– مانات تۇرارۇلى, ٶزٸڭٸز باسقارىپ وتىرعان اۋرۋحانانىڭ زاماناۋي قۇرال-جابدىقتارمەن جاراقتالعانىن كٶردٸك. ەندٸ قاراپايىم حالىققا قانداي مەديتسينالىق كٶمەك كٶرسەتٸپ جاتقاندارىڭىز جايىندا ايتساڭىز?
– بٸزدٸڭ اۋرۋحانا الماتىنى بىلاي قويىپ, رەسپۋبليكا كٶلەمٸندەگٸ بەتكە ۇستار ەمدەۋ مەكەمەسٸنٸڭ بٸرٸ. دەگەنمەن, بٸزگە جٷكتەلگەن جاۋاپكەرشٸلٸك زور. اۋرۋحانا ٸسكە قوسىلعان كٷننەن باستاپ, ىرعالىپ-جىرعالماي, بٸردەن ٸسكە كٸرٸسٸپ كەتكەن بولاتىن. مٸنە, سودان بەرگٸ قىزۋ جۇمىس بٸر سەتكە دە تولاستاعان ەمەس. و باستا بٸزدٸڭ اۋرۋحانانىڭ مەديتسينالىق قىزمەتٸنە جٷگٸنگەندەردٸڭ 96 پايىزىن جەدەل جەردەم ارقىلى كەلٸپ تٷسكەن ادامدار قۇرادى. قازٸر جەدەل جەردەم ارقىلى كەلەتٸن ناۋقاستاردىڭ سانى سەل تٶمەندەپ, ارنايى كەلٸپ ەم الاتىن ادامداردىڭ سانى بٸرشاما ٶسكەنٸ بايقالادى. جاعدايدىڭ بۇلايشا قالىپتاسۋىنا ەمحانا قىزمەتكەرلەرٸنٸڭ ناۋقاستارعا ساپالى مەديتسينالىق قىزمەت كٶرسەتۋٸ سەبەپشٸ بولعانى سٶزسٸز. سونداي-اق, ٶزگە وبلىستاردان كەلٸپ ەم الاتىن ناۋقاستاردىڭ سانى ارتۋدا. اۋرۋحانا جەدەل مەديتسينالىق قىزمەت كٶرسەتۋگە ارنالعان ەمدەۋ نىسانى بولعاندىقتان, ناۋقاستارىمىزدىڭ 90 پايىزدان استامى جەدەل جەردەمنٸڭ كٶمەگٸنە جٷگٸنگەندەر. حيرۋرگ ماماندارىمىز كٷن سايىن تاباندارىنان تٸك تۇرىپ 20-25 وتا جاسايتىنىن ايتۋعا تيٸسپٸن. وسىلايشا كٶپتەگەن ادامدى اجالدان اراشالاپ جاتقان جايىمىز بار.
[caption id="attachment_8275" align="alignright" width="407"]
بٷگٸندە دامىعان ەلدەر جوعارى مەديتسينالىق قىزمەتتٸ ٶركەندەتۋگە كٷش سالىپ جاتقانى بەلگٸلٸ. بۇل باعىتتاعى جۇمىستاردان قازاقستاندا شەت قالىپ جاتقان جوق. بۇعان دەيٸن جاسى كەلگەن ادامدارعا وتا جاساۋ قاۋٸپ-قاتەرگە تولى بولدى. قازٸر بٸزدٸڭ اۋرۋحانا قىزمەتكەرلەرٸ ٷشٸن جاسى 70-تەن اسقان ادامدارعا تٷرلٸ وتالار جاساۋ قاتارداعى جۇمىستاردىڭ بٸرٸنە اينالىپ وتىر. وسى رەتتە حيرۋرگتەرٸمٸزدٸڭ 96 جاستاعى قارييانىڭ جامباسىن اۋىستىرىپ, قازاقستان بويىنشا رەكورد جاساعانىن ماقتانىشپەن ايتا الامىن. سۇراپىل سوعىستى باستان ٶتكەرگەن اقساقال سۋعا تٷسٸپ جاتقاندا تايىپ كەتٸپ, جامباسىن سىندىرىپ العان سوڭ, بٸزدٸڭ كٶمەگٸمٸزگە جٷگٸندٸ. بٸرٸنشٸ كەزەكتە قىزمەتكەرلەرٸمٸز قارتتىڭ دەنساۋلىعىن مۇقييات تەكسەرٸپ, اعزاسى وتانى قالاي قابىلدايتىنىن انىقتادى. ناۋقاستىڭ دەنساۋلىعى قالىپتى بولعاننان كەيٸن جەدەل ٸسكە كٸرٸستٸك. نەتيجەسٸندە وتا سەتتٸ ٶتٸپ, اقساقال از كٷندە اياققا تۇرىپ كەتتٸ. سول وتانىڭ جاسالعانىنا ەكٸ جىلعا جۋىقتاپ قالدى, اقساقالىمىز بولسا شاپقىلاپ جٷر. 96 جاستاعى ادامعا وتا جاساۋ مەديتسينا ٷشٸن ٷلكەن جەتٸستٸك بولىپ سانالادى. سالىستىرمالى تٷردە ايتسام, مەديتسيناسى دامىعان ٷندٸستان 93 جاستاعى قارت ادامعا وتا جاساعاندارىن ايتۋلى وقيعاعا بالاعان ەدٸ.
