"بجزق" اق پروبلەمالى ەميتەنتتەردەن زەينەتاقى اكتيۆتەرٸن قايتارۋ بويىنشا جۇمىستار جٷرگٸزۋدە. وسى رەتتە جۋىردا قور جاساعان مەلٸمدەمەدەن ونشاقتى ەميتەنتتەرمەن ارادا سوت پروتسەسٸ جٷرٸپ جاتقانى دا بەلگٸلٸ بولدى. سولاردىڭ بٸرٸ – "نۇربانك" اق, دەپ حابارلايدى Dalanews.kz.
بجزق-دا پروبلەمالىق ەميتەنتتەر قالاي جەنە قاشان پايدا بولعان?
الدىمەن وسى ساۋالدى تارقاتىپ, جاۋاپ ٸزدەپ كٶرەلٸك. قور ۇسىنعان مەلٸمەتكە سەيكەس, پروبلەمالىق ەميتەنتتەر – بۇل قارجى قۇرالدارى بويىنشا دەفولتقا جول بەرگەن جەنە ولار بويىنشا ٶز مٸندەتتەمەلەرٸن ورىنداۋدى توقتاتقان كومپانييالار. مۇنداي جاعدايدا ينۆەستورلار تٶلەمدەردٸ بەلگٸلەنگەن كٷننەن كەشٸكتٸرٸپ الۋى نەمەسە ولاردى تولىعىمەن جوعالتۋى مٷمكٸن. پروبلەمالىق اكتيۆتەردٸڭ نەگٸزگٸ بٶلٸگٸ بجزق-عا 2014 جىلى بارلىق زەينەتاقى اكتيۆتەرٸن بٸرٸكتٸرۋ شاراسى اياقتالعاننان كەيٸن ٶتتٸ.
سودان بەرٸ بجزق الدىندا ٶتەلگەن زەينەتاقى اكتيۆتەرٸ بويىنشا بەرەشەكتٸڭ جالپى سوماسى 37,37 ملرد تەڭگەنٸ قۇرادى. ونىڭ ٸشٸندە "يمستالكون" اق – 2,8 ملرد تەڭگە, "ابدي كومپاني" اق – 208 ملن تەڭگە (كۋپوندىق سىياقىنى ٶتەۋ), "كسمك-2" جشس – 7,76 ملن تەڭگە (ٶندٸرٸستٸك اتقارۋ اياسىنداعى بەرەشەك قالدىعىن ٶتەۋ), "تٶرت-قۇدىق" تاۋ-كەن بايىتۋ كومپانيياسى" اق – 32,8 ملن تەڭگە (ٶندٸرٸستٸك اتقارۋ اياسىنداعى ٶتەۋ), "رەميكس-ر" اق – 103,06 ملن تەڭگە (ٶندٸرٸستٸك اتقارۋ اياسىنداعى ٶتەۋ) قارىزىن ٶتەگەن.
وسىلايشا 2025 جىلعى 15 سەۋٸردەگٸ جاعداي بويىنشا باعالى قاعازدار جەنە ەكٸنشٸ دەڭگەيلٸ بانكتەردەگٸ (ەدب) سالىمدار بويىنشا بورىشتاردى قوسا العاندا, 15 پروبلەمالى ەميتەنتتٸڭ بەرەشەك زەينەتاقى اكتيۆتەرٸنٸڭ قالعان جالپى سوماسى 61,61 ملرد تەڭگەنٸ قۇرادى.
ال تالاپ-ارىز جۇمىسى/ اتقارۋشىلىق ٸس جٷرگٸزۋ جٷزەگە اسىرىلاتىن ەميتەنتتەر قاتارىنا مىنالار كٸرەدٸ: "رەميكس-ر" اق, "قازمۇنايحيم" اق, "استانا-جىلجىمايتىن مٷلٸك" اق, "Mineral Resourses of Central Asia" اق, "تٶرت-قۇدىق" تاۋ-كەن بايىتۋ كومبيناتى" اق, "اپك-ينۆەست" كورپوراتسيياسى" جشس, "قازەكسپورتاستىق" حولدينگٸ" اق, "REAL-INVEST.kz" قارجى كومپانيياسى" اق,"اتامەكەن-اگرو "اق جەنە "نۇربانك" اق.
