2021 جىلى ەلٸمٸزدٸڭ «ەكولوگييالىق كودەكسٸ» جاڭارىپ, زامان تالابىنا ساي قايتا تٷلەگەن بولاتىن. قورشاعان ورتانى قورعاۋعا باعىتتالعان جاڭا كودەكستٸ ٶڭٸرلەردە تۇرمىستىق قالدىقتاردى ٶڭدەيتٸن كەسٸپورىنداردى سالۋ ٸسٸنە ايرىقشا كٶڭٸل بٶلٸنگەن-دٸ. مامانداردىڭ سٶزٸنە سەنسەك, الداعى 2025 جىلعا دەيٸن ەلٸمٸزدەگٸ وبلىس ورتالىقتارىنىڭ جانىنان تۇرمىستىق قالدىقتاردى ٶڭدەيتٸن زاۋىتتار بوي كٶتەرۋٸ شارت.
بٷگٸندە «ەكولوگييالىق كودەكستٸ» كٶرسەتٸلگەن باستى تالاپتى ورىنداۋ ٷشٸن جەرگٸلٸكتٸ بيلٸك ورىندارى بۇعان باسا كٶڭٸل بٶلٸپ, تۇرمىستىق قالدىقتاردى ٶڭدەيتٸن كەسٸپورىنداردى سالۋعا كٷش سالىپ جاتىر. بۇل باعىتتا ەكٸمدٸكتەر كەسٸپكەرلەرمەن تىعىز جۇمىس ٸستەپ, بۇل باعىتتاعى جۇمىستارعا ينۆەستيتسييا سالۋعا قىزىقتىرىپ جاتىر.
ٶسكەمەندە سالىنعان زاۋىتتىڭ ەلٸمٸزدە وسىعان دەيٸن سالىنعان زاۋىتتاردان ٶزٸندٸك ٶزگەشەلەگٸ بار. بۇل – زاۋىتتا تۇرمىستىق قالدىقتار اۆتوماتتى تٷردە تٷردە سۇرىپتالادى. ال ەلٸمٸزدە وسىعان دەيٸن بوي كٶتەرگەن كەسٸپورىنداردا تۇرمىستىق قالدىقتاردى قاراپايىم جۇمىسشىلار قولمەن سۇرىپتاپ كەلگەن ەدٸ.
ٶسكەمەندەگٸ زاۋىتتا قوقىستى سۇرىپتاۋ ٸسٸنە ادام ارالاسپايدى. قوقىستى سۇرىپتاۋ وڭاي شارۋا ەمەس. دەل قازٸر بۇل جۇمىستى اتقاراتىن ادامدى تابۋ دا قيىن. سوندىقتان باتىس ەلدەرٸندە قوقىستى سۇرىپتاۋ ٸسٸ تولىقتاي اۆتوماتتاندىرىلعان.
Dalanews.kz تٸلشٸسٸنە جوبانىڭ جەتەكشٸسٸ قايىربەك مولديياروۆ زاۋىتتىڭ جۇمىسى جايىندا از-كەم بايانداپ بەردٸ.
– بۇل زاۋىت ٶتكەن جىلى سالىندى. كەسٸپورىندا تۇرمىستىق قالدىقتاردى سۇرىپتاۋ, ٶڭدەۋ ٷشٸن گەرەكييادا جاسالىنعان قۇرال-جابدىقتار ورناتىلعان. كٶنە ەللادا جەرٸنەن كەلگەن ماماندار بٸر اي بويى قۇرال-جابدىقتاردى ورناتىپ, جۇمىسشىلارىمىزعا قوندىرعىلارمەن قالاي جۇمىس ٸستەۋ كەرەك ەكەنٸن ٷيرەتتٸ, – دەدٸ.
تۇرمىستىق قالدىقتى ٶڭدەيتٸن زاۋىت سالماي تۇرىپ, ٶندٸرٸستٸك نىساندى قاجەتتٸ رەسۋرسپەن قامتاماسىز ەتۋدٸ باستى نازارعا الۋى كەرەك. وسىعان دەيٸن قوقىستى ٶڭدەيتٸن زاۋىتتاردى سالىپ الىپ, ٶڭدەيتٸن قوقىس تاپپاي قينالعان كەزدەرٸمٸز بولعانى جاسىرىن ەمەس. زاۋىت سالعاندا ونى قاجەتتٸ شيكٸزاتپەن قامتاماسىز ەتۋ مەسەلەسٸنە دە باسا مەن بەرۋ كەرەك.
شىعىس قازاقستان وبلىسى ەكٸمدٸگٸنٸڭ قورشاعان ورتانى قورعاۋ باسقارماسى مۇنى نازاردان تىس قالدىرعان جوق. زاۋىتتىڭ ٸرگە تاسى قالانا باستاعان سەتتە جەرگٸلٸكتٸ بيلٸك ورىندارى قالادان شىعاتىن تۇرمىستىق قالدىقتاردى جينايتىن 12 ماشيانا مەن 3 مىڭ سۇرىپتاۋ كونتەينەر ورناتقان. وسىلايشا ٶسكەمەندە قوقىستى سۇرىپتاپ جيناۋ ٸسٸ جولعا قويىلعانىن ايتا كەتۋٸمٸز كەرەك. وسىلايشا ٶسكەمەن قالاسىنداعى تۇرمىستىق قالدىقتاردى ٶڭدەۋ ٸسٸنٸ 4 ملرد تەڭگە جۇمسالىپتى.
