بوقاەۆ ماڭعىستاۋداعى جۇتقا جالعىز اۋىلمين ەمەس, تۇتاس ٷكٸمەت جاۋاپتى دەپ سانايدى. مەمين باستاعان مينيسترلەر جۇرتتىڭ جانايقايىنا تىم كەش قۇلاق تٷرگەن. تٶرت تٷلٸكتٸ باۋداي تٷسٸپ, مالعا قاراعان قاۋىمدى بوتاداي بوزداتقان بيىلعى جاز جاڭبىرعا ساراڭ بولارىن كٷنٸ بۇرىن بولجاۋعا بولار ەدٸ. ٸس ناسىرعا شاپقان شاقتا الاشاپقىن بولۋ مەمين ٷكٸمەتٸنٸڭ ٷيرەنشٸكتٸ ەدەتٸ.
سٶي دەگەن سانجار بوقاەۆ قۋاڭشىلىق حرونولوگيياسىن وي ەلەگٸنەن ٶتكٸزگەن ەكەن.
- 20 مامىر. 2021 جىل. ەلەمجەلٸدە جاپپاي قىرىلعان جىلقىلاردىڭ سۋرەتٸ جارييالانىپ, جەم-شٶپتەن تارىققان مالشى قاۋىم دابىل قاعا باستادى.
- 2 ماۋسىم. 2021 جىل. قۋاڭشىلىق, جەم-شٶپ تاپشىلىعى جايلى بارلىق باق جارىسا جازدى, تٸپتٸ “حابارعا” دەيٸن ارنايى سيۋجەت ەزٸرلەدٸ.
- 17 ماۋسىم. 2021 جىل. ساپارحان وماروۆ اشتىقتان بۇراتىلىپ, ارام قاتقان مالدىڭ مەسەلەسٸن اۋداندىق ەكٸمدٸكتەرگە اۋدارا سالدى. جەڭٸل قۇتىلدىم دەپ ويلاعان ماڭعاز مينيستردٸڭ جاۋاپسىز ەرەكەتٸ جۇتقا ۇلاستى.
- 1-8 شٸلدە. 2021 جىل. ٷكٸمەتتەن قايىر بولماسىنا كٶزٸ جەتكەن قۇرمەت باستاعان بەلسەندٸلەر ٶز كٷشتەرٸمەن جىلۋ جيناۋعا كٸرٸستٸ.
- 15 شٸلدە. 2021 جىل. بەلسەندٸلەردٸڭ ٸسٸنە ەكٸمدٸكتەگٸ شولاق بەلسەندٸلەر كيلٸگٸپ, وعان قتج-داعى بيۋروكرات باسشىلار قوسامجارلانىپ باستاعان ٸستٸڭ بەرەكەسٸن كەتٸردٸ. تەمٸر جول كومپانيياسى ۆاگونداردى بۇلداپ, مەحناتپەن جينالعان مال ازىعىن تەگٸن تاسىمايتىنىن ايتتى. ەكٸمدٸكتەگٸ بٸرەن-ساران بەلسەندٸ ەل ىقىلاسىنا بٶلەنگەن ەرٸكتٸلەردٸ كٶرە الماي, ولاردىڭ ەڭبەگٸن ٶز اتىنا تەلۋگە تىرىستى.
21 شٸلدە. 2021 جىل. جۇرت ٷكٸمەتتەن كٷدەر ٷزٸپ, ەرٸكتٸلەر جٶنەلتكەن شٶپتٸ تالاسا-تارماسا بٶلٸپ العان شاقتا, “ەلٸم-ايلاپ” مەمين دە جەتتٸ. ٷكٸمەت باسشىسى ايماق باسشىسىنا قۋاڭشىلىقتان قالجىراعان شارۋالارعا قول ۇشىن سوزۋدى بۇيىردى.