"ەميتەنتتەردٸڭ بۇل توبىنىڭ نومينالدى قۇنى بويىنشا قالعان بەرەشەگٸنٸڭ سوماسى 40,64 ملرد تەڭگەنٸ قۇرايدى. قازٸر "ەكسيمبانك قازاقستان" اق, "قازمۇنايحيم" اق, "استانا-جىلجىمايتىن مٷلٸك" اق ("استانا-قارجى"اق) لاۋازىمدى تۇلعالارىنا قاتىستى سوتقا دەيٸنگٸ تەرگەپ-تەكسەرۋ امالدارى بويىنشا ٷش قىلمىستىق ٸستٸڭ مەرزٸمدەرٸ تىيىلدى. تەرگەۋ ورگاندارىنىڭ سوتقا دەيٸنگٸ تەرگەۋ مەرزٸمدەرٸن توقتاتۋ اتالعان ەميتەنتتەردٸڭ لاۋازىمدى تۇلعالارىن ٸزدەستٸرۋ ("ەكسيمبانك قازاقستان" اق جەنە "قازمۇنايحيم" اق بويىنشا) جەنە حالىقارالىق تەرگەۋ تاپسىرماسىن قۇزىرەتتٸ ورگاندارعا ("استانا-جىلجىمايتىن مٷلٸك" اق ("استانا-قارجى"اق) جولداۋىنا بايلانىستى جٷزەگە اسىرىلدى", دەلٸنگەن قور مەلٸمەتٸندە.
بجزق-عا قارىز "نۇربانك" جايلى نە بەلگٸلٸ?
بجزق جارييالاعان قارىزدار 10 كومپانييا ٸشٸندە نۇربانكتٸڭ دە اتى اتالادى.
قور 2024 جىلدىڭ سوڭىندا اتالعان بانكتٸ سوتقا بەرگەن. وندا دا 2022-2023 جىلدارى ارتىقشىلىققا يە اكتسييالار بويىنشا ديۆيدەندتەر تٶلەۋدٸ تالاپ ەتكەن. تالاپ قويۋ سوماسى - 240,8 ملن تەڭگە جەنە ٶسٸماقى - 25,8 ملن تەڭگە.
ٶز كەزەگٸندە نۇربانك 2023 جىلعى سەۋٸردەگٸ قنردا قاۋلىسىنا سٸلتەمە جاساي وتىرىپ, ديۆيدەندتەردٸ تٶلەۋدەن باس تارتتى. ال بۇل قاۋلى ارقىلى رەتتەۋشٸ ورگان بالانسىندا مەملەكەتتٸك كٶمەك اقشا بار بانكتەرگە ٶز اكتسيونەرلەرٸنە ديۆيدەندتەر تٶلەۋدٸ شەكتەۋدٸ تالاپ ەتەدٸ. ياعني, مۇنداي تابىستى بٶلمەستەن بۇرىن ەكٸنشٸ دەڭگەيدەگٸ بانك الدىمەن مەملەكەتتەن العان كٶمەك اقشانى قايتارۋى تيٸس. ودان كەيٸن دە ٶزٸندٸك كاپيتال كٶرسەتكٸشٸ جاقسى بولسا, بۇعان رۇقسات ەتٸلەدٸ.
وسىلايشا نۇربانك ارتىقشىلىققا يە اكتسييالار بويىنشا ديۆيدەندتەر تٶلەمەۋ تۋرالى شەشٸم قابىلدادى, ياعني بانك مەملەكەتتٸك كٶمەك اقشانىڭ بٸر بٶلٸگٸن دە قايتارا الماي وتىرعانىن ەرٸ ٶز پايداسىن مەملەكەتتٸك كٶمەك اقشادان اجىراتا قاراستىرماعانىن جەلەۋ ەتٸپ. اقىرىندا, 2025 جىلى اقپاندا الماتى قالالىق مامانداندىرىلعان اۋدانارالىق ەكونوميكالىق سوتى بانك 2022 جىل ٷشٸن 120 ملن تەڭگەدەن اسا سومانى تٶلەۋٸ تيٸس دەپ شەشتٸ, ال تالاپ قويۋدىڭ قالعان بٶلٸكتەرٸ قاناعاتتاندىرىلمادى (سوت شەشٸمٸنٸڭ كٷشٸنە ەنگەن-ەنبەگەنٸ بەلگٸسٸز).
