وسى پٸكٸردٸ ساياسي قايراتكەر, قازاقستان پارلامەنتٸ مەجٸلٸسٸنٸڭ العاشقى تٶراعاسى, مارقۇم مارات وسپانوۆ وسىدان 18 جىل بۇرىن ايتىپتى. بەكەر بەرگەمٸز جوق. بٸزدٸڭشە, تٷك ٶزگەرمەگەن. وسپانوۆتىڭ تۇسىنداعى ٷكٸمەت ەلٸ كەلە جاتىر...
رۋبل, تەڭگە, دەۆالۆاتسييا, شيكٸزاتقا تەۋەلدٸ ەل. بۇل ماقالانىڭ جازىلعانىنا 18 جىل ٶتسە دە, ٶزەكتٸلٸگٸ ٶلمەپتٸ. سول كەزگٸ قازاقستان مەن قازٸرگٸ قازاقستاننىڭ اراسىندا مىسقالداي ٶزگەرٸس جوق. ٶكٸنٸشتٸ...
بٸزدٸڭ ەكونوميكا ەلەمدٸك قارجىلىق داعدارىستىڭ سالدارىن اسا قاتتى سەزٸنۋدە. رەسەي رۋبلٸ كٷرت قۇنسىزدانعان جاعدايدا قازاقستاندى اۋىر سىناق كٷتٸپ تۇر...
ناقتى, تازا جۇمىس ٸستەپ تۇرعان تاۋ-كەن جەنە مۇناي-گاز سالاسىنداعى ٶنٸم ٶندٸرٸسٸندە قۇلدىراۋ بايقالىپ وتىر. اۋىل شارۋاشىلىعىنىڭ جاعدايى ايتپاسام دا بەلگٸلٸ. اۋىلدىڭ جاعدايى اۋىر. مۇنداي ەكونوميكانىڭ بولاشاعى بار ما?
انىعى, الداعى جىلدار ٶتە اۋىر بولادى. داعدارىس تەرەڭدەي تٷسەدٸ. ينۆەستيتسييا ازايادى. دەمەك, تٷسٸم تٶمەندەيدٸ. بۇدان تۇرمىس تٷزەلمەيدٸ. كەرٸسٸنشە, اۋىرلاي تٷسەدٸ. ٷكٸمەت وسى كٷنگە دەيٸن اتالعان مەسەلەلەردٸ شەشكەن جوق, ەلەمدٸك قارجى داعدارىسى جاعدايىندا بۇلاردى مٷلدە شەشە المايدى. نەگە دەيسٸز بە?
بٷگٸنگٸ ٷكٸمەت ينفلياتسييانى تٶمەندەتكەنٸن ماقتان تۇتادى. بٸراق, بۇل نەنٸڭ نەتيجەسٸندە مٷمكٸن بولدى? بٸرٸنشٸ كەزەكتە, مونەتارلىق ساياساتتى قاتاڭداتۋ ەسەبٸنەن جٷزەگە استى. اينالىمداعى اقشا اعىنى مەن قولما-قول قاراجاتتىڭ مٶلشەرٸ ازايدى.
انىعى, تەك قانا شيكٸزاتقا نەگٸزدەلگەن ەكونوميكالىق ساياساتتىڭ بٷگٸنٸ دە, بولاشاعى دا بولمايدى...
تەڭگەنٸ دەۆالۆاتسييالاۋ كەرەك دەگەن ەڭگٸمەلەر ايتىلىپ جاتىر...
بۇدان نە پايدا? بۇدان ەكسپورتەرلەردٸڭ تابىسى مولايمايدى, مۇناي قىمباتتامايدى.
انىعى, ٶزٸن-ٶزٸ سىيلايتىن كەز كەلگەن ەلدٸڭ ٷكٸمەتٸ ۇلتتىق ۆاليۋتاسىن دەۆالۆاتسيياعا ۇشىراتپاۋعا تىرىسادى. ال ۇشىراتتى ەكەن, ەندەشە ەرتەسٸنە-اق وتستاۆكاعا كەتەدٸ.