قازٸر بٸزدٸڭ اۋرۋحانا قىزمەتكەرلەرٸ ٷشٸن جاسى 70-تەن اسقان ادامدارعا تٷرلٸ وتالار جاساۋ قاتارداعى جۇمىستاردىڭ بٸرٸنە اينالىپ وتىر. وسى رەتتە حيرۋرگتەرٸمٸزدٸڭ 96 جاستاعى قارييانىڭ جامباسىن اۋىستىرىپ, قازاقستان بويىنشا رەكورد جاساعانىن ماقتانىشپەن ايتا الامىن.
– اقساقالدىڭ جامباسى مەن بۋىندارىن اۋىستىرعاندارىڭىزدى ايتىپ قالدىڭىز. ادام دەنساۋلىعىنا قاجەتتٸ جاساندى ورگانيزمدەردٸ قايدان الاسىزدار?
– بٸزدەر وتاعا قاجەتتٸ جاساندى ورگانيزمدەردٸڭ باسىم بٶلٸگٸن اقش-تان الدىرامىز. اۋرۋحانامىزعا وڭتٷستٸك كورەيادان ٸس-تەجٸريبە الماسۋ ٷشٸن كەلگەن ماماندار قۇنى قىمبات جاساندى ورگانيزمدەردٸ پايدالانىپ جاتقانىمىزدى كٶرٸپ تاڭقالعانى ەسٸمدە. شاماسى, ولار قازاقستان مەديتسيناسى مۇنداي زاماناۋي جاساندى ورگانيزمدەردٸ قولدانادى دەپ ويلاماسا كەرەك. وسى بٸر قاراپايىم جايتتان ەلٸمٸز مەديتسيناسى قانداي دەڭگەيگە كٶتەرٸلگەنٸن بايقاۋعا بولادى. حيرۋرگتارىمىز تٸزە, جامباس سٷيەكتەرٸن ەركٸن اۋىستىرا الادى, جوعارعى يىق سٷيەكتەرٸن اۋىستىرۋعا ەلٸ جەتە قويعان جوقپىز. حيرۋرگييالىق تراۆماتولوگييادا قولدانىپ جٷرگەن جاساندى سٷيەكتەر تيتاننان جاسالىناتىنى بەلگٸلٸ. بۇل مەتالدىڭ مەديتسينا سالاسىندا ٶزٸندٸك ارتىقشىلىعى بار. ايتالىق, وتا بارىسىندا زاقىمدالعان سٷيەكتٸ تيتانمەن اۋىستىرعاننان كەيٸن ناۋقاس تەز ساۋىعا باستايدى. بٸر سٶزبەن ايتقاندا, بٸزدەر قولدانىپ وتىرعان جاساندى بۋىندار مەن سٷيەكتەر ادامداردىڭ قىسقا مەرزٸم ارالاعىندا ساۋىعىپ كەتۋٸنە مٷمكٸندٸك تۋعىزادى. قازاقستاندا مۇنداي قىمبات وتالاردىڭ باسىم بٶلٸگٸ مەملەكەتتٸڭ تەگٸن مەديتسينالىق كٶمەك كٶرسەتۋ باعدارلاماسى اياسىندا جاسالىناتىنى بەلگٸلٸ.
ەلٸمٸزدە قازٸر ەندوسكوپييالىق وتا جاساۋ تەسٸلٸ جان-جاقتى دامىپ كەلەدٸ. ەندوسكوپييالىق وتا دەپ قانداۋىردىڭ كٶمەگٸنسٸز جاسالىناتىن وتالاردى اتايدى. وتانىڭ بۇل تٷرٸمەن بٷيرەكتەگٸ تاس پەن تولىپ كەتكەن ٶتتٸ وپ-وڭاي الىپ تاستاۋعا بولادى. سوڭعى ۋاقىتتارى تٷرلٸ گينەكولوگييالىق اۋرۋلارمەن تٷسكەن ەيەلدەرگە دە ەندوسكوپييالىق وتا جاساپ, ٶمٸرلەرٸنە اراشا تٷسٸپ جاتقان جايىمىز بار.