بٷگٸندە قالاداعى تۇرمىستىق قالدىقتار شەتٸنەن سۇرىپتالىپ, ٶڭدەلۋدە. ماماندار سۇرىپتالاتىن قالدىقتاردىڭ 50-60%-ىن تاماق قالدىقتارى قۇرايتىنىن ايتۋدا.
يە, بۇل اناۋ ايتقانداي قىمبات باعا ەمەس. تۇرمىستىق قالدىقتى سۇرىپتاۋ ٸسٸمەن اينالىساتىن كەسٸپكەرلەر وسىعان دەيٸن سۇرىپتالعان قالدىقتاردى بٸر قالادان ەكٸنشٸ قالاعا تاسۋ كەزٸندە بٸراز شىعىنعا باتقانى جاسىرىن ەمەس.بۇدان سوڭ, مەملەكەت قوقىستىڭ سۇرىپتايتىن كەسٸپكەرلەردٸڭ جول شىعىنىن سۋبسيدييالاۋعا مەجبٷر بولدى.
ەگەر جاڭا «ەكولوگييالىق كودەكستە» كٶرسەتٸلگەندەي ەلٸمٸزدٸڭ بارلىق ٶڭٸرٸندە تۇرمىستىق قالدىقتاردىڭ سۇرىپتايتىن زاۋىتتار سالىناتىن بولسا, كەسٸپكەرلەر سىعىمدالعان تۇرمىستىق قالدىقتاردى ارى-بەرٸ تاسىپ ەۋٸرەگە تٷسپەيدٸ. بۇل كەسٸپكەرلەر مەن مەملەكەت ٷشٸن دە تيٸمدٸ بولماق.
ٶسكەمەندەگٸ تۇرمىستىق قالدىقتى ٶڭدەيتٸن زاۋىتتى باستى جٷرەگٸ سۇرىپتاۋ تسەحى دەسەك بولادى. زاۋىت باسشىلىعى مۇنداي قوقىس سۇرىپتاۋ تٸزبەگٸ بار زاۋىت قازاقستاندى بىلاي قويىپ, رەسەيدٸڭ ٶزٸندە جوق ەكەنٸن ايتۋىدا. گرەكتەر و باستا قوقىستى سۇرىپتايتىن تٸزبەكتٸڭ ٷش نۇسقاسىن ۇسىنىپتى. بٸرٸنشٸسٸ قوقىستى قولمەن سۇرىپتاسا, ەكٸنشٸسٸ جارتىلاي اۆتوماتتى سۇرىپتاۋ, ٷشٸنشٸسٸ تولىق اۆتوماتتى سۇرىپتاۋدى ۇسىنعان.
جارتىلاي اۆتوماتتى سۇرىپتاۋ تٸزبەگٸنٸڭ قۇنى 1 ملرد تەڭگەنٸ قۇراپتى. ال تولىق اۆتوماتتى سۇرىپتاۋ تٸزبەگٸ 1 ملرد 360 ملن تەڭگەنٸ قۇراعان. جوبا يەلەرٸ ويلانا كەلە تولىق اۆتوماتتى سۇرىپتاۋ تٸزبەگٸن العاندى جٶن دەپ تاۋىپتى. قازٸر كەسٸپورىندا 30 ادام ەكٸ اۋىسىم بويىنشا جۇمىس ٸستەۋدە. ەگەر جارتىلاي اۆتوماتتى سۇرىپتاۋ تٸزبەگٸن ورناتقاندا جۇمىسشىلاردىڭ سانى جٷزگە جەتٸپ شىعىلار ەدٸ.
الداعى 2023 جىلى ٶسكەمەن قالاسىندا قوقىستى ٶرتەيتٸن زاماناۋي زاۋىتتىڭ ٸرگەتاسى قالانادى دەپ جوسپارلانۋدا. ەگەر بۇل زاۋىت سالىنسا, ٶسكەمەننەن شىققان ەكٸنشٸ رەت ٶڭدەۋگە جاتپايتىن تۇرمىستىق قالدىقتاردىڭ 70%-ى ارنايى گازدى ۆاكۋۋمدى پەشتە ٶرتەلەتٸن بولادى. قوقىس ٶرتەيتٸن پەشت جىلىنا 5 مۆت ەلەكتر قۋاتىن ٶندٸرەتٸنٸن دە ايتا كەتۋٸمٸز كەرەك. وسىلايشا ٶسكەمەندٸكتەر بٸر وقپەن ەكٸ قويان اتىپ, ەكولوگييالىق احۋالدى رەتتەۋدٸ جوسپارلاپ وتىر.
قۋانىش سماعۇل, ٶسكەمەن قالاسى.
