سول توعايدىڭ قازٸرگٸ جەي-كٷيٸن كٶرگەندە جٷرەگٸڭ سىزداپ, جانىڭ قۇلازىپ قويا بەرەدٸ. وسى توعايدى پانالاعان اڭ, قۇس, جانۋارلار قازٸر جوقتىڭ قاسى. وسى توعايداعى سىردىڭ سۋىنان ٶز نەپاقالارىن اجىراتىپ وتىرعان سىر بويى حالقىنىڭ جاعدايى بيىل كٷرت تٶمەندەپ, الاڭداۋلى حالدە. ٶيتكەنٸ, وسى سىر سۋى مەن مالعا جايىلىم بولىپ وتىرعان جەرلەر قازٸر ميداي, شٶپسٸز, تۇزى شىققان دالاعا اينالىپ وتىر. «نەگە?» - دەيسٸز بە? مەنٸڭشە, بۇل ادامداردىڭ كٶز تويماستىق ەرەكەتٸ, يە ادامداردىڭ ىنساپسىزدىعى ما? ەيتەۋٸر نەبارى بٸر جىل ٸشٸندە بولاتىن سۋ تاسۋلار: قىستاعى «سەڭ بۇزۋ», ەرتە كٶكتەمدە «توپان سۋ», ناۋرىز, سەۋٸر ايلارىندا قاس-قاعىم سەتتە ٶتەتٸن «تايلاق تاسۋ» مەن «شىلعاۋ تاسۋ», تالدار گٷلدەگەندە بولاتىن «گٷل تاسۋ» دا ەندٸگٸ كەلمەسكە كەتكەندەي. بۇل تاسۋلار ەلدٸ مەكەندەرگە ەش زييانىن, زالالىن كەلتٸرمەي, مال مەن ادامعا بەرٸلگەن تابيعاتتىڭ تاماشا سيى ەدٸ!
«تٸرشٸلٸك كٶزٸ – سۋ», - دەمەكشٸ, سول سۋ كەلسە وسى اۋىل ادامدارى ازعانتاي مالدارىن امان ساقتاپ, سول مالدان قول ٷزبەس ەدٸ. ەلٸمٸزدە اۋىل شارۋاشىلىعىن دامىتۋدىڭ تٷرلٸ باعدارلامالارىن قابىلداپ جاتىر. ال مىناداي جاعدايدان سوڭ مال باسىن قالاي امان ساقتاپ قالامىز? بٸزدٸڭ ايتار بۇيىمتايىمىز وسى. وتانىمىزدا ٶزٸن عانا ويلاعان ادامداردىڭ تەرٸس ەرەكەتتەرٸنەن ورتاعا, قاراپايىم حالىققا جاساپ جاتقان قيياناتتارىنان, تابيعاتىمىز اپاتقا ۇشىراماسىنا كٸم كەپٸل!
ەندٸ وسى سۋ تاسۋلار تاسىماق تۇرماق, سىردارييا ٶزەنٸ ٶز ارناسىنىڭ تٶرتتەن بٸرٸن دە سۋعا تولتىرا الماي قالدى. وسى سەبەپتٸ ەگٸنشٸلٸك سۋدى بىلاي قويعاندا, جايىلما سۋدىڭ بولماي قالعانىنا مٸنە بيىل 4-شٸ جىل! «كٶكساراي» سۋ رەتتەگٸشٸن سالعالى بەرٸ بٸزدٸڭ جاققا كەلەتٸن سۋ دەڭگەيٸ تٸپتٸ تٶمەندەپ كەتتٸ. سول سۋدى رەتتەگەندە ٶزەن بويىنداعى تابيعاتتى, اۋىل شارۋاشىلىعىن ەسكەرسە ەكەن. كەيبٸر اۋىلداردا سۋ تاسىپ جاتسا, بٸزگە سۋ جەتپەي جاتىر, مۇنىڭ باستى سەبەبٸ, سۋ رەتتەگٸشٸندەگٸ رەتتەۋ جۇمىستارىنىڭ دۇرىس جٷرگٸزٸلمەۋٸ. وڭتٷستٸكتە قىس مەزگٸلٸندە قار كٶپ جاۋمايتىنى بەلگٸلٸ, بٸراق اللانىڭ قاراسقانى بولار, سول قار ٷش, تٶرت جىلدان بەرٸ كٶپتەۋ تٷسكەندٸكتەن, جەردٸڭ ىلعالى ساقتالىپ, مال جەيتٸن شٶپ شىعىپ وتىرعان. بيىلعى جىلى قار جاۋماي, ەندٸگٸ مالدىڭ جايىلىمى سىر بويىن جايلاعان تۇرعىنداردى الاڭداتۋدا. سوندىقتان وسى سىردارييانىڭ سۋىن بۇرىنعى قالپىنا تٷسەتٸندەي ەتٸپ, جولداعى قولدان جاساپ وتىرعان بٶگەتتەردەن بٸزگە بٶلٸنگەن ازعانتاي نەسٸبەمٸزدٸ, ياعني سىردارييا ٶزەنٸنٸڭ ارناسىن اشسا دەگەن ٷمٸتپەن قولىمىزعا قالام الىپ وتىرمىز.
«تٸرشٸلٸك كٶزٸ – سۋ», - دەمەكشٸ, سول سۋ كەلسە وسى اۋىل ادامدارى ازعانتاي مالدارىن امان ساقتاپ, سول مالدان قول ٷزبەس ەدٸ. ەلٸمٸزدە اۋىل شارۋاشىلىعىن دامىتۋدىڭ تٷرلٸ باعدارلامالارىن قابىلداپ جاتىر. ال مىناداي جاعدايدان سوڭ مال باسىن قالاي امان ساقتاپ قالامىز? بٸزدٸڭ ايتار بۇيىمتايىمىز وسى. وتانىمىزدا ٶزٸن عانا ويلاعان ادامداردىڭ تەرٸس ەرەكەتتەرٸنەن ورتاعا, قاراپايىم حالىققا جاساپ جاتقان قيياناتتارىنان, تابيعاتىمىز اپاتقا ۇشىراماسىنا كٸم كەپٸل!
ەلدە وسى ادامداردىڭ قولدان جاساپ جاتقان ەرەكەتتەرٸنە كٶز جۇما قاراپ, سىردارييانىڭ, ونىڭ اينالاسىنداعى تٸرشٸلٸك يەلەرٸنٸڭ, ادامداردىڭ جانايقايىن اياق استى ەتەمٸز بە?
تەلەديداردان: «سىر بويىن سۋ الدى, تاسقىن بولادى», – دەپ دابىل قاعىپ, كٶمەك سۇراپ جاتقانداردىڭ بەرٸ دە ەنشەيٸن عانا سٶز. تەك سۋ جٸبەرۋ, سۋدى تاراتۋ جاعىن بٸر جٷيەگە كەلتٸرسە, بٸر جاعى سۋعا جارىماي, بٸر جاعىندا تاسقىن دەپ مۇنداي جاعداي بولماس ەدٸ. وسىمەن بٸزدٸڭ ايتپاعىمىز, قويداي جۋاس قازاقي اۋىلىمىز, ٶزٸنٸڭ سەنٸ مەن كٶركەم تابيعاتىنان, قازاقتىڭ قانىنا سٸڭگەن دەستٷرٸ سەكٸلدٸ بولىپ قالعان مال شارۋاشىلىعىنان قول ٷزبەسە ەكەن.
وڭتٷستٸك قازاقستان وبلىسى,
تٷركٸستان قالاسى,
نۇرتاس اۋىلىنىڭ
8 تۇرعىنى قول قويعان.