– مۇنداي وتالاردىڭ قۇنى قانشالىقتى قىمبات?
– ەرينە, وتالاردىڭ باعاسى قىمبات, كەز كەلگەن ادامنىڭ قالتاسى كٶتەرە المايدى. تراۆماتولوگتار قاتىپ-سەمٸپ قالعان, قوزعالۋعا قيىن تٸزەگە جيٸ وتا جاسايدى. ونىڭ قۇنى 400-500 مىڭ تەڭگە مٶلشەرٸندە. وسىنداي جيٸ كەزدەسەتٸن اۋرۋ تٷرلەرٸنە مەملەكەتٸمٸز ارنايى كۆوتا بٶلٸپ, ناۋقاستاردىڭ مەديتسينالىق كٶمەكتٸ تەگٸن الۋىنا جاعداي جاساۋدا. بٸرەۋلەر بۇل دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسى ٷشٸن ٷلكەن شىعىن دەپ ويلاۋى مٷمكٸن. ٶز باسىم مۇنداي پٸكٸرمەن كەلٸسپەيمٸن. ەلٸمٸز جوعارى ساپالى مەديتسينالىق كٶمەك كٶرسەتۋدٸ دامىتۋعا كٷش سالىپ, بۇل سالعا قىرۋار قارجى بٶلٸپ كەلەدٸ. ەكونوميكالىق تۇرعىدان العاندا بۇل سالاعا بٶلٸنگەن قارجى ٶزٸن تولىقتاي اقتايدى. ايتالىق, بۇرىندارى ادامنىڭ اياعى سىنسا, گيپسكە تاڭىپ, 3-4 اي اۋرۋحانادا تٶسەككە تاڭىلىپ جاتاتىن. وسى ارالىقتا ولارعا قاجەتتٸ كٷتٸم جاساۋ ٷشٸن كٶپتەگەن دەرٸ-دەرمەك پەن مەدقىزمەتكەرلەر ۇستاۋعا تۋرا كەلەدٸ. قازٸر جوعارى ساپالى مەديتسينالىق كٶمەكتٸڭ ارقاسىندا مۇنداي شىعىنداردى قىسقارتۋ مٷمكٸن بولىپ وتىر. ناۋقاستار دا ۇزاق ۋاقىت تٶسەك تارتىپ جاتپاي, قىسقا ۋاقىت ارالىعىندا تٸرشٸلٸگٸنە قايتا ورالىپ, جۇمىس ٸستەپ, وتباسىن اسىراپ جاتىر. وسى قاراپايىم جايتتان تەگٸن دە جوعارى ساپالى مەديتسينالىق كٶمەكتٸڭ مەملەكەتٸمٸز ٷشٸن قانشالىقتى تيٸمدٸ ەكەنٸن بايقاۋعا بولادى.
[caption id="attachment_8270" align="alignleft" width="472"]
– ەمحانالارىڭىزعا تٷرلٸ جول كٶلٸك وقيعاسى سالدارىنان كٶپتەگەن ادامدار تٷسٸپ جاتاتىنىن تٷسٸندٸك. تراۆماتولوگييادان باسقا سالالار قالاي دامىعانىن ايتا وتىرساڭىز?
– الماتى قالالىق جەدەل جەردەم كٶرسەتۋ اۋرۋحاناسى كٶپتەگەن سىرقاتتارعا مەديتسينالىق كٶمەك كٶرسەتەتٸن مٷمكٸندٸككە يە. قاتتى سۋىق تيگەننەن ادامداردىڭ جۇلىنى زاقىمدانىپ, تٷرلٸ اۋرۋلارعا ۇشىرايدى. اۋرۋحانامىزدا جۇلىنعا وتا جاسايتىن بٸلٸكتٸ حيرۋرگتار جۇمىس ٸستەيتٸنٸن ماقتانىشپەن ايتا الامىن. بۇدان باسقا ينسۋلتپەن تٷسكەن ادامدارعا جەدەل تٷردە وتا جاساپ, ميدا ۇيىپ قالعان قاندى الىپ تاستاۋ جاعى دا جاقسى دامىعان. ەلٸمٸزدە قازٸر ەندوسكوپييالىق وتا جاساