بٷگٸنگٸ كٷنٸ اقپاراتتىق جەنە يننوۆاتسييالىق تەحنولوگييالار جاڭارعان سايىن, سالىق جٷيەسٸندەگٸ باقىلاۋ مەن ەكٸمشٸلدەندٸرۋدٸ جەتٸلدٸرٸلۋگە بايلانىستى ٶزگەرٸستەر دە كٷن ساناپ دامىپ كەلەدٸ. بۇل ەرينە, دٷنيەجٷزٸلٸك ساۋدا ۇيىمى مەن دٷنيەجٷزٸلٸك بانكتٸڭ «Doing Business» رەيتينگٸنٸڭ تالاپتارى نەگٸزٸندە جٷزەگە اسىرىلىپ جاتقان شارالار. سوندىقتان دا سالىق تٶلەۋشٸ سۋبەكتٸلەرگە قويىلاتىن تالاپتارعا بايلانىستى بٸرقاتار ٶزگەرٸستەر تەجٸريبەگە ەنگٸزٸلۋدە. سونىڭ بٸرٸ – ساۋدا ورىندارىندا اۆتوماتتى تٷردە مەلٸمەتتەر بەرۋ فۋنكتسيياسى بار باقىلاۋ-كاسسالىق ماشيناسىن ورناتۋ بولىپ تابىلادى.
بۇل تالاپ – سالىقتان جالتارۋعا جول بەرمەيتٸن جەنە سالىقتىق ەسەپتٸلٸك پروبلەمالارىن دەر كەزٸندە جٷرگٸزٸپ وتىرۋعا مٷمكٸندٸك بەرەتٸن تيٸمدٸ مەحانيزم. اتاپ ايتساق, قر سالىق كودەكسٸنٸڭ 645 بابىنىڭ 1 تارماعى, 4 تارماقشاسىنىڭ جەنە قر ٷكٸمەتٸنٸڭ 2015 جىلدىڭ 30 جەلتوقسانىنداعى №1129 قاۋلىسىنىڭ تالاپتارى نەگٸزٸندە, 2016 جىلدىڭ 1 قاڭتارىنان باستاپ ەلٸمٸزدٸڭ اۋماعىنداعى زاڭدى تۇلعالار مەن جەكە كەسٸپكەرلەر ٷشٸن مەلٸمەتتەر بەرۋ فۋنكتسيياسى ورناتىلعان باقىلاۋ-كاسسالىق ماشيناسىن پايدالانۋ تەرتٸبٸ ەنگٸزٸلدٸ. سونىمەن قاتار, سالىق تٶلەۋشٸلەر ٷشٸن جاسالىپ وتىرعان بۇل تالاپتار جالپىلاما قولدانىستاعى تەلەكوممۋنيكاتسييا جٷيەسٸ جوق جەردە عانا جۇمىس ٸستەمەيدٸ. سەبەبٸ, الىس اۋىلداردا, عالامتور جٷيەسٸ تولىق تٷردە جۇمىس ٸستەمەيتٸن جەرلەردە اتالمىش باقىلاۋ-كاسسالىق ماشيناسىن ورناتۋ مٸندەتتٸ ەمەس.
وسى ورايدا, «سالىق تٶلەۋشٸلەردٸڭ قانداي كاتەگوريياسى اۆتوماتتى تٷردە مەلٸمەت بەرۋ فۋنكتسيياسى ورناتىلعان باقىلاۋ-كاسسالىق ماشيناسىن ورناتۋعا مٸندەتتٸ?» دەگەن زاڭدى سۇراق تۋاتىنى اقيقات. اتاپ ايتساق, ورمان شارۋاشىلىعى جەنە قۇرىلىس ماتەريالدارىمەن, سانتەحنيكالىق جابدىقتارمەن, مەتالل بۇيىمدارىمەن, كومپيۋتەرمەن, جىلىتۋ جەنە سۋ قۇبىرى قوندىرعىسىمەن, اۋديو-ۆيدەو تەحنيكالارىمەن, ەلەكتروتۇرمىستىق پريبورلارمەن, جيھازبەن, جارىق بەرەتٸن قوندىرعىلار مەن بٶلشەك جەنە كٶتەرمە ساۋدا جاسايتىندار, سونداي-اق قوناقٷي, مەيرامحانا, ازىق-تٷلٸكتٸ جەتكٸزٸپ بەرۋ, كينوفيلمدٸ كٶرسەتۋگە تاپسىرىس بەرۋ, شاشتاراز جەنە سۇلۋلىق سالونى, باعدارلامالىق قامتاماسىز ەتۋ قىزمەتٸمەن اينالىساتىندار مەلٸمەت بەرۋ فۋنكتسيياسى ورناتىلعان باقىلاۋ-كاسسالىق ماشيناسىن پايدالانۋ ارقىلى جۇمىس ٸستەۋگە مٸندەتتٸ.
