر
قاسىم-جومارت توقاەۆ 2019 جىلدىڭ كٶكتەمٸندە سەنٸمدٸ كادرلارىن بٸردەن ەل الدىنا شىعارماي, ولاردىڭ تەجٸريبەسٸ باسشىلىق قىزمەتتەر ٷشٸن جەتكٸلٸكسٸز ەكەنٸن تٷسٸنٸپ, ساياسي سالماق پەن تەجٸريبە جيناۋ ٷشٸن مەملەكەتتٸك اپپاراتتاعى تٷرلٸ لاۋازىمدارعا ورنالاستىرعان بولاتىن.
45 جاستاعى نۇرتٸلەۋ سىرتقى ساياسات ۆەدومستۆوسىندا قازاق ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتٸن بٸتٸرگەننەن كەيٸن 1998 جىلدان بەرٸ ٷزدٸكسٸز جۇمىس ٸستەپ كەلەدٸ. ونىڭ سٸم-دەگٸ سوڭعى لاۋازىمى – فينلياندييا مەن ەستونيياداعى ەلشٸ. 2019 جىلى رەسپۋبليكا باسشىسى, سونداي-اق بۇرىنعى ديپلومات قاسىم-جومارت توقاەۆ ونى پرەزيدەنتتٸڭ كٶمەكشٸسٸ قىزمەتٸنە تاعايىندادى. بۇل ۋاقىتتا مۇرات نۇرتٸلەۋ سىرتقى ٸستەر مينيسترلٸگٸنٸڭ سىرتقى ساياسات بٶلٸمٸ مەن پروتوكولدىڭ جۇمىسىن جٷيەلەپ, قوسا الىپ جٷردٸ.
«پە جەتەكشٸسٸ – توقاەۆقا جاقىن ادامداردىڭ بٸرٸ. كەڭەسشٸلەرٸ ماعان بەرگەن سۇحباتىندا بارلىعى پە باسشىسى ارقىلى ٶتەدٸ دەگەن بولاتىن» دەپ جازدى بەلگٸلٸ جۋرناليست گٷلنارا باجكەنوۆا تەلەگرام كانالىندا.
توقاەۆتىڭ نۇرتٸلەۋگە دەگەن سەنٸم دەرەجەسٸ قاڭتاردىڭ العاشقى كٷندەرٸندە, پرەزيدەنت ۇقك باسشىلىقتا جەكە ٶكٸلٸ رەتٸندە تاعايىنداعان كەزٸندە كٶرٸندٸ. ول تۇپ-تۋرا بٸر تەۋلٸك ەلدەگٸ بٷلٸكتٸ ۇيىمداستىردى دەگەن كٷدٸكپەن قاماۋعا الىنعان ك.مەسٸموۆتٸڭ ورىنباسارى مٸندەتٸن اتقاردى. ۇقك-دە نۇرتٸلەۋ تەرروريزمگە قارسى وپەراتسييا جاعدايىندا ساياسي, تالداۋ جەنە بارلاۋ باعىتتارىنا باسشىلىق ەتۋدٸ دە ٶز موينىنا الدى.
پرەزيدەنت سەنٸمٸ
31 قاڭتاردا جاعداي ٶزگەردٸ جەنە جوسپارلاردى دا ٶزگەرتۋ كەرەك بولدى. بەلگٸلٸ بولعانداي, بۇل كٷنٸ مەجٸلٸس سپيكەرٸ نۇرلان نىعماتۋلين وتستاۆكاعا كەتتٸ جەنە بۇل لاۋازىمعا پە باسشىسى ەرلان قوشانوۆ جٸبەرٸلدٸ (ەكٸ پالاتاداعى سپيكەرلەردٸ اۋىستىرۋ دەپۋتاتتاردان ەمەس, شۇعىل تٷردە وسىنداي باسشى قىزمەتكەرلەردەن جٷرگٸزٸلدٸ). قوشانوۆتىڭ ورنىنا توقاەۆ ەڭ جاقىن جەنە سەنٸمدٸ ادامى ەتٸپ مۇرات نۇرتٸلەۋدٸ تاعايىندادى.
مۇرات نۇرتٸلەۋ تەۋەلسٸزدٸك جىلدارى ٶزٸنە تاپسىرىلعان مەملەكەتتٸك قىزمەتتٸ ابىرويمەن اتقارىپ, زور تەجٸريبە جيناعان مەملەكەتشٸل ازامات دەسەك بولادى. سوندىقتان وعان پرەزيدەنتٸمٸز قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ پرەزيدەنت ەكٸمشٸلٸگٸ باسشىلىعىن سەنٸپ تاپسىردى. وسى تۇرعىدان الىپ قاراساق, بۇل تاعايىنداۋدىڭ لوگيكالىق شەشٸمٸ بار ەكەنٸن بايقاۋعا بولادى.
«پرەزيدەنت ەكٸمشٸلٸگٸنٸڭ جاڭا باسشىسى ٷش تٸلدٸ ەركٸن مەڭگەرگەن, سىرتقى ٸستەر مينيسترلٸگٸندە ازييا جەنە افريكا دەپارتامەنتٸنٸڭ 2-حاتشىسى, قر پارلامەنت سەناتى اپپارات باسشىسىنىڭ ورىنباسارى, پرەزيدەنت ەكٸمشٸلٸگٸ سىرتقى ساياسات ورتالىعى مەڭگەرۋشٸسٸنٸڭ ورىنباسارى سىندى جاۋاپتى ورىنداردا قىزمەت اتقارعان, مەملەكەتشٸل, ۇلتتىق مٷددەگە قىزمەت ەتٸپ جٷرگەن بٸلٸكتٸ مامان. پرەزيدەنت پاتريوت, مەملەكەتشٸل, كەسٸبي تۇلعالاردى جاۋاپتى ورىندارعا تاعايىنداپ جاتقانى سەزٸلەدٸ» دەپ جازدى بەلگٸلٸ ساياساتتانۋشى باۋىرجان سەرٸكباەۆ فەيسبۋك جەلٸسٸندەگٸ پاراقشاسىندا.
ايتا كەتەتٸنٸ, مۇرات نۇرتٸلەۋدٸڭ مانسابىنىڭ باسىم بٶلٸگٸ سىرتقى ٸستەر مينيسترلٸگٸمەن بايلانىستى. سىرتقى ساياسي ۆەدومستۆوعا قاتىسى جوق جالعىز جۇمىس تەجٸريبەسٸ 2007-2010 جىلدارى پارلامەنت سەناتىنىڭ اپپاراتىن باسقارعان كەزدە بولعان. سوندىقتان ساياساتتانۋشىلار مەن جۋرناليستەردٸڭ ونى قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ «سەنٸمدٸ كادرلارىنىڭ بٸرٸ, سىرتقى ساياساتتىڭ قىر-سىرىن جەتٸك مەڭگەرگەن مامان» دەۋٸنە تولىق نەگٸز بار.
دايىنداعان انار دۋمان
