ءماجىلىس دەپۋتاتى ەرمۇرات ءباپي پارلامەنت مىنبەرىندە سويلەگەن سوزىندە قازىرگى گەوساياسي جاعداي مەن جاڭا كونستيتۋسيا جوباسىنىڭ ماڭىزى تۋرالى پىكىر ءبىلدىرىپ، قوعامعا ۇندەۋ جاسادى، دەپ حابارلايدى Dalanews.kz.
دەپۋتات ءوز سوزىندە الەمدەگى ساياسي احۋالدىڭ كۇردەلەنە تۇسكەنىن اتاپ ءوتتى.
“جەر شارىنىڭ ۇلكەن اۋقىمىن سوعىس ءورتى شارپىپ، بىزگە جاقىن پارسى شىعاناعى مەن تاياۋ شىعىس ەلدەرى سوعىس ايماعىنا اينالعان كەزدە مەن بۇل ءسوزىمدى ەلدىڭ ەرتەڭى مەن قاۋىپسىزدىگىنە دەگەن ازاماتتىق جانە ساياساتكەرلىك جاۋاپكەرشىلىكپەن، جاناشىرلىقپەن ارنايمىن”، - دەدى ول.
دەپۋتات ءوزىن بيلىكتىڭ ناسيحاتشىسى ەمەس، كەرىسىنشە مەملەكەتتىلىك پەن تاۋەلسىزدىكتىڭ تۇراقتىلىعىن، ەل تۇتاستىعىن ساقتاۋدى قولدايتىن ازامات رەتىندە سويلەپ تۇرعانىن جەتكىزدى.
“ءبىز ءبىر ەسكەرتە كەتەتىن جاعداي بار. الدەكىمدەر ايتىپ جۇرگەندەي، مەن بيلىكتىڭ ناسيحاتشىسى ەمەسپىن. مەن مەملەكەتتىلىك پەن مەملەكەتشىلدىكتىڭ، تاۋەلسىزدىكتىڭ تۇراقتىلىعى مەن ەلدىڭ تۇتاستىعىن ساقتاۋدىڭ ناسيحاتشىسىمىن. مەنىڭ ءسوزىم وسى تۇرعىدا ايتىلادى”، - دەدى ءباپي.
ونىڭ پىكىرىنشە، قازىرگى كەزەڭ - الەمدىك ءتارتىپ وزگەرىپ، ساياسي تاۋەكەلدەر كۇشەيگەن، ەكونوميكالىق تۇراقتىلىققا ءقاۋىپ تونگەن كۇردەلى ۋاقىت. مۇنداي جاعدايدا قازاقستان ءوزىنىڭ تاڭداعان باعىتىن ساقتاپ، ەل قاۋىپسىزدىگىن قامتاماسىز ەتەتىن باتىل قادامدارعا بارۋى ءتيىس.
“بۇكىل الەمنەن تىنىشتىق كەتىپ، دۇنيە وتقا ورانىپ جاتقانىن كورىپ وتىرمىز. ءبىز بۇعان دەيىن تالاي سىندارلى كەزەڭنەن ءوتىپ، بىرلىك پەن بەرەكەنىڭ قاجەتتىگىن تەرەڭ تۇسىندىك. قازىرگى ءسات - قاتەلىكتى كەشىرمەيتىن، پاراسات پەن پايىمدى شەشىمدى قاجەت ەتەتىن كەزەڭ.
وسىنداي اۋمالى-توكپەلى ۋاقىتتا قازاقستان ءوزى تاڭداعان جولىنان تايماي، ەل قاۋىپسىزدىگى ءۇشىن باتىل باستامالارعا بەت بۇرۋعا ءتيىس ەدى. وسى باعىتتاعى ءبىزدىڭ، ءبىز ءۇشىن ەڭ ماڭىزدى باستاما - جالپىحالىقتىق رەفەرەندۋمعا ۇسىنىلعان جاڭا كونستيتۋسيانىڭ جوباسى”، - دەپ تولىقتىردى ول.
الايدا ول قوعامدا بۇل باستامانىڭ ءمانىن تۇسىنبەي، ءتۇرلى كۇمان كەلتىرىپ جۇرگەن ازاماتتار بار ەكەنىن دە ايتتى.
“وسى رەتتە بىردەن ايتايىن: جاڭا كونستيتۋسيانىڭ جوباسىن وڭدى-سولدى، “تيسە تەرەككە، تيمەسە بۇتاققا” دەپ سىناۋشىلار ەسكى جۇيەنىڭ ديىرمەنىنە سۋ قۇيىپ جۇرگەنىن بىلە مە ەكەن؟ جالپى، ەلدىڭ ىشكى ءىشى مەن سىرتىنداعى ناقتى رەاليزم مەن كونسترۋكتيۆيزمنەن جۇرداي سىنشىلىق بۇگىنگى جاعدايدا تاپ-تازا ءپوپۋليزمنىڭ ۇلگىسى بولماق”، - دەپ قوستى ول.
ەرمۇرات ءباپي جاڭا كونستيتۋسيا سۋپەرپرەزيدەنتتىك جۇيەنى قايتا ەنگىزەدى دەگەن پىكىرمەن كەلىسپەيتىنىن جەتكىزدى.