اۆتوماتتى تٷردە مەلٸمەت بەرەتٸن باقىلاۋ-كاسسالىق ماشيناسىنىڭ جۇمىس قاعيداتى ٶتە جاقسى دامىعان. ونى جەتٸك مەڭگەرۋ – زامان تالابىنا ساي ٷردٸسپەن جاسالعان پروتسەدۋرا دەسە دە بولادى. قاسسالىق-باقىلاۋ ماشيناسىن پايدالانۋ مەحانيزمٸندە بۇرىنعى كاسسالىق اپپاراتپەن سالىستىرعاندا كٶپ ايىرماشىلىق جوق. اتاپ ايتساق, كاسسالىق-باقىلاۋ ماشيناسىن قولدانۋ تٶمەنگٸدەي تەرتٸپپەن جٷرگٸزٸلەدٸ. مىسالى, تاۋار ساتىپ الۋشىدان الىنعان قولما-قول اقشا باقىلاۋ-كاسسالىق ماشيناسىنا ەنگٸزٸلەدٸ. باقىلاۋ-كاسسالىق ماشيناسىنىڭ مەلٸمەتتەرٸ ونلاين رەجيمٸندە «قازاقتەلەكوم» اكتسيونەرلٸك قوعامىنىڭ فيسكالدٸ مەلٸمەتتەر جينايتىن ورتالىق وپەراتورىنا جٸبەرٸلەدٸ دە, جيناقى باقىلاۋدا تۇرعان چەككە ٶزٸندٸك نٶمٸر بەرٸلەدٸ. ٶزٸندٸك نٶمٸر باقىلاۋ-كاسسالىق ماشيناعا كەلٸپ تٷسكەن كەزدە ماشينادان باقىلاۋداعى چەك شىعادى دا, ساتىپ الۋشىعا بەرٸلەدٸ. سودان كەيٸن فيسكالدىق مەلٸمەتتەردٸڭ وپەراتورى جٷيەلٸ تٷردە كٷندەلٸكتٸ سوممالىق ەسەپتەردٸ ەربٸر كاسسالىق-باقىلاۋ ماشينالارى بويىنشا مەملەكەتتٸك كٸرٸستەر كوميتەتٸنٸڭ سەرۆەرٸنە جٸبەرٸپ وتىرادى. بۇل جٷيەنٸڭ ەنگٸزٸلۋٸ ەلٸمٸزدە كٶلەڭكەلٸ اينالىمنىڭ كٶلەمٸن قىسقارتۋمەن قاتار, تۇتىنۋشىنىڭ قۇقىعىن قورعاۋدا دا ٷلكەن رول اتقارادى. سونىمەن قاتار, كاسسالىق-باقىلاۋ ماشيناسى ورناتىلىپ, ول ٶز جۇمىسىن دۇرىس اتقارىپ تۇرعان جاعدايدا, سالىق ورگاندارى تاراپىنان بولاتىن نەگٸزسٸز تەكسەرۋلەرگە دە جول بەرٸلمەيدٸ. سەبەبٸ, سالىق ورگاندارى كاسسالىق-باقىلاۋ ماشيناسى ورناتىلعان ساۋدا نٷكتەسٸندەگٸ قولما-قول اقشامەن جاسالاتىن بارلىق وپەراتسييالار بويىنشا «قازاقتەلەكوم» اكتسيونەرلٸك قوعامى ارقىلى تيٸستٸ مەلٸمەتتەرمەن دەر ۋاقىتىندا قامتاماسىز ەتٸلٸپ وتىرادى.
قازٸرگٸ ۋاقىتتا كاسسالىق-باقىلاۋ ماشينالارىنىڭ مەملەكەتتٸك رەەسترگە تٸركەلگەن جاڭا ٷلگٸلەرٸن اتالمىش ماشينالارعا تەحنيكالىق قىزمەت كٶرسەتۋ ورتالىقتارىنان الۋعا بولادى. ساتىپ العاننان كەيٸن, بٸرٸنشٸدەن, فيسكالدٸ مەلٸمەتتەر وپەراتورىنىڭ www.oofd.kz ۆەب-رەسۋرس پورتالىنان قاعازعا شىعارىپ الىپ, ونى قول قويۋ جەنە مٶرمەن كۋەلاندىرۋ ارقىلى فيسكالدٸ مەلٸمەتتەر وپەراتورىمەن كەلٸسٸم جاسالادى.
