– وقۋلىقتار تۋرالى سىن بۇرىن دا ايتىلاتىن. بۇل 2016 جىلدان بٷگٸنگٸ كٷنگە دەيٸن جالعاسىپ كەلە جاتقان مۇنداي سىن بۇرىن-سوڭدى بولعان ەمەس. نەگە? ٶيتكەنٸ بٸلٸم بەرۋ جٷيەسٸ كەمبريدج مودەلٸنە كٶشٸپ, ونى پراكتيكا جٷزٸندە ساراپتامادان ٶتكٸزبەدٸ. وقۋلىقتار اسىعىس, ٷستٸرت جازىلدى, جىل سايىن ٷش سىنىپ وسى جٷيەگە كٶشٸرٸلدٸ. اۆتورلار مەن ساراپشىلاردىڭ جەتكٸلٸكتٸ دەڭگەيدە دايىندىعى مەن ايتارلىقتاي تەجٸريبەسٸ بولمادى. ەرٸ وقۋ پەندەرٸ قالىپتاسقان مودەلگە سەيكەس كەلمەدٸ, – دەپتٸ سەناتور.
جۇماعۇلوۆ ٶزٸنٸڭ دەپۋتاتتىق ساۋالدا وقۋلىقتاردىڭ قۇرىلىمى مەن مازمۇنى تەرەڭ ٶزگەرٸستەرگە ۇشىراعانى ايتىلعان. بٷگٸندە وقۋلىق مەتٸندەرٸ, گرامماتيكالىق قاتەلەر, يلليۋستراتسييالار جەنە تاعى باسقا مەسەلەلەر جۇرتشىلىق تاراپىنان سىنعا ۇشىراپ كەلە جاتقانى جاسىرىن ەمەس.
سەناتورلار مۇنى دۇرىس دەپ سانايدى. دەگەنمەن, ول مەسەلەنٸڭ سەبەپتەرٸ اۋقىمدى بولىپ وتىر. ولار ستاندارتتار مەن وقۋ باعدارلامالارىنىڭ ٶزٸندە, وقۋلىقتار سولاردىڭ نەگٸزٸندە جاسالادى.
– قاجەتتٸ زەرتتەۋلەر, ەدٸستەمەلٸك كەشەنسٸز, وقۋ باعدارلامالارىن جاڭا تۇجىرىمداماعا ساي قايتا قۇرۋ, جاڭا مازمۇنمەن تولىقتىرۋ جاعدايىندا جٷرگٸزٸلمەدٸ. بارلىق مەكتەپ باعدارلامالارىنىڭ مازمۇنى ٶتە قىسقا مەرزٸمدە قايتا جاڭعىرتىلدى. كٶپتەگەن مەكتەپ پەندەرٸنٸڭ قۇرىلىمى مەن مازمۇنى ٶزٸنٸڭ مەتودولوگييالىق جٷيەسٸنەن, تۇتاستىعىنان, پەنارالىق جەنە دەڭگەيارالىق جاعدايىنان ايىرىلىپ قالدى. وقۋشىلاردىڭ جەكە دەڭگەيٸ ەسكەرٸلمەستەن وقۋ ماتەريالدارى تولىقتىرىلدى, – دەپ باقىتجان جۇماعۇلوۆ بٸراز جايتتىڭ بەتٸن اشىپ تاستاپتى.
وقۋلىقتار جاسالعان كەزدە بارلىق پەندەردٸڭ وقۋ باعدارلامالارىنا ٶزگەرٸستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگٸزٸلدٸ. باستاۋىش بٸلٸم بەرۋدەگٸ وقۋدىڭ ٷلگٸ باعدارلامالارى 3 رەت ٶزگەرتٸلدٸ جەنە قايتا بەكٸتٸلدٸ. سەناتورلاردىڭ پٸكٸرٸنشە, باعدارلامالار وقۋلىقتاردى ەزٸرلەۋشٸلەردەن مٷلدە بٶلەك دايىندالدى.
ساپالى باعدارلامالارسىز ساپالى وقۋلىقتار جاساۋ مٷمكٸن ەمەس. ٷستٸرت جاسالعان وقۋ باعدارلامالارى ەزٸرلەۋشٸلەر تاراپىنان دا, مۇعالٸمدەر تاراپىنان دا سۇراقتار مەن قايشىلىقتار تۋدىرماۋى كەرەك. دەپۋتات بۇل پروبلەمالار سەبەپتەرٸنٸڭ بٸرٸ رەتٸندە ى.التىنسارين اتىنداعى ۇلتتىق بٸلٸم اكادەميياسى قىزمەتكەرلەرٸنٸڭ عىلىمي اتاعى مەن ەڭبەكاقىسىنىڭ تٶمەندٸگٸن اتادى. بۇل اكادەمييا وسى نورماتيۆتٸك قۇجاتتاردى ەزٸرلەۋشٸ بولىپ تابىلادى.
