شٸلدەنٸڭ 5-ٸ كٷنٸ موڭعولييادا جاڭادان سايلانعان پارلامەنت دەپۋتاتتارى انت قابىلدادى. ولاردىڭ اراسىندا ٷش ەتنيكالىق قازاق بار.
بۇل تۋرالى ازاتتىق راديوسى حابارلايدى.
ماۋسىمنىڭ 29-ى كٷنٸ موڭعولييادا پارلامەنت سايلاۋى ٶتتٸ. ٷش پارتييا قاتىسقان سايلاۋدا موڭعولييا حالىق پارتيياسى (ەلدٸ 1990 جىلدارعا دەيٸن باسقارعان بۇرىنعى كومپارتييا مۇراگەرٸ, ماركستٸك يدەولوگييادان باس تارتىپ, سوتسياليستٸك پارتيياعا اينالعان, جۇرت «قىزىل پارتييا» دەيدٸ) پارلامەنتتەگٸ 76 ورىننىڭ 65-ٸن الىپ, «بيلٸك پارتيياسى» اتاندى.
[caption id="attachment_17123" align="alignright" width="429"]
ال وعان وپپونەنت بولىپ كەلە جاتقان, 1990 جىلدارى قۇرىلعان دەموكراتييالىق پارتييا («اردچيلسان نام» نە «اق پارتييا») اتىنان — 9 دەپۋتات, موڭعول حالىق-رەۆوليۋتسييالىق پارتيياسى (بۇل ۇيىم «قىزىل پارتييادان» بٶلٸنٸپ شىققان) اتىنان — 1 دەپۋتات, دەربەس 1 دەپۋتات سايلاندى .
دەپۋتات بولعان ٷش قازاق تا وسى ەلدەگٸ قازاقتار كٶپ تۇراتىن بايان-ٶلگيي ايماعىنان: بٸرٸ «اق پارتييادان» بولسا, ەكەۋٸ – «قىزىل پارتييادان».
پارلامەنتتەن نەبەرٸ 9 ورىن العان دەموكراتييالىق پارتييا («اق پارتييا») اتىنان سايلانعان دەپۋتات — مۇرات دەكەي.
— مالشى قاۋىم ەندٸ ٶزدەرٸ سايلادى. بۇعان دەيٸن ەكٸ مەرتە بيلٸك باسىندا بولدىق. بەلكٸم ٶتكەن تٶرت جىلدا دۇرىس جۇمىس ٸستەي الماعان بولارمىز, — دەيدٸ ول.
مۇرات دەكەيدٸڭ «بيلٸك باسىندا بولدىق» دەۋٸنٸڭ سەبەبٸ – موڭعولييا 1990 جىلدارى پارلامەنتتٸك رەسپۋبليكاعا اينالعان سوڭ پرەزيدەنت سايلاۋىنا پارلامەنت دەپۋتاتتارى عانا تٷسٸپ, پرەزيدەنت قۇزىرى شەكتەلگەن.
اتقارۋشى بيلٸك جٷيەسٸن (جەرگٸلٸكتٸ بيلٸكتٸ قوسا – رەد.) تولىق پارلامەنت جاساقتايدى. ياعني ٷكٸمەتتٸ كٶپشٸلٸك ورىنعا يە بولعان پارتييا قۇرادى (ورىن تەڭ بولعان جاعدايدا, كواليتسييالىق ٷكٸمەت قۇرىلادى).
[caption id="attachment_17124" align="alignright" width="418"]
مۇرات دەكەي مٷشە بولىپ وتىرعان «اق پارتييا» 1996 جەنە 2012 جىلعى سايلاۋدان سوڭ بيلٸككە ەكٸ مەرتە (بٸر مەرزٸم – 4 جىل) كەلگەن. ەندٸ بيلٸكتەن «تولىق كەتكەندەرٸن» ايتقان دەكەي:
— قاسىمداعى كەيبٸر جٸگٸتتەردٸڭ دە جەڭۋگە مٷمكٸندٸكتەرٸ بولدى. بٸراق بٸر جاعدايلار ولاردىڭ جەڭٸلۋٸنە ەسەر ەتتٸ, — دەيدٸ.
دەپۋتات ول «جاعدايلاردى» اشىپ ايتپادى.
«جەكەمەنشٸك كٶمٸر شاحتاسى بار ەكەنٸن ايتقان» 53 جاستاعى مۇرات دەكەي «1990 جىلداردان باستاپ جەكە كەسٸپكەرمٸن. ەندٸ دەپۋتات رەتٸندە حالىقارالىق مەسەلەلەرمەن اينالىساتىن بولامىن» دەدٸ.
ال پارلامەنتكە «قىزىل پارتييا» اتىنان سايلانعان, «جاسىم 50-دٸڭ ٷستٸنە شىقتى» دەگەن بەدەلحان قابدٸسلەمۇلى بۇعان دەيٸن دە (2008-2012) بٸر مەرتە بۇل قىزمەتتٸ اتقارعانىن ايتادى.
— 2012 جىلى بيلٸككە «اردچيلسان» دەموكراتييالىق پارتيياسى («اق پارتييا») كەلگەننەن كەيٸن بيلٸك قۇرامى تٷگەل اۋىسقان بولاتىن. بٸراق ەكونوميكا ٶسٸمٸ تٶمەندەپ كەتتٸ. حالىق تۇرمىسى ناشارلادى. ولاردىڭ باستى جەڭٸلٸسٸ – سوندا. ەندٸ بيلٸك تاعى تٷگەل اۋىسادى — دەيدٸ دەپۋتات.
موڭعوليياداعى ساياسي پٸكٸرتالاس
موڭعولييا بيلٸگٸ سايلاۋ ارقىلى جيٸ اۋىسىپ تۇراتىندىقتان, ساياسي پٸكٸرتالاس سايلاۋ ٶتكەننەن كەيٸن دە جالعاسا بەرەدٸ. بۇل ساياسي ديسكۋسسييا بايان-ٶلگيي ايماعىندا دا جٷرٸپ جاتادى. مەسەلەن, مۇرات دەكەي قارسىلاس پارتييا ٶكٸلٸ بەدەلحان قابدٸسلەمۇلىنىڭ «ەكونوميكا ٶسٸمٸ تٶمەندەپ كەتتٸ» دەگەن پٸكٸرٸمەن كەلٸسپەيدٸ.
— بايان-ٶلگيي ايماعى مال شارۋاشىلىعىمەن اينالىسادى. حالىقتىڭ جاعدايى جاقسى. نەگٸزٸنەن قىرداعى ەلدٸ ارالادىم. كەدەي دەگەن ٷيدە 200-دەن استام قوي بار. سايلاۋ دەگەن بٸر جەڭٸس, بٸر جەڭٸلٸس قوي, — دەيدٸ ول.
[caption id="attachment_17125" align="alignright" width="396"]
— 2012 جىلى ەكونوميكالىق ٶسٸم 12 پايىزدان اسقان ەدٸ. ال ٶتكەن جىلى («اق پارتييا» بيلٸكتە بولعان ۋاقىتتى مەڭزەپ تۇر – رەد.) بۇل كٶرسەتكٸش 2,3 پايىزعا قۇلدىرادى. مال ٶنٸمدەرٸ قۇنى تٶمەندەدٸ. قازبا بايلىقتاردىڭ باعاسى تٷستٸ. حالىقارالىق بايلانىستار ناشارلادى. ەندٸ وسى مەسەلەردٸ قالىپقا كەلتٸرۋمەن اينالىسامىز, — دەيدٸ «قىزىل پارتييا» ٶكٸلٸ.بٸراق بەدەلحان قابدٸسلەمۇلى مال ٶنٸمدەرٸنٸڭ قۇنى بيلٸككە «اق پارتييا» كەلگەننەن كەيٸن تٶمەندەپ كەتكەنٸن» ايتادى.
بەدەلحان قابدٸسلەمۇلى 2001-2005 جىلدارى بايان-ٶلگيي ايماعىنىڭ ەكٸمٸ بولعان. 2015 جىلى ەكونوميكا مينيسترٸنٸڭ ورىنباسارى قىزمەتٸن دە اتقاردى.
«قىزىل پارتييا» اتىنان موڭعولييا پارلامەنتٸنە دەپۋتات بولعان تاعى بٸر ەتنيكالىق قازاق سولتان گومبىجايۇلىمەن تٸلدەسۋ مٷمكٸن بولمادى.
موڭعولييانىڭ بٸر پالاتالى پارلامەنتٸ «ۇلى مەملەكەتتٸك حۋرال» دەپ تە اتالادى.
ەلدەگٸ حالىق سانى — 2 ميلليون 736 مىڭ ادام. سانى 150 مىڭ دەپ شامالاناتىن ەتنيكالىق قازاقتار موڭعولييا حالقىنىڭ 5 پايىزى بولادى.
ماقالا اۆتورى, نۇرلان لاحانۇلى
