بٷگٸندە دامىعان ەلدەر ەكونوميكانىڭ قوزعاۋشى كٷشٸنە اينالعان كەسٸپكەرلٸك سالانى دامىتۋعا ايرىقشا مەن بەرٸپ وتىرعانى بەلگٸلٸ. ەكونوميكاسى قۋاتتى مەملەكەتتەردٸڭ ٶزٸ شاعىن جەنە ورتا بيزنەس سالاسىنا باسا مەن بەرٸپ, قولايلى جاعداي تۋعىزىپ وتىرعاندا دامۋعا بەت العان قازاقستاننىڭ بۇل باعىتتا ايانىپ قالاتىن جٶنٸ جوق. قازٸرگٸ تاڭدا بيلٸك كەسٸپكەرلٸك سالانى ٶركەندەتۋ ٷشٸن قارجىلاي قولداۋلار كٶرسەتٸپ كەلەدٸ. بٸراق كٷن ٶتكەن سايىن بيزنەستٸ دامىتۋ قارجىلاي قولداۋمەن شەكتەلمەيتٸنٸن بايقاپ جٷرمٸز. ەلٸمٸزدە نارىقتىق ەكونوميكالىق قاتىناستاردىڭ قىر-سىرىن جەتٸك بٸلەتٸن ماماندارعا دەگەن سۇرانىس قازٸر كٷن سايىن ارتۋدا. بٸلٸكتٸ مامان دايارلاۋدا كەسٸپورىندار, بيزنەس قاۋىمداستىقتار جەنە جوعارعى وقۋ ورىندارمەن تىعىز قارىم-قاتىناستا جۇمىس ٸستەيتٸن كەزٸ كەلدٸ.
AlmaU باستاماسىمەن العاش رەت كەسٸپكەرلٸك بٸلٸمدٸ جەتٸلدٸرۋ مەسەلەسٸن قاۋزاعان دٶڭگەلەك ٷستەلدٸ سٶز العان ۆيتسە-مينيستر ويىن بىلايشا قورىتتى.
AlmaU كٶتەرٸلگەن مەسەلەنٸڭ ماڭىزى زور. بۇل باعىتتا بيزنەس قاۋىمداستىق پەن وقۋ ورىننىڭ تٸزە قوسىپ جۇمىس ٸستەي باستاعانى كٶڭٸلٸمٸزگە قۋانىش ۇيالاتتى. جيىن بارىسىندا سٶز العان ن.ەلتاەۆ AlmaU بٸرلەسٸپ ٷكٸمەتكە يندۋستريالدى-يننوۆاتسييالىق دامۋ باعدارلاماسىنىڭ ەكٸنشٸ بەس جىلدىعىن ٸسكە اسىرۋ شەڭبەرٸندە 5 مىڭ مەنەدجەردٸ وقىتۋ تۋراسىندا ۇسىنىس جاساعاندارىن العا تارتتى. پالاتا باسشىسى بٸلٸكتٸ مامانداردى دايارلاۋعا جۇمسالاتىن شىعىننىڭ 50 پايىزىن مەملەكەت, قالعان 50 پايىزىن وتاندىق كەسٸپورىندار كٶتەرۋگە دايىن ەكەنٸن العا تارتتى. تەك وسى بٸر ورىندى ۇسىنىستان اتقارۋشى بيلٸك باس تارتپاسا بولعانى.
– قازٸرگٸ كەزەڭدە ەلٸمٸزدەگٸ كەسٸپكەرلٸك سالاسى بەسەكەلەستٸك جاعدايدا دامىپ كەلەدٸ. شاعىن جەنە ورتا بيزنەستٸڭ العا باسقان قادامىن كەرٸ تارتىپ تۇرعان مەسەلەلەر دە جوق ەمەس. سوڭعى ۋاقىتتارى ەلٸمٸزدەگٸ كەسٸپورىندار مامان تاپشىلىعىن ايتارلىقتاي سەزٸلٸنە باستادى. بۇل مەسەلەنٸ قازٸردەن باستاپ شەشٸپ تاستاماساق ەرتەڭگٸ كٷنٸ كەش بولۋى مٷمكٸن. ۇلتتىق كەسٸپكەرلەر پالاتاسى بۇل باعىتتا قىزۋ جۇمىستار جٷرگٸزٸپ, Almaty Management University تىعىز ەرٸپتەستٸك باعىتتا جۇمىس ٸستەۋدە. ٶكٸنٸشكە وراي, قازاقستاندا بيزنەس پەن جوعارى وقۋ ورىنداردىڭ اراسى ەلٸ دە بولسا الشاقتاۋ. الداعى ۋاقىتتا بٸزدەر كەسٸبي, يننوۆاتسييالىق تۇرعىدا ويلايتىن بٸلٸكتٸ مامانداردىڭ جەتٸسپەۋشٸلٸگٸن بٸرلەسٸپ جويۋىمىز كەرەك. وسى رەتتە پالاتا دامىعان ەلدەردٸڭ وزىق تەجٸريبەلەرٸن وي ەلەگٸنەن ٶتكٸزٸپ, مەسەلەنٸڭ تٷيٸنٸن تارقاتۋعا كٷش سالۋدا. ەكونوميكانىڭ كٷرە تامىرىنا اينالعان كەسٸپكەرلٸك سالاعا قاجەتتٸ ەركٸن ويلى مامانداردى كٶپتەپ دايارلاۋدا مەملەكەتتٸڭ قولداۋى اۋاداي قاجەت. بٸزدەر سكانديناۆييا ەلدەرٸنە بارعانىمىزدا بٸلٸمٸ جوعارى, شەشٸمشٸل مەنەدجەرلەر مەن ماركەتولوگتار دايارلاۋ ٸسٸنە مەملەكەت 