– اكادەمييانىڭ 85 قىزمەتكەرٸنٸڭ 24 پايىزىنىڭ عانا عىلىمي دەرەجەلەرٸ بار (3 - عىلىم دوكتورى, 3-PHD, 17- عىلىم كانديداتى). باس عىلىمي قىزمەتكەردٸڭ جالاقىسى – 119 526 تەڭگە, جەتەكشٸ عىلىمي قىزمەتكەر ايىنا – 106 678 تەڭگە الادى, اعا عىلىمي قىزمەتكەردٸكٸ – 95 192 تەڭگە, ال عىلىمي قىزمەتكەردٸڭ الاتىنى – 81 955 تەڭگە. مۇنداي ايلىقپەن وتىرعان ادامنان قانداي ساپالى جۇمىس كٷتۋگە بولادى? ايتا كەتەلٸك, بۇل ەلٸمٸز بويىنشا ورتاشا ايلىقتان ەكٸ ەسە تٶمەن, – دەدٸ دەپۋتات.
سەناتور ساراپتاما جٷرگٸزۋ رەسٸمدەرٸ مەن تەتٸكتەرٸن جەتٸلدٸرۋدٸ, وقۋلىق باسىلىمدارى ساراپشىلارىن جاڭا دەڭگەيگە كٶتەرۋدٸ ۇسىندى. ولاردىڭ بٸلٸكتٸلٸگٸن ارتتىرۋ ەدٸستەمەسٸن ەزٸرلەۋ, قاجەتتٸ قۇزىرەتٸن جەنە ولاردىڭ جاۋاپكەرشٸلٸك دەرەجەسٸن ايقىنداۋ كەرەك. وقۋلىق اۆتورلارىنىڭ ٶزدەرٸنە دەگەن كٶزقاراسىن دا ٶزگەرتۋ قاجەت. باسپالاردىڭ بارلىعى دەرلٸك وقۋلىقتار جازۋعا جوعارى وقۋ ورىندارىنىڭ عالىمدارىن, مەكتەپ مۇعالٸمدەرٸ مەن ەدٸسكەرلەردٸ تارتادى. بارلىق تارتىلعان اۆتورلاردىڭ نەگٸزگٸ جۇمىسى بار, ولار ٷشٸن شىعارماشىلىق دەمالىستار جوق. سەناتور تەرمينولوگييا مەسەلەسٸنە دە توقتالدى.
«لينگۆيستەردٸڭ ٶزٸ كەيبٸر عىلىمي تەرميندەردٸ پايدالانۋدا بٸر پٸكٸرگە كەلە المايدى. اۆتورلار تەرميندەردٸ ەر سەتتە, ەرتٷرلٸ پايدالانىپ شاتاستىرۋعا جول بەرەدٸ. وقۋ ەدەبيەتٸنە قاتىستى تەرميندەردٸ بەكٸتۋ ٷشٸن اۋقىمدى جۇمىستار جٷرگٸزۋ قاجەت» دەدٸ باقىتجان جۇماعۇلوۆ.
سەناتور سونىمەن قاتار مەكتەپ وقۋلىقتارى اۆتورلاردىڭ قالاۋى بويىنشا جاسالاتىن بٸلٸم بەرۋ سالاسىنداعى دەربەس ٶنٸمدەر ەمەس ەكەنٸن اتاپ ٶتتٸ. ولار مەملەكەتتٸك جالپى بٸلٸم بەرۋ ستاندارتتارىنا, تيپتٸك وقۋ جوسپارلارى مەن باعدارلامالارىنىڭ تالاپتارىنا ساي جاسالۋى تيٸس, سوندىقتان وسى مەسەلەلەردٸڭ بارلىعىن كەشەندٸ تٷردە قاراۋ كەرەك ەكەنٸن ەسكەرتٸپتٸ.
بٸرتەكتٸ, ٶمٸرشەڭ وقۋ باعدارلامالارىن جاساۋ كەشەندٸ تٷردە قاراستىرىلۋى كەرەك. ۇسىنىلعان وقۋلىقتاردى الدىن الا تالقىلاۋ ٷشٸن كەسٸبي ساراپتامانى, اۆتورلار ۇجىمىن, باسپاگەرلەر مەن پەداگوگيكالىق قاۋىمداستىقتى قاتىستىرا وتىرىپ ٶتكٸزگەن جٶن.