"رۋچنايا ەكونوميكا" تەلەگرام-ارناسىنا بەرگەن تٷسٸنٸكتەمەسٸندە نۇربانك "ەگەر ولار رەتتەۋشٸنٸڭ تالاپتارىن ورىنداي الىپ جاتسا, ديۆيدەندتەردٸ دە تٶلەيتٸنٸن" ايتقان, بٸراق مەرزٸمٸنە قاتىستى ناقتى ەشتەڭە ايتپاعان.
"نۇربانك ارتىقشىلىققا يە اكتسييالار بويىنشا ديۆيدەندتەردٸ تٶلەۋدەن باس تارتپايدى. 2022 جىلعا ەسەپتەلگەن ارتىقشىلىققا يە اكتسييالار بويىنشا ديۆيدەندتەر قنردا-نىڭ №21 (2023 جىلعى 27 سەۋٸردەگٸ) قاۋلىسىنىڭ تالاپتارىن ورىنداۋ كەزٸندە تولىقتاي كٶلەمدە تٶلەنەتٸن بولادى", – دەپ تٷسٸندٸردٸ نۇربانكتەگٸلەر.
2020 جىلى 26 ەدب-نٸڭ ٸشٸندە 14 بولىپ تۇرعان شاعىن ەميتەنت رەتٸندە نۇربانك 2017 جىلى دانييار اقىشەۆ قولعا العان ۇلتتىق بانكتٸڭ ساۋىقتىرۋ باعدارلاماسى اياسىندا كٶمەك اقشا العان. ول كەزدە ورتالىق بانك تٶراعاسى ەربولات دوساەۆ بولىپ تۇرعان. سٶيتٸپ نۇربانك 2032 جىلدىڭ سەۋٸرٸنە دەيٸن, جىلدىق سىياقى مٶلشەرلەمەسٸ 4%-بەن 46,9 ملرد تەڭگە جەڭٸلدەتٸلگەن قارىز اقشا الادى.
وسى جاعىنان العاندا, مەملەكەتتٸك كٶمەك اقشانى دەرەۋ مەملەكەتكە قايتارۋدى كٷيتتەگەن بولىپ, قنردا اكتسيونەرلەرگە عانا ەمەس, بجزق-عا دا ديۆيدەنت تٶلەمەۋدٸ بۇيىرا, اياق-استى بانكتەر جاعىنا شىعىپ وتىرعان سەكٸلدٸ كٶرٸنەدٸ. سىرت كٶزگە وليگارحتاردى, بانك قوجايىندارىن جازالاۋ سەكٸلدٸ كٶرٸنەتٸن بۇل شارانىڭ, مٸنە وسىنداي دا تومپاق تۇسى بار.
ايتا كەتسەك, نۇربانكتٸڭ 2022 جىلعى تابىسى 5,7 ملرد تەڭگەنٸ, 2023 جىلى - 7,7 ملرد تەڭگەنٸ, 2024 جىلى – 13,2 ملرد تەڭگەنٸ قۇرادى. بانك قوجايىنى - وليگارح راشيت سەرسەنوۆتىڭ ۇلى ەلدار سەرسەنوۆ. Forbes جۋرنالىنىڭ مەلٸمەتٸنشە, بۇل وتباسى "قازاقستاننىڭ ەڭ باي 75 كەسٸپكەرٸ" تٸزٸمٸندە 9-شى ورىندا ەرٸ بايلىعى 970 ميلليون دوللارعا باعالانادى.
بۇعان دەيٸن سايتىمىزدا "ٶكٸرتٸپ تابىس تاپسا دا مەملەكەتتەن العان قارىزىن قايتارماي جٷرگەن قاي بانكتەر" دەگەن ماقالا جارييالانعان بولاتىن.