سەبەبٸ, حالىقارالىق قارجىلىق ينستيتۋتتار (ونىڭ ٸشٸندە حالىقارالىق ۆاليۋتا قورى) دەۆالۆاتسييانى بولدىرماۋ ٷشٸن, مۇنداي ەلدەردەگٸ جاعدايدى قالپىنا كەلتٸرەتٸن تۇراقتاندىرۋشى نەسيەلەر بەرەدٸ.
بۇدان سىرت, دەۆالۆاتسييا يمپورتتىڭ قىمباتتاۋىنا الىپ كەلەدٸ. بۇل دەگەنٸمٸز ٶنٸم ٶندٸرۋ سالاسى تولىقتاي يمپورتقا تەۋەلدٸ قازاقستان ەكونوميكاسى ٷشٸن ٶلٸممەن تەڭ.
بۇل عانا ەمەس. تەڭدە قۇنسىزدانعاننان كەيٸن ەكونوميكا ٷشٸن ەڭ قورقىنىشتى نەرسە – ۇلتتىق ۆاليۋتاعا دەگەن سەنٸمسٸزدٸك, دوللاريزاتسييا جەنە...تەڭگەنٸڭ جاڭا دەۆالۆاتسيياسى ورىن الادى.
بۇل عانا ەمەس. بۇدان كەيٸن جۇرتتىڭ جيعان-تەرگەنٸ جەلگە ۇشادى, نەسيەلٸك رەسۋرستار قىسقارادى, بانكتەر بٸرٸنەن سوڭ بٸرٸ بانكروتقا ۇشىرايدى. جاعدايدى تۇراقتاندىرۋ ٷشٸن بٸر ەمەس, بٸرنەشە جىل قاجەت بولادى...
بٸز ەكونوميكانىڭ تىعىرىققا تٸرەلگەن, تۇراقسىزدانعان, اسا اۋىر جاعدايىندا تۇرمىز. مۇنداي ەكونوميكانىڭ ٶز زاڭدارى مەن تالاپتارى بار. مۇنداي ەكونوميكانى باسقارۋ اسا اۋىر. ٷكٸمەتتٸ ساياسيلاندىرۋعا بولمايدى. بۇل تازا ەكونوميكالىق ورگان جەنە سولاي قالۋى تيٸس.
ونىڭ جۇمىس تيٸمدٸلٸگٸ – اتقارار قىزمەتٸن ناقتى ايقىنداعانى, ەكونوميكانى مەملەكەتتٸك باقىلاۋعا الۋدىڭ سالالارى مەن شەكاراسىن بەلگٸلەگەنٸنە, جٷيەگە تازا ەرٸ بٸلٸكتٸ كادرلاردى ٸرٸكتەگەنٸنە, زاڭدى ساقتاعانىنا جەنە قوعامدىق دەموكراتييالىق ينستيتۋتتاردى دامىتقانىنا بايلانىستى بولادى.
يە, ادام رەتٸندە كەز كەلگەن ٷكٸمەت مٷشەسٸنٸڭ پافوستى مەلٸمدەمەسٸن تٷسٸنۋگە تىرىساسىڭ. ەشكٸم ەكونوميكانى جەنە ەلەۋمەتتٸك جاعدايدى جامان جاعىنان كٶرسەتكٸسٸ كەلمەيدٸ. الايدا مۇندايدا ٷكٸمەت جاعدايعا ەدٸل باعا بەرە المايدى, سونىڭ سالدارىنان شەشٸم قابىلداۋدا قاتەلەسەدٸ. مۇنىڭ ارتى باسقا دا قاتەلٸكتەرگە ۇرىندىرادى.
ەلدەگٸ جاعدايدى جاسىرۋدىڭ نەمەسە ونى قالىپتى قىلىپ كٶرسەتۋدٸڭ ەڭ جامانى وسى. بٸر قادام العا, ەكٸ ادىم كەيٸن جٷرگەن...كەرٸ كەتۋ دەگەن سٶز. ەندەشە مۇنداي ٷكٸمەتتٸ تولىقتاي ورنىنان الۋ كەرەك.
مارات وسپانوۆ.
21.08.1998 جىل
ماقالا «كاراۆان» گازەتٸندە جارييالاندى