“ءيا، اتا زاڭنىڭ جوباسىنداعى جەكەلەگەن باپتاردا سىرتقى تاۋەكەلدەردى ءوز قولىمىزبەن تۋدىرماس ءۇشىن سابىرعا دەس بەرۋدىڭ، ساقتىق قاجەتتىلىگىنىڭ جاسالعانىن جاسىرۋعا بولمايدى. بۇل جاھاندىق تۇراقسىزدىق كۇشەيگەن كەزەڭدە مەملەكەتتىڭ ىشكى بىرلىگىن، باسقارۋ تيىمدىلىگىن جانە قاۋىپسىزدىگىن قامتاماسىز ەتۋگە باعىتتالعان ساقتىق شاراسى ەدى. ءدال وسى تۇستا قوعامدا “جاڭا كونستيتۋسيا پرەزيدەنت سۋپەرپرەزيدەنتتىك جۇيەنى قايتادان قالپىنا كەلتىرەدى” دەگەن قاڭقۋ سوزدەر تاراپ ءجۇر.
جوعارى لاۋازىمدى مەملەكەتتىك تۇلعالار سەناتتىڭ كەلىسىمىمەن تاعايىندالاتىن بۇرىننان بار پروسەسسۋالدىق ءتارتىپ ەندىگى كەزەكتە ءبىر پالاتالى قۇرىلتايدىڭ قۇزىرەتىنە اۋىستىرىلاتىنى پرەزيدەنتتىڭ قۇزىرەتىن كۇشەيتەدى دەگەن پىكىر ساناعا سىيمايدى. بۇل - نەگىزى جوق جاڭساق پىكىر”، - دەدى ول.
ونىڭ ايتۋىنشا، 2022 جىلعى كونستيتۋسيالىق رەفورمالاردان كەيىن قازاقستان سۋپەرپرەزيدەنتتىك مودەلدەن باس تارتىپ، ءبىر رەت سايلاناتىن جەتى جىلدىق كلاسسيكالىق پرەزيدەنتتىك جۇيەگە كوشكەن.
“مەملەكەتتىك ساياسي قىزمەتتەگى تۋىستىق ىقپال مەن مۇددەلەر قاقتىعىسى كونستيتۋسيالىق نەگىزدە تولىعىمەن جويىلدى. سوندىقتان ەسكى جۇيەنىڭ ەتجاقىن وكىلى بيلىككە قايتىپ كەلەدى دەگەن قاۋەسەتتىڭ ەشقانداي نەگىزى جوق”، - دەپ ءتۇسىندىردى ول.
سونداي-اق دەپۋتات جاڭا كونستيتۋسيا جەكەلەگەن تۇلعالاردىڭ نەمەسە بەلگىلى ءبىر توپتاردىڭ ىقپالىن كۇشەيتۋگە ەمەس، بيلىك تارماقتارىنىڭ تەپە-تەڭدىگىن قامتاماسىز ەتۋگە باعىتتالعانىن اتاپ ءوتتى.
“بۇل جاڭا كونستيتۋسيانىڭ بۇلجىماس قاعيداتى، وزگەرمەس نورماسىنا اينالادى. الدەبىرەۋگە قۇرعاق فرازا سياقتى بولىپ ەستىلەتىن “كۇشتى پرەزيدەنت، ىقپالدى پارلامەنت، ەسەپ بەرەتىن ۇكىمەت” قاعيداسى باسشىلىققا الىنىپ جاتىر. ءبىراق بۇل قاعيدا ءبىر دەمدە جوڭكىپ جونەلمەگەنىن تاعى دا جاسىرۋعا بولمايدى - كوش جۇرە تۇزەلىپ كەلە جاتىر”، - دەدى ول.
ءسوز سوڭىندا ءماجىلىس دەپۋتاتى قوعامدى جاڭا كونستيتۋسيانى قولداپ، ەلدىڭ تۇراقتى ءارى ءادىل مەملەكەت رەتىندە دامۋىنا ۇلەس قوسۋعا شاقىردى.
“مەملەكەت باسقارۋ جۇيەسىندە تەجەۋ مەن تەپە-تەڭدىك ءپرينسيپىن بەكىتكەن بۇل ناقتى ستراتەگيالىق قادام دامۋ ۇستىندە. قازاقستاننىڭ جاڭا تاريحىندا بۇل دامۋ جولى كەيىننەن تاريحي شەشىم بولدى دەپ باعالانار كادىك.
قۇرمەتتى ارىپتەستەر، ءبىز جاڭا كونستيتۋسيا ارقىلى قازاقستاندى تۇراقتى، ءادىل جانە زاماناۋي مەملەكەتكە اينالدىرۋىمىز قاجەت. ءبىز رەگرەسكە ەمەس، جاسامپاز پروگرەسكە قىزمەت ەتەيىك. ءبىز ازاماتتاردىڭ سەنىمىن باستى ورىنعا قويىپ، ءبىرىنشى كەزەكتە مەملەكەت مۇددەسىن…”، - دەپ تۇيىندەدى ول.
