جاس بولىپ تا كٶرگەن كٷنٸڭ قۇرىسىن» دەگەن ەكەن, ەبدٸراحمان جەلەل. راسىمەن, زامان تالابىنا ساي بٸلٸم الىپ نەمەسە ٶزگە بٸر تٸرلٸكتٸڭ تەتٸگٸن تابا بٸلمەسە, قازٸرگٸ تاڭدا ەشكٸمگە دە وڭاي سوقپاسى انىق.
سالىستىرمالى تٷردە الىپ قاراعاندا, قازاقستان – جاس مەملەكەت, قازاقستاندىقتار – جاس ۇلت. سوندىقتان ەلدەگٸ جاستارعا قولداۋ كٶرسەتۋ مەملەكەتٸمٸزدە ەڭ ٶتكٸر دە ٶزەكتٸ مەسەلەنٸڭ بٸرٸ.
ەل تۇرعىندارىنىڭ 49 پايىزىن 29 جاسقا دەيٸنگٸ جاستار قۇراسا, 35 جاسقا دەيٸنگٸلەر قاراسى 59 پايىزعا جەتە-قابىل. ستاتيستيكالىق دەرەكتەرگە جٷگٸنسەك, بٷگٸندە ەلٸمٸزدە 15-35 جاس ارالىعىنداعى ەڭبەككە قابٸلەتتٸ قازاقستاندىق جاستار – 5,7 ميلليونعا جەتسە, بالالار مەن جاسٶسپٸرٸمدەر قاتارى 5,8 ميلليون شاماسىندا.
ال بۇل جاستاردىڭ دەنٸ قازٸر نەمەن اينالىسۋدا, ولاردى جۇمىسپەن قامتۋ جولدارى قانداي, ونىڭ ٸشٸندە وقىماعان جاستاردىڭ ورنى قايدا? وسى ورايدا بٸز ەلٸمٸزدەگٸ جاستاردى قولداۋعا باعىتتالعان تٷرلٸ باعدارلامالارعا باعدار جاساپ كٶرگەن ەدٸك.
جاستاردى قولداۋعا مەملەكەتٸمٸزدە 1999 جىلى قابىلدانعان جاستار ساياساتىنىڭ تۇجىرىمداماسى, 2004 جىلى «قر مەملەكەتتٸك جاستار ساياساتى تۋرالى» زاڭ جەنە ٶزگە دە بٸرقاتار قۇجاتتار مەن باعدارلامالار قابىلدانىپ, جٷزەگە اسۋ ٷستٸندە. بۇلار ٶز كەزەگٸندە دەنساۋلىق, بٸلٸم, ەڭبەك جەنە جۇمىسپەن قامتۋ سىندى سالالاردا جاستاردىڭ قۇقىقتارىن قامتاماسىز ەتٸپ, شىعارماشىلىق ەلەۋەتتەرٸن ارتتىرۋعا مٷمكٸندٸك تۋدىرادى.
جاستاردى قولداۋعا باعىتتالعان كەشەندٸ جوسپاردىڭ سوڭعىسى 2020 جىلدىڭ جەلتوقسان ايىندا قابىلدانىپتى. مۇندا «قولجەتٸمدٸ سپورتتان» باستاپ, جاستاردى جۇمىسپەن, تۇرعىن ٷيمەن قامتۋ, جاس عالىمداردىڭ ستارتاپ جوبالارىن دەمەۋ سەكٸلدٸ تٷرلٸ باعىتتا ٸس-شارالار جوباسى جوسپارعا ەنگەن.
جوسپار 10 باعىت بويىنشا بارلىعى 55 تارماقتى قامتيدى. سولاردىڭ نەگٸزگٸلەرٸنٸڭ بٸرٸن اتاپ ٶتەر بولساق, مىسالى, جاستاردى جۇمىسپەن قامتۋ جەنە كەسٸپكەرلٸكتٸ دامىتۋ ٷشٸن جاعداي جاساۋ بويىنشا 5 كٶلەمدٸ پۋنكت قاراستىرىلعان.
ونىڭ بٸرٸنشٸسٸ, جاستاردى, ەسٸرەسە, اۋىلدىق جاستاردى NEET ساناتىنداعى جاستاردى جۇمىسقا ورنالاستىرۋعا جەردەمدەسۋ. مۇنداعى نەگٸزگٸ باعدارلامانىڭ بٸرٸ – «جاستار تەجٸريبەسٸ». باعدارلاما وقۋ ورىندارىن بٸتٸرگەن جۇمىسسىز تٷلەكتەرگە ارنالعان. وقۋىن تەمامداعان كەز كەلگەن 29 جاستان اسپاعان جاس ٷش جىل ٸشٸندە باعدارلاماعا قاتىسا الادى. بۇرىن باعدارلاما بويىنشا جۇمىس ٸستەۋ مەرزٸمٸ 6 اي بولسا, كەيٸنگٸ جىلى 12 ايعا دەيٸن ۇزارتىلدى.
