يە, 2019 جىلدىڭ سوڭى جەنە 2020 جىلدىڭ باسى بويىنشا جاسالعان بۇل رەيتينگ قورىتىندىسىنا سەيكەس, قازاقستان حالقى ٷشٸن بەلگٸلەگەن گاز باعاسى ەڭ ارزان مەملەكەتكە جاتادى.
ورتاشا جالاقى الاتىن بٸزدٸڭ ەل ازاماتى ايىنا 8,8 مىڭ تەكشە مەتر گاز ساتىپ الۋعا مٷمكٸندٸگٸ بار.
«جالاقى مۇندا از, بٸراق ەسەسٸنە رەيتينگٸگە كٸرگەن ەلدەر ٸشٸندەگٸ ەڭ ارزان گاز وسى مەملەكەتكە تيەسٸلٸ. قازاقستاندا تابيعي گازدىڭ بٸر مىڭ تەكشە مەترٸن 44,7 دوللارعا ساتىپ الۋعا بولادى» دەپ جازىپتى ريا رەيتينگ.
گازى حالقىنا قولجەتٸمدٸ ەكٸنشٸ مەملەكەت – ليۋكسەمبۋرگ. بٸر ادامنىڭ مۇندا 8,3 مىڭ تەكشە مەتر گاز ساتىپ الۋعا مٷمكٸندٸگٸ بار. ونىڭ ٷستٸنە بۇل ەلدە گاز قۇنى قازاقستانعا قاراعاندا حالقى ٷشٸن 10 ەسە قىمبات: 1 مىڭ تەكشە مەتر ٷشٸن 467,8 دوللار تٶلەيدٸ. دەگەنمەن, بۇل ەۋروپاداعى ازاماتتارى ەڭ جوعارى جالاقى الاتىن مەملەكەتتٸڭ بٸرٸ.
سودان كەيٸن بارىپ, ٸٸٸ-ورىندا رەسەي (1 مىڭ تەكشە مەترٸنە 87,9 دوللار) تۇر. سولتٷستٸك كٶرشٸنٸڭ ورتاشا جالاقى الاتىن تۇرعىندارى اقشاسىنا شامامەن 6,5 مىڭ تەكشە مەترگە جۋىق گاز ساتىپ الا الادى.
ەڭ قىمبات گازدى شۆەتسييا تۇرعىندارى تۇتىنادى. ۇلتتىق ۆاليۋتاعا شاققاندا بٸر تەكشە مەتر كٶگٸلدٸر وتىنعا جەرگٸلٸكتٸ تۇتىنۋشىلار شامامەن 575 تەڭگە (قازاقستاندا 18,5 تەڭگە) تٶلەيدٸ. الايدا شۆەتسييا جاڭارتىلاتىن ەنەرگييا كٶزدەرٸن بارىنشا پايدالانۋعا تىرىسادى, سوندىقتان بۇل ەلدە تابيعي گازدى تۇتىنۋ كٶلەمٸ شامالى كٶلەمدٸ قۇرايدى. بۇل - سالىستىرۋ ٷشٸن مىسالعا كەلتٸرٸلگەن تسيفرلار.
«قازترانسگاز ايماق» اق-تىڭ تۇتىنۋشىلار ٷشٸن بٶلشەك ساۋداداعى بەكٸتٸلگەن باعاسى
| ٶڭٸرلەر | تۇتىنۋشى | 1 م3 گازدىڭ قۇنى
(ققس قوسا ەسەپتەگەندە) |
| تٷركٸستان وبلىسى,
شىمكەنت ق. |
ەلدٸ-مەكەندەر | 31,59 |
| زاڭدى تۇلعا | 28,27 - 35,79 | |
| الماتى وبلىسى | ەلدٸ-مەكەندەر | 29, 55 |
| زاڭدى تۇلعا | 29, 55 | |
| الماتى ق.
|
ەلدٸ-مەكەندەر | 29, 44 |
| زاڭدى تۇلعا | 22,04 - 30,65 | |
| جامبىل وبلىسى | ەلدٸ-مەكەندەر | 25,55 |
| زاڭدى تۇلعا | 20,08 - 35,26 | |
| كوستاناي وبلىسى | ەلدٸ-مەكەندەر | 23,41 |
| زاڭدى تۇلعا | 21,40 - 30,05 | |
| كىزىلوردا وبلىسى | ەلدٸ-مەكەندەر | 20, 90 |
| زاڭدى تۇلعا | 18,61 - 21,18 | |
| بقو | ەلدٸ-مەكەندەر | 17,24 |
| زاڭدى تۇلعا | 11,85 - 17,87 | |
| شقو (زايسان ق.) | ەلدٸ-مەكەندەر | 11,22 |
| زاڭدى تۇلعا | 11,22 | |
| ماڭعىستاۋ وبلىسى | ەلدٸ-مەكەندەر | 9,96 |
| زاڭدى تۇلعا | 6,59 - 21,42 | |
| اقتٶبە وبلىسى | ەلدٸ-مەكەندەر | 9,73 |
| زاڭدى تۇلعا | 7,49 - 14,54 | |
| اتىراۋ وبلىسى | ەلدٸ-مەكەندەر | 8,14 |
| زاڭدى تۇلعا | 8,14- 19,80 |
جەرگٸلٸكتٸ حالىق ٷشٸن ورتاشا باعا – 1 تەكشە مەترٸ 19,7 تەڭگە
زاڭدى تۇلعالار ٷشٸن ورتاشا باعا – 1 تەكشە مەترٸ 16,84 تەڭگەدەن باستاپ 24,30 تەڭگەگە دەيٸن.