70 پايىزعا دەيٸن قارجى قۇياتىنىن بايقادىق. ال قالعان 30 پايىز قارجىنى كەسٸپورىندار كٶتەرٸپ الادى ەكەن. سونىمەن قاتار قازٸر كەسٸپكەرلٸك سالادا عىلىمداردىڭ كٶمەگٸمەن شەشەتٸن مەسەلەلەر قوردالانىپ قالعانى جاسىرىن ەمەس. سكانديناۆييا ەلدەرٸندە بيزنەس پەن عىلىمنىڭ مٷددەسٸن تٷيٸستٸرەتٸن ارنايى حاب قۇرىلعان. بٷگٸندە ولار وسى حاب شەڭبەرٸندە كەسٸپورىنداردا تۋىنداعان مەسەلەلەردٸ عالىمداردىڭ كٶمەگٸمەن وڭ باعىتتا شەشٸپ كەلەدٸ. بۇل ۇيىمعا ەۋروپانىڭ 150-گە تارتا ٸرٸ كومپانييالارى مٷشە بولىپ, وقۋ ورىندارىمەن تىعىز ەرٸپتەستٸك قارىم-قاتىناس ورناتقان. مەسەلەن, گەرمانييانىڭ اتاقتى Siemens كومپانيياسىنىڭ مەديتسينالىق ماقساتتا پايدالانىلاتىن توموگرافتارى قايتا-قايتا قىزىپ كەتكەننەن كەيٸن بيزنەس-ينكۋباتوردا جۇمىس ٸستەيتٸن بٸلٸكتٸ ماماندارعا توموگرافتىڭ جۇمىسىن جەتٸلدٸرٸپ, جابدىقتىڭ اقاۋىن تولىقتاي جويعان. مٸنە, وسىدان-اق بيزنەس پەن عىلىمنىڭ اراسىنداعى بايلانىستىڭ قانشالىقتى ماڭىزدى ەكەنٸن تٷسٸنۋگە بولادى, – دەپ نۇرجان باۋىرجانۇلى سٶزٸن اياقتادى.
الماتى مەنەدجمەنت ۋنيۆەرسيتەتٸنٸڭ پرەزيدەنتٸ اسىلبەك قوجاحمەتوۆتىڭ بايانداماسىن تىڭداعانىمىزدا, ول ٶزٸ باسقارىپ وتىرعان وقۋ ورنىن كەسٸپكەرلٸك سالا بويىنشا بٸلٸم بەرەتٸن دٷنيەجٷزٸندەگٸ 100 وقۋ ورنىنىڭ قاتارىنا قوسۋدى ماقسات تۇتقانىن العا تارتتى.
– بٷگٸندە ايماقتاعى وقۋ ورىندارى عىلىمدى دامىتۋعا كٷش سالۋدا. مەنٸڭشە, ايماقتىق ۋنيۆەرسيتەتتەر كەسٸپكەرلٸك بٸلٸم بەرۋ مەسەلەسٸن جەتٸلدٸرۋگە كٶڭٸل بٶلسە, كٶبٸرەك ۇتار ەدٸ. ەگەر ايماقتاردا بيزنەستٸڭ قىر-سىرىن تەرەڭ مەڭگەرگەن جاستار كٶپ بولسا, ٶڭٸردە ەكونوميكالىق دامۋ ورىن الىپ, جاعداي جاقساراتىنى انىق. مۇنداي جاعدايدا عىلىم دا, ايماقتىڭ ەكونوميكاسى دا داميتىنى سٶزسٸز, – دەدٸ. ٶز بايانداماسىندا ا.قوجاحمەتوۆ ەلٸمٸزدە كەسٸپكەرلٸك ۋنيۆەرسيتەتتەردٸ قۇرۋدىڭ ماڭىزدىلىعىنا توقتالىپ, بۇل باعىتتاعى ويلارىن كٶپشٸلٸكپەن بٶلٸستٸ.
قالاي دەسەك تە AlmaU كٶتەرٸلگەن مەسەلەنٸڭ ماڭىزى زور. بۇل باعىتتا بيزنەس قاۋىمداستىق پەن وقۋ ورىننىڭ تٸزە قوسىپ جۇمىس ٸستەي باستاعانى كٶڭٸلٸمٸزگە قۋانىش ۇيالاتتى. جيىن بارىسىندا سٶز العان ن.ەلتاەۆ AlmaU بٸرلەسٸپ ٷكٸمەتكە يندۋستريالدى-يننوۆاتسييالىق دامۋ باعدارلاماسىنىڭ ەكٸنشٸ بەس جىلدىعىن ٸسكە اسىرۋ شەڭبەرٸندە 5 مىڭ مەنەدجەردٸ وقىتۋ تۋراسىندا ۇسىنىس جاساعاندارىن العا تارتتى. پالاتا باسشىسى بٸلٸكتٸ مامانداردى دايارلاۋعا جۇمسالاتىن شىعىننىڭ 50 پايىزىن مەملەكەت, قالعان 50 پايىزىن وتاندىق كەسٸپورىندار كٶتەرۋگە دايىن ەكەنٸن العا تارتتى. تەك وسى بٸر ورىندى ۇسىنىستان اتقارۋشى بيلٸك باس تارتپاسا بولعانى.
جيىن سوڭىندا ۇلتتىق كەسٸپكەرلٸك پالاتاسى مەن تەل-اۆيۆ ۋنيۆەرسيتەتٸنٸڭ كەسٸپكەرلٸك ورتالىعى جەنە ۇلتتىق كەسٸپكەرلٸك پالاتاسى مەن Almaty Management University ٶزارا ەرٸپتەستٸك تۋرالى مەموراندۋمعا قول قويدى.
نۇرلان جۇماحان