سونداي-اق, جاستاردىڭ ەڭبەك نارىعىنداعى بەسەكەگە قابٸلەتتٸلٸگٸن ارتتىرىپ, جۇمىس ورنىنا بەيٸمدەۋ ماقساتىندا «العاشقى جۇمىس ورنى» جوباسى بار. قاتىسۋ مەرزٸمٸ – 12 ايدان 18 ايعا دەيٸن سوزىلادى. مۇندا دا جاس شەكتەۋٸ 29-عا دەيٸن.
تٷلەكتەر ٷشٸن تاعى بٸر وڭتايلى جوبانىڭ بٸرٸ رەتٸندە «ۇرپاقتار كەلٸسٸمشارتىن» اتاپ ٶتۋگە بولادى. جوبا ماقساتى – زەينەت جاسىنا جەتكەن مامانداردىڭ ورنىن جاستارمەن الماستىرۋ. باعدارلاما اياسىندا جاس مامان كٶپجىلدىق تەجٸريبەسٸ بار زەينەت جاسىنا جاقىنداعان مامانمەن تەجٸريبە الماسىپ, كەلەشەكتە ونىڭ ورنىن باسادى.
NEET ساناتىنداعى جاستار سانىن ازايتىپ, ٶمٸرلٸك قيىن جاعدايعا تاپ بولعان جاستاردى قولداۋ ماقساتىندا «Zhas Project» جوباسى الماتى, ۇلىتاۋ, قاراعاندى, ماڭعىستاۋ, جەتٸسۋ, تٷركٸستان وبلىستارىندا ٸسكە اسىپ كەلەدٸ. جوبا بويىنشا جاستار گرانتتىق جەنە تەلٸمگەرلٸك قولداۋدىڭ نەگٸزٸندە ٶز ماقسات, يدەيالارىن جٷزەگە اسىرا الادى.
سونداي-اق, جوعارى وقۋ ورىندارىنىڭ تٷلەكتەرٸن جۇمىسقا ورنالاستىرۋ بويىنشا بوس ورىندار جەرمەڭكەسٸ ۇدايى ٶتكٸزٸلٸپ كەلەدٸ. وندا ٸرٸ بيزنەس ٶكٸلدەرٸ, شاعىن جەنە ورتا كەسٸپكەرلٸك يەلەرٸ, مەملەكەتتٸك تٷرلٸ مەكەمەلەر ٶزدەرٸندەگٸ بوس ۆاكانسييالارعا ماماندار شاقىرادى.
«گونناۆيگاتسييا» اتتى ەندٸگٸ بٸر جوبا بٷگٸنگٸ زامانعا ساي, سۇرانىسقا يە ماماندىقتارعا باسىمدىق بەرەدٸ. جوبا شەڭبەرٸندە ونلاين فورماتتا جوعارى سىنىپ وقۋشىلارىنا تٷرلٸ شەبەرلٸك ساعاتتارى ٶتكٸزٸلەدٸ. مۇندا كەسٸپتٸك باعدار بەرۋ, جوبالىق ويلاۋ, مانساپتىق تراەكتورييا قۇرۋ, ەموتسيونالدىق ينتەللەكت, كوماندالىق جۇمىس, شەشەندٸك ٶنەر سىندى قابٸلەتتەرگە باسا مەن بەرٸلٸپ, سولارمەن جۇمىس جاساۋ جاعى ٷيرەتٸلەدٸ. سونداي-اق, ەكونوميكانىڭ جەتەكشٸ سالالارىنىڭ ماماندارىمەن, قازاقستاننىڭ جوعارى وقۋ ورىندارى مەن شەتەلدٸك ۋنيۆەرسيتەتتەردٸڭ تٷلەكتەرٸمەن كەزدەسۋلەر ٶتكٸزٸلٸپ تۇرادى. اتالمىش باعدارلاما جوعارى سىنىپ وقۋشىلارىن ماماندىق تاڭداۋدا پسيحولوگييالىق تۇرعىدا دايارلاپ, ونلاين رەجيمدٸ تەستٸلەۋدٸ دە ۇيىمداستىرادى.
وسى ورايدا, ينكليۋزيۆتٸ قوعام قۇرۋعا جەنە دامىتۋعا باعىتتالعان جاستار باستامالارىن قولداۋ مەسەلەسٸنە دە توقتالماي ٶتۋگە بولماس. جاستاردى جۇمىسقا تارتۋ جەنە كەسٸپكەرلٸك باستامالارىن قولداۋ ماقساتىندا مۇندا دا بٶلٸنگەن گرانتتاردىڭ ارقاسىندا بٸرقاتار جوبالار ٸسكە اسۋدا.
جىل سايىن ەڭبەك نارىعىنا ٶزٸنٸڭ العاشقى جۇمىس ورنىن ٸزدەپ ٷش جٷز مىڭنان استام جاس قازاقستاندىق شىعادى ەكەن. ال جوعارىداعىداي تٷرلٸ, سان سالانى قامتيتىن جوبالار بەلسەندٸ جاس ٷشٸن ٶز جۇمىسىن تاۋىپ, ارى قاراي ونى تۇراقتى جۇمىس ورنىنا اينالدىرۋ قيىنعا سوقپاۋى تيٸس.