ەكٸنشٸدەن, جەرگٸلٸكتٸ قىزمەت ايماعى بويىنشا مەملەكەتتٸك كٸرٸس ورگاندارىنا ٶتٸنٸش جازۋ ارقىلى باقىلاۋ-كاسسالىق ماشيناسىن تٸركەۋ كارتوچكاسى بەرٸلەدٸ.
ٷشٸنشٸدەن, باقىلاۋ-كاسسالىق ماشينا پورتالدا تٸركەلەدٸ دە, ID جەنە توكەن (تاڭبالاۋشى) نٶمٸرٸ الىنادى. باقىلاۋ-كاسسالىق ماشيناسىن مەملەكەتتٸك كٸرٸس ورگانىندا جەنە جوعارىدا ايتىلعان پورتالدا تٸركەگەننەن كەيٸن باقىلاۋ-كاسسالىق ماشيناسىن ID جەنە توكەنمەن اۆتورلاستىرۋ قاجەت. وسى جۇمىستاردىڭ بەرٸ بٸتكەننەن كەيٸن ەسكٸ كاسسالىق ماشينا مەملەكەتتٸك كٸرٸس ورگانىنىڭ ەسەبٸنەن شىعارىلادى دا, جاڭا قوندىرعى ٶز جۇمىسىن باستايدى.
يە, بٸر قاراعاندا, باقىلاۋ-كاسسالىق ماشينالاردى ورناتۋدا جەنە تٸركەۋ بارىسىندا قيىنشىلىقتار از ەمەس سيياقتى كٶرٸنۋٸ مٷمكٸن. الايدا, اقپاراتتىق تەحنولوگييادان حابارى بار ادامعا ەش قيىندىعى جوق.
سەبەبٸ, ححٸ عاسىر – اۆتوماتتاندىرۋ, جاڭالاندىرۋ جەنە عالامتور عاسىرى ەكەنٸن ۇمىتپاعانىمىز جٶن. قازٸرگٸ ۋاقىتتا بۇل تالاپتار تەلەكوممۋنيكاتسييالار جەتٸلدٸرٸلگەن ايماقتاردا عانا جٷزەگە اسىرىلىپ جاتسا, ەرتەڭگٸ كٷنٸ بٷكٸل سەلولىق جەرلەردە دە قاناتىن كەڭگە جاياتىن ۋاقىت تا الىس ەمەس. سوندىقتان دا زامان تالابىنا ساي سالىقتىق ساۋاتتىلىقتى جەتٸلدٸرٸپ, تەحنيكالىق جەتٸستٸكتەردٸڭ كٶشٸنەن قالىپ قويماعان ابزال.
تاعى دا بٸر ايتا كەتەتٸن جاعداي, باقىلاۋ-كاسسالىق ماشينالارىن ورناتۋ مەسەلەسٸنە نەمقۇرايدى قاراۋعا بولمايدى. ولاي دەيتٸنٸمٸز, كەز-كەلگەن زاڭ تالاپتارى ونى ورىنداماعان جاعدايدا قۇقىقتىق شارالار قولدانۋدى نازاردان تىس قالدىرمايدى. سەبەبٸ, زاڭ – بارشاعا ورتاق. ال ونى ورىنداۋعا ەركٸم مٸندەتتٸ. سوندىقتان دا اۆتوماتتى تٷردە مەلٸمەت بەرۋ فۋنكتسيياسى بار باقىلاۋ-كاسسالىق ماشينالارىن ورناتپاۋ, تٸركەمەۋ جەنە تيٸستٸ تالاپپەن دۇرىس جۇمىس ٸستەتپەۋ فاكتٸلەرٸ ورىن العان جاعدايدا, قازاقستان رەسپۋبليكاسى ەكٸمشٸلٸك-قۇقىق بۇزۋ كودەكسٸنٸڭ 284 بابى بويىنشا جاۋاپكەرشٸلٸككە تارتىلاتىنىن دا ەسكە سالا كەتكەن ارتىق بولماس.
بەكەن نۇراحمەتوۆ, الماتى قالالىق مەملەكەتتٸك كٸرٸستەر دەپارتامەنتٸنٸڭ تٷسٸندٸرۋ جۇمىستارى باسقارماسىنىڭ بٶلٸم باسشىسى.