“تيٸسٸنشە, – دەيدٸ سانجار بوقاەۆ. مەمين 60 كٷنگە كەشٸگٸپ قالدى. 60 كٷن بۇرىن قام جاساۋدىڭ ورنىنا, قۋاڭشىلىق ماسشتابى كٷللٸ ەلگە تاراپ, الاساپىران ورناعان شاقتا ەرەڭ قوزعالدى. قازٸرگٸ ٷكٸمەتتٸڭ ەدەل-جەدەل شەشٸم قابىلدايتىن, شيراق قيمىلدايتىن قابٸلەتٸ جوق. مەمين باستاعان مينيسترلەر حاوس جاساۋدىڭ حاس شەبەرٸ. ٸستٸ ناسىرعا شاپتىرۋ بۇلاردىڭ سٷيٸكتٸ ٸسٸ.
ٷكٸمەت كٷنٸ بۇرىن قوزعالىپ, قۋاڭشىلىقپەن ٸلەسە كەلگەن جۇتتىڭ الدىن-الۋعا قام جاساسا, مىڭداعان باس مال قىرىلىپ قالماس ەدٸ”.
كەسٸپكەر مىناداي ٷكٸمەتپەن بۇدان دا قيىن زامان ورناسا, مال تۇرماق, ادامداردىڭ ٶزٸ تەنتٸرەپ كەتەدٸ دەپ بولجايدى. ول كەزدە دە قولىنان قايران كەلمەيتٸن ٷكٸمەت, بٷگٸنگٸدەي قول قۋسىرىپ وتىرادى.
“مال قىرعىنى ەشتەڭە ەمەس, ٷكٸمەتتٸڭ كەسٸپسٸزدٸگٸ مەن بٸلٸكسٸزدٸگٸ كەسٸرٸنەن ەرتەڭگٸ كٷنٸ ەلدەگٸ مىڭداعان ازامات سورلاپ قالۋى مٷمكٸن. ال مەمين باستاعان مينيسترلەرگە كٶپ وقۋعا كەڭەس بەرەمٸن. سٸزدەرگە ەل باسقارۋ, جەدەل شەشٸم قابىلداۋ سەكٸلدٸ تاقىرىپتاردى تەرەڭ مەڭگەرۋ كەرەك.
اۋمالى-تٶكپەلٸ زامان ورناعاندا جەدەل شەشٸم قابىلداۋ ەلدٸ ٷلكەن اپاتتان امان الىپ قالادى”, – دەيدٸ بوقاەۆ.
…
كەسٸپكەر ٷكٸمەتتٸڭ جۇمىسىن سٷزگٸدەن ٶتكٸزٸپ, وعان “ەكٸ” دەگەن باعا قويىپتى. دوسىم سەتپاەۆ, گٷلميرا يلەۋوۆا, راسۇل رىسمامبەتوۆ سەكٸلدٸ ساراپشىلارمەن باس قوسىپ, “قازاقتان ٷكٸمەتٸنٸڭ كٷندەلٸگٸ” دەگەن جوبانى قولعا العان كەسٸپكەر مەمين باستاعان شەندٸلەردٸڭ فۋنكتسيونالدىق مٸندەتٸن 5 باللدىق جٷيەمەن باعالاعان.
“بۇل تەسٸل ٷكٸمەتتٸڭ قىزمەتٸنە جان-جاقتى باعا الۋعا, سونىمەن بٸرگە پرەمەر-مينيسترگە جەنە ٷكٸمەتتٸڭ ەربٸر مٷشەسٸنە قوعامنىن اتىنان “مۇنداي جۇمىس تٷككە تۇرمايدى!» - دەگەن باستى جولداۋدى جەتكٸزۋگە مٷمكٸندٸك بەردٸ.
مەنٸڭ ويىمشا, ٷنەمٸ “2” الىپ تۇراتىندار ەلدٸ جەنە ەكونوميكامىزدى باسقارماۋى كەرەك. ولاردىن جۇمىسىنان تٷك شىقپايتىنى بەلگٸلٸ. بٸز بۇل “دۆوەچنيكتەرمەن” جۇمىستى توقتاتاپاۋىمىز كەرەك. بۇل ٷكٸمەتتٸڭ "اتا-انالارى" نۇرسۇلتان نازارباەۆ پەن قاسىم-جومارت توقاەۆ بولعاندىقتان, كٷندەلٸكتٸ وسى كٸسٸلەرگە جٸبەرەمٸن”, – دەيدٸ ول.
