بٸر سەتكە مەكتەپتٸڭ قوڭىراۋى سوعىلمايتىن, سىنىپتىڭ ەسٸگٸ اشىلمايتىن, ال بالانىڭ كٸتاپ ۇستاۋى ارمان بولىپ قالاتىن زاماندى ەلەستەتٸپ كٶرەيٸكشٸ. بٸز ٷشٸن كٷندەلٸكتٸ كٶرٸنٸسكە اينالعان وقۋ سول كەزدە قانشاما بالاعا قول جەتپەس مٷمكٸندٸك ەدٸ. وسىنداي ۋاقىتتا قازاق دالاسىنا «كەل, بالالار, وقىلىق!» دەپ ٷن قاتقان ىبىراي التىنساريننٸڭ سٶزٸ جاي عانا شاقىرۋ ەمەس, تۇتاس ۇلتتىڭ ەرتەڭٸنە ارتىلعان سەنٸم بولاتىن. بٷگٸن بٸز وسى ٶلەڭدٸ وقىعاندا ونىڭ ەر جولىنان بالانىڭ بولاشاعىنا الاڭداعان ۇستازدىڭ جٷرەگٸن سەزەمٸز. «وقىساڭىز, بالالار, شامنان شىراق جاعىلار» دەگەن ويدىڭ مەنٸ دە ەرەكشە: شىراق دەگەنٸمٸز – قاراڭعىلىقتى جارىپ شىعاتىن بٸلٸم. ىبىراي ٶز زامانىنداعى قيىندىقتارعا مويىماي, 1864 جىلى تورعايدا مەكتەپ اشتى. سول مەكتەپتٸڭ تابالدىرىعىن اتتاعان بالالارمەن بٸرگە قازاق دالاسىنىڭ جاڭا تاريحى باستالعانداي.
ىبىراي شىعارمالارىن وقىعان سايىن ونىڭ بٸزگە اقىل ايتۋدان گٶرٸ ٶمٸردٸڭ ٶزٸن كٶرسەتكٸسٸ كەلگەنٸن اڭعارامىز. مەسەلەن, «ەكە مەن بالا» ەڭگٸمەسٸندە ەكەسٸنٸڭ جەردە جاتقان تاعانى ال دەگەن سٶزٸن ەلەمەگەن بالا كەيٸن سول تاعانىڭ اقشاسىنا الىنعان شيەنٸ تەرۋ ٷشٸن قايتا-قايتا ەڭكەيەدٸ. كٸشكەنتاي عانا وقيعا, بٸراق ودان ٷلكەن ساباق الامىز: جەڭٸل ٸستٸ كٶپسٸنگەن ادام, كەيدە ودان دا كٶپ ٸسكە دۋشار بولادى.
ال «باي بالاسى مەن جارلى بالاسىن» وقىعاندا اسان مەن ٷسەننٸڭ مٸنەزٸ بٸزدٸ ەرٸكسٸز ويلاندىرادى. بايلىققا ٷيرەنگەن اسان قيىندىق الدىندا ابدىراپ قالادى, ال تۇرمىسقا بەيٸم, ەڭبەككە جاقىن ٷسەن جول تاۋىپ, ەكەۋٸنٸڭ امان قالۋىنا كٶمەكتەسەدٸ. دەمەك, ادامدى العا سٷيرەيتٸن تەك دايىن مٷمكٸندٸك ەمەس, ٶزٸنٸڭ – بٸلٸمٸ, ەڭبەگٸ مەن تاپقىرلىعى.
«تازا بۇلاقتاعى» جولاۋشىلاردىڭ بۇلاق باسىنداعى جازۋدى ەرتٷرلٸ تٷسٸندٸرۋٸ دە بەكەر ەمەس: بٸر عانا كٶرٸنٸستەن ەر ادام ٶز جٷرەگٸنە جاقىن ماعىنا تابادى. وسى شىعارمالار ماعان ىبىرايدىڭ بالالاردى جاتتاندى سٶزبەن ەمەس, ويلاندىرۋ ارقىلى تەربيەلەگەنٸن كٶرسەتەدٸ. قازٸر بٸزدە تەلەفون دا, ينتەرنەت تە, سان تٷرلٸ دايىن جاۋاپ تا بار. بٸراق قانداي جاعدايعا تاپ بولساق تا ٶز بەتٸمٸزشە شەشٸم تابا الماساق, ٷسەننٸڭ تاپقىرلىعىنان نە ٷيرەندٸك? ال كٸشكەنتاي ەڭبەكتٸ مەنسٸنبەسەك, «ەكە مەن بالانى» وقىعانىمىزدىڭ پايداسى قانداي?
ىبىراي التىنساريننٸڭ ٶمٸرٸ مەن شىعارمالارىنىڭ قۇندىلىعى – ولاردىڭ تەك ٶتكەن عاسىردا قالىپ قويماۋىندا. بٷگٸن دە ەر بالاعا سەنەتٸن, ونىڭ مٷمكٸندٸگٸن بايقايتىن, قاتەلەسسە قولىنان ۇستايتىن ۇستاز كەرەك. ىبىراي دەل سونداي ۇستاز بولا بٸلدٸ: ول بالالاردىڭ بٸلٸم الۋىنا جول اشتى, قىزداردىڭ وقۋىنا دا كٶڭٸل بٶلدٸ, ەڭ باستىسى, وقۋ مەن ادامگەرشٸلٸكتٸ بٸر-بٸرٸنەن اجىراتپادى. بٸز كەيدە جاقسى باعا الۋدى بٸلٸمدٸ بولۋمەن شاتاستىرىپ الامىز. ال ونىڭ ەڭگٸمەلەرٸ شىن بٸلٸمنٸڭ ادامنىڭ ٸسٸنەن, تاڭداۋىنان, بٸرەۋگە جاساعان جاقسىلىعىنان كٶرٸنەتٸنٸن ەسكە سالادى. سوندىقتان ىبىرايدى قۇرمەتتەۋ – مەرەيتويدا ەدەمٸ سٶز ايتۋ عانا ەمەس. بۇل – كٸتاپتى شىن ىقىلاسپەن وقۋ, ەڭبەكتەن قاشپاۋ, العان بٸلٸمٸمٸزدٸ اينالامىزعا پايدا كەلتٸرۋگە جۇمساۋ. بٸر كەزدەرٸ قازاق بالاسىن مەكتەپكە شاقىرعان «كەل, بالالار, وقىلىق!» دەگەن ٷن ەلٸ دە ەستٸلٸپ تۇرعانداي. سول ٷندٸ ەستي الۋ – بٸزدٸڭ پارىزىمىز, ال وعان لايىق جاۋاپ بەرۋ – بٸزدٸڭ بولاشاعىمىز.
قازۇۋ-دىڭ 1-كۋرس ستۋدەنتٸ قازانباي ايانات
عىلىمي جەتەكشٸ: فيل.ع.ك., پروفەسسور ر.س. جاقسىلىقباەۆا
