مەجٸلٸس دەپۋتاتى ەرمۇرات بەپي پارلامەنت مٸنبەرٸندە سٶيلەگەن سٶزٸندە قازٸرگٸ گەوساياسي جاعداي مەن جاڭا كونستيتۋتسييا جوباسىنىڭ ماڭىزى تۋرالى پٸكٸر بٸلدٸرٸپ, قوعامعا ٷندەۋ جاسادى, دەپ حابارلايدى Dalanews.kz.
دەپۋتات ٶز سٶزٸندە ەلەمدەگٸ ساياسي احۋالدىڭ كٷردەلەنە تٷسكەنٸن اتاپ ٶتتٸ.
“جەر شارىنىڭ ٷلكەن اۋقىمىن سوعىس ٶرتٸ شارپىپ, بٸزگە جاقىن پارسى شىعاناعى مەن تاياۋ شىعىس ەلدەرٸ سوعىس ايماعىنا اينالعان كەزدە مەن بۇل سٶزٸمدٸ ەلدٸڭ ەرتەڭٸ مەن قاۋٸپسٸزدٸگٸنە دەگەن ازاماتتىق جەنە ساياساتكەرلٸك جاۋاپكەرشٸلٸكپەن, جاناشىرلىقپەن ارنايمىن”, - دەدٸ ول.
دەپۋتات ٶزٸن بيلٸكتٸڭ ناسيحاتشىسى ەمەس, كەرٸسٸنشە مەملەكەتتٸلٸك پەن تەۋەلسٸزدٸكتٸڭ تۇراقتىلىعىن, ەل تۇتاستىعىن ساقتاۋدى قولدايتىن ازامات رەتٸندە سٶيلەپ تۇرعانىن جەتكٸزدٸ.
“بٸز بٸر ەسكەرتە كەتەتٸن جاعداي بار. ەلدەكٸمدەر ايتىپ جٷرگەندەي, مەن بيلٸكتٸڭ ناسيحاتشىسى ەمەسپٸن. مەن مەملەكەتتٸلٸك پەن مەملەكەتشٸلدٸكتٸڭ, تەۋەلسٸزدٸكتٸڭ تۇراقتىلىعى مەن ەلدٸڭ تۇتاستىعىن ساقتاۋدىڭ ناسيحاتشىسىمىن. مەنٸڭ سٶزٸم وسى تۇرعىدا ايتىلادى”, - دەدٸ بەپي.
ونىڭ پٸكٸرٸنشە, قازٸرگٸ كەزەڭ - ەلەمدٸك تەرتٸپ ٶزگەرٸپ, ساياسي تەۋەكەلدەر كٷشەيگەن, ەكونوميكالىق تۇراقتىلىققا قاۋٸپ تٶنگەن كٷردەلٸ ۋاقىت. مۇنداي جاعدايدا قازاقستان ٶزٸنٸڭ تاڭداعان باعىتىن ساقتاپ, ەل قاۋٸپسٸزدٸگٸن قامتاماسىز ەتەتٸن باتىل قادامدارعا بارۋى تيٸس.
“بٷكٸل ەلەمنەن تىنىشتىق كەتٸپ, دٷنيە وتقا ورانىپ جاتقانىن كٶرٸپ وتىرمىز. بٸز بۇعان دەيٸن تالاي سىندارلى كەزەڭنەن ٶتٸپ, بٸرلٸك پەن بەرەكەنٸڭ قاجەتتٸگٸن تەرەڭ تٷسٸندٸك. قازٸرگٸ سەت - قاتەلٸكتٸ كەشٸرمەيتٸن, پاراسات پەن پايىمدى شەشٸمدٸ قاجەت ەتەتٸن كەزەڭ.
وسىنداي اۋمالى-تٶكپەلٸ ۋاقىتتا قازاقستان ٶزٸ تاڭداعان جولىنان تايماي, ەل قاۋٸپسٸزدٸگٸ ٷشٸن باتىل باستامالارعا بەت بۇرۋعا تيٸس ەدٸ. وسى باعىتتاعى بٸزدٸڭ, بٸز ٷشٸن ەڭ ماڭىزدى باستاما - جالپىحالىقتىق رەفەرەندۋمعا ۇسىنىلعان جاڭا كونستيتۋتسييانىڭ جوباسى”, - دەپ تولىقتىردى ول.
الايدا ول قوعامدا بۇل باستامانىڭ مەنٸن تٷسٸنبەي, تٷرلٸ كٷمەن كەلتٸرٸپ جٷرگەن ازاماتتار بار ەكەنٸن دە ايتتى.
“وسى رەتتە بٸردەن ايتايىن: جاڭا كونستيتۋتسييانىڭ جوباسىن وڭدى-سولدى, “تيسە تەرەككە, تيمەسە بۇتاققا” دەپ سىناۋشىلار ەسكٸ جٷيەنٸڭ ديٸرمەنٸنە سۋ قۇيىپ جٷرگەنٸن بٸلە مە ەكەن? جالپى, ەلدٸڭ ٸشكٸ ٸشٸ مەن سىرتىنداعى ناقتى رەاليزم مەن كونسترۋكتيۆيزمنەن جۇرداي سىنشىلىق بٷگٸنگٸ جاعدايدا تاپ-تازا پوپۋليزمنٸڭ ٷلگٸسٸ بولماق”, - دەپ قوستى ول.