…
كەسٸپكەردٸڭ مەمين ٷكٸمەتٸنە شٷيلٸگٸپ جٷرگەنٸنە بٸراق ۋاقىت بولدى. ايتالىق, وسىنىڭ الدىندا بوقاەۆ ٷكٸمەتتەگٸ مينيسترلٸكتەر سانى شەكتەن تىس ەكەنٸن ايتقان.
“مينيسترلٸكتەردٸڭ سانىن ٶسٸرٸپ, ٷكٸمەتٸمٸزدەن قايتادان «بەگەموت» جاساپ جاتىرمىز.
مىسالى, پلانەتانىڭ ەڭ ٸرٸ ەكونوميكاسى بولىپ تابىلاتىن اقش-تا 15 مينيسترلٸك بولسا, رەسەي فەدەراتسيياسىندا - 17 مينيسترلٸك, شۆەيتسارييادا 7 مينيسترلٸك بار ەكەن. بٸراق قازاقستاندا ولاردان دا كٶپ - 18 مينيسترلٸك. مٷمكٸن بٸزدٸڭ ەكونوميكامىزدىن كٶلەمٸ اقش پەن رەسەيگە قاراعاندا ٷلكەندەۋ جەنە قۇرىلىمدىق جاعىنان كٷردەلٸ شىعار.
مۇنشاما مەماپپاراتتى اسىراۋعا مٸندەتتٸمٸز بە?! بۇلاردان نە قايىر, نە ٷمٸت? قولىنان تٷك كەلمەيتٸن مينيسترلٸكتەر, كوميتەتتەر مەن ۆەدومستۆولاردىڭ ەسٸگٸنە قۇلىپ سالۋ كەرەك.
توقاەۆ ايتقان تسيفرلاندىرۋ قايدا قالدى? تولىعىمەن تسيفرلانعان بولساق, مۇنشاما مينيسترلٸكتٸڭ قانداي قاجەتٸ بار? تسيفرلاندىرۋ شەنەۋنٸكتەردٸڭ سانىن, بيۋروكراتييانىڭ كٶزٸن جويۋ دەگەندٸ بٸلدٸرەدٸ”, – دەگەن ەدٸ بوقاەۆ.
...
ايتا كەتەلٸك پرەمەر مەميننٸڭ ماڭعىستاۋ ەكٸمٸ ترۇموۆقا بەرگەن تاپسىرماسى اياسىندا, وبلىستا شارۋالاردى قولداۋ ٷشٸن مال ازىعىن تۇراقتاندىرۋ قورى قۇرىلاتىن بولدى. ٷكٸمەت وعان ارنايى قارجى بٶلەدٸ. قازٸر قۋاڭشىلىقتان قاتتى زارداپ شەككەن ماڭعىستاۋ, بەينەۋ, قاراقييا اۋداندارى جەم-شٶپپەن بٸرٸنشٸ كەزەكتە قامتىلىپ جاتىر.
وبلىس باسشىلىعىنىڭ مەلٸمدەۋٸنشە, بۇل اۋداندارعا شٶپ كٶرشٸلەس اقتٶبە, باتىس قازاقستان جەنە قوستاناي وبلىستارىنان جەتكٸزٸلٸپ جاتىر. وسىعان دەيٸن 1200 توننادان استام ارپا ەكەلٸنٸپ فەرمەرلەرگە نارىقتان تٶمەن باعامەن ساتىلعان. دەگەنمەن ٶڭٸردەگٸ مال باسىن تٷگەندەۋ ەلٸ بٸتپەي جاتىر.
ەزٸرگە وبلىستاعى مالدىڭ انالىق باسىنىڭ ازىعىنا كەتەتٸن شىعىندى ٸشٸنارا ٶتەۋگە ٷكٸمەتتەن 1 ميلليارد 900 ميلليون تەڭگە بٶلٸنگەن.
وعان قوسا ٷكٸمەت قوسىمشا قارجى قاراستىراتىن بولدى. ول ٶڭٸردە مال ازىعىنىڭ تۇراقتاندىرۋ قورىن قۇرۋعا جۇمسالادى. شارۋالار تۇراقتاندىرۋ قورىنان 115 مىڭ توننا شٶپ پەن 56 مىڭ توننا جەمدٸ ارزان باعامەن ساتىپ الۋعا تيٸس.
ەزٸرلەگەن, دۋمان بىقاي