تسيفر دەمەكشٸ, قر پارلامەنتٸ سەناتىنىڭ جانىنداعى سەناتورلار كەڭەسٸنٸڭ مٷشەسٸ, تەحنيكا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى لەززات قيىنوۆ «قازپراۆدا» گازەتٸنە بەرگەن سۇقباتىندا مىنانداي سالىستىمالى ستاتيستيكانى دا العا تارتادى:
- بٷگٸندەرٸ گاز ەلٸمٸزدٸڭ كٶپتەگەن ٷيلەرٸندە قولجەتٸمدٸ, ال ايماقتاردى گازداندىرۋ ەل باسشىلىعى ۇستاناتىن باستى باسىمدىقتارىنىڭ بٸرٸ بولىپ تابىلادى. مەملەكەت ەردايىم حالىق ٷشٸن گازدىڭ باعاسىن تٶمەن ۇستاۋ ساياساتىنا جٷگٸنٸپ كەلەدٸ.
ايتا كەتۋ كەرەك, تمد-داعى ەڭ تٶمەنگٸ گاز باعاسى –بٸزدٸڭ ەلٸمٸزگە تيەسٸلٸ. مەسەلەن, قازاقستاندا كٶگٸلدٸر وتىننىڭ 1 تەكشە مەترٸنٸڭ ورتاشا باعاسى 18,5 تەڭگەنٸ قۇرايدى.
بۇل - رەسەيدەگٸدەن ەكٸ ەسە ارزان جەنە قىرعىز ەلٸنە قاراعاندا 5 ەسە ارزان باعا. بٷگٸندەرٸ پەتەرٸ بار تۇرعىننىڭ اي سايىنعى گازعا كەتەتٸن شىعىنىنىڭ قۇنى ورتا ەسەپپەن 1,7% نەمەسە كوممۋنالدىق قىزمەت قۇنىنىڭ شامامەن 600 تەڭگەسٸن قۇرايدى. ال بۇل جىلۋ شىعىندارىنان 16 ەسە, ينتەرنەت پەن تەلەفوننان 12 ەسە, ەلەكتر ەنەرگيياسىنان 6 ەسە از, تٸپتٸ قوقىس شىعارۋعا كەتەتٸن شىعىن گازدان ەكٸ ەسە قىمبات.
ماماندار ارزان باعامەن وسىلايشا ٸشكٸ نارىقتى مولىنان گازبەن قامتاماسىز ەتۋ گاز سالاسىنا پايدادان گٶرٸ, كٶبٸرەك شىعىن ەكەلەتٸنٸن باسا ايتادى. مٸنە, بۇل شىعىندار وسى كٷنگە دەيٸن ەردايىم گاز ەكسپورتىمەن جابىلىپ, سالاعا كٶپ اۋىرتپالىق سالماي كەلگەن. الايدا قازٸر مۇنىڭ ٶزٸ مٷمكٸن بولماي بارادى.
ەڭ باستىسى – ساۋاتتى تاريفتٸك رەفورما كەرەك
قيىنوۆ «قازپراۆداداعى» ماقالاسىندا بۇل مەسەلە شەشٸمٸنە قاتىستى بىلاي توقتالادى:
«بٷگٸنگٸ تاڭدا مۇناي-گاز سالاسى پاندەميياعا بايلانىستى «كٷيزەلٸسكە» ۇشىراۋدا. مۇناي ٶندٸرۋشٸ ەلدەر ٶندٸرەتٸن مۇناي كٶلەمٸن ازايتا باستادى. سوندىقتان گاز تاپشى تاۋارلار قاتارىنا بٸر-اق شىقتى. مۇندايدا ٷكٸمەتكە جەدەل بٸرنەرسە ويلاستىرىپ, شۇعىل شەشٸم قابىلداماسا, ەرتەڭ سۋىق كٷندەرٸ قاراپايىم حالىققا قيىن بولىپ قالۋى مٷمكٸن.
قىلىشىن سٷيرەپ قىس كەلگەندە قازاقستان اۋماعىندا كٶگٸلدٸر وتىن جەتٸسپەۋشٸلٸگٸ ورىن الماس ٷشٸن قازٸردەن گاز سالاسىنىڭ جۇمىسشىلارىنا قانداي قولداۋ كٶرسەتۋگە بولاتىنىن ويلاستىرۋ قاجەت.
ٷزدٸكسٸز گازبەن قامتاماسىز ەتۋ, اياق-استىنان بٸزدٸڭ ەلٸمٸزدٸڭ باس اۋرۋىنا اينالۋى ەبدەن ىقتيمال. نەگٸزٸنەن, وسى سالاداعى باعانى بەلگٸلەۋ تەسٸلدەرٸ قايتا قاراستىرۋعا سۇرانىپ تۇر. سوندىقتان ماماندار مەن شەنەۋنٸكتەر ۋاقىتتى كٶپ سوزباي بارلىعىنا قولايلى باعانى تاڭداۋ كەرەك.
ەرينە, باعانى ٶسٸرۋ دەگەندە ول قاراپايىم حالىقتىڭ قالتاسىن قاعىپ, قيناپ قويۋ دەگەندٸ بٸلدٸرمەۋٸ تيٸس. باعا حالىقتىڭ اي سايىنعى تٶلەم قابٸلەتٸن ەسكەرٸپ رەتتەلۋٸ كەرەك», - دەيدٸ تەحنيكا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى لەززات قيىنوۆ.