ەرمۇرات بەپي جاڭا كونستيتۋتسييا سۋپەرپرەزيدەنتتٸك جٷيەنٸ قايتا ەنگٸزەدٸ دەگەن پٸكٸرمەن كەلٸسپەيتٸنٸن جەتكٸزدٸ.
“يە, اتا زاڭنىڭ جوباسىنداعى جەكەلەگەن باپتاردا سىرتقى تەۋەكەلدەردٸ ٶز قولىمىزبەن تۋدىرماس ٷشٸن سابىرعا دەس بەرۋدٸڭ, ساقتىق قاجەتتٸلٸگٸنٸڭ جاسالعانىن جاسىرۋعا بولمايدى. بۇل جاھاندىق تۇراقسىزدىق كٷشەيگەن كەزەڭدە مەملەكەتتٸڭ ٸشكٸ بٸرلٸگٸن, باسقارۋ تيٸمدٸلٸگٸن جەنە قاۋٸپسٸزدٸگٸن قامتاماسىز ەتۋگە باعىتتالعان ساقتىق شاراسى ەدٸ. دەل وسى تۇستا قوعامدا “جاڭا كونستيتۋتسييا پرەزيدەنت سۋپەرپرەزيدەنتتٸك جٷيەنٸ قايتادان قالپىنا كەلتٸرەدٸ” دەگەن قاڭقۋ سٶزدەر تاراپ جٷر.
جوعارى لاۋازىمدى مەملەكەتتٸك تۇلعالار سەناتتىڭ كەلٸسٸمٸمەن تاعايىندالاتىن بۇرىننان بار پروتسەسسۋالدىق تەرتٸپ ەندٸگٸ كەزەكتە بٸر پالاتالى قۇرىلتايدىڭ قۇزىرەتٸنە اۋىستىرىلاتىنى پرەزيدەنتتٸڭ قۇزىرەتٸن كٷشەيتەدٸ دەگەن پٸكٸر ساناعا سىيمايدى. بۇل - نەگٸزٸ جوق جاڭساق پٸكٸر”, - دەدٸ ول.
ونىڭ ايتۋىنشا, 2022 جىلعى كونستيتۋتسييالىق رەفورمالاردان كەيٸن قازاقستان سۋپەرپرەزيدەنتتٸك مودەلدەن باس تارتىپ, بٸر رەت سايلاناتىن جەتٸ جىلدىق كلاسسيكالىق پرەزيدەنتتٸك جٷيەگە كٶشكەن.
“مەملەكەتتٸك ساياسي قىزمەتتەگٸ تۋىستىق ىقپال مەن مٷددەلەر قاقتىعىسى كونستيتۋتسييالىق نەگٸزدە تولىعىمەن جويىلدى. سوندىقتان ەسكٸ جٷيەنٸڭ ەتجاقىن ٶكٸلٸ بيلٸككە قايتىپ كەلەدٸ دەگەن قاۋەسەتتٸڭ ەشقانداي نەگٸزٸ جوق”, - دەپ تٷسٸندٸردٸ ول.
سونداي-اق دەپۋتات جاڭا كونستيتۋتسييا جەكەلەگەن تۇلعالاردىڭ نەمەسە بەلگٸلٸ بٸر توپتاردىڭ ىقپالىن كٷشەيتۋگە ەمەس, بيلٸك تارماقتارىنىڭ تەپە-تەڭدٸگٸن قامتاماسىز ەتۋگە باعىتتالعانىن اتاپ ٶتتٸ.
“بۇل جاڭا كونستيتۋتسييانىڭ بۇلجىماس قاعيداتى, ٶزگەرمەس نورماسىنا اينالادى. ەلدەبٸرەۋگە قۇرعاق فرازا سيياقتى بولىپ ەستٸلەتٸن “كٷشتٸ پرەزيدەنت, ىقپالدى پارلامەنت, ەسەپ بەرەتٸن ٷكٸمەت” قاعيداسى باسشىلىققا الىنىپ جاتىر. بٸراق بۇل قاعيدا بٸر دەمدە جٶڭكٸپ جٶنەلمەگەنٸن تاعى دا جاسىرۋعا بولمايدى - كٶش جٷرە تٷزەلٸپ كەلە جاتىر”, - دەدٸ ول.
سٶز سوڭىندا مەجٸلٸس دەپۋتاتى قوعامدى جاڭا كونستيتۋتسييانى قولداپ, ەلدٸڭ تۇراقتى ەرٸ ەدٸل مەملەكەت رەتٸندە دامۋىنا ٷلەس قوسۋعا شاقىردى.
“مەملەكەت باسقارۋ جٷيەسٸندە تەجەۋ مەن تەپە-تەڭدٸك پرينتسيپٸن بەكٸتكەن بۇل ناقتى ستراتەگييالىق قادام دامۋ ٷستٸندە. قازاقستاننىڭ جاڭا تاريحىندا بۇل دامۋ جولى كەيٸننەن تاريحي شەشٸم بولدى دەپ باعالانار كەدٸك.
قۇرمەتتٸ ەرٸپتەستەر, بٸز جاڭا كونستيتۋتسييا ارقىلى قازاقستاندى تۇراقتى, ەدٸل جەنە زاماناۋي مەملەكەتكە اينالدىرۋىمىز قاجەت. بٸز رەگرەسكە ەمەس, جاسامپاز پروگرەسكە قىزمەت ەتەيٸك. بٸز ازاماتتاردىڭ سەنٸمٸن باستى ورىنعا قويىپ, بٸرٸنشٸ كەزەكتە مەملەكەت مٷددەسٸن…”, - دەپ تٷيٸندەدٸ ول.
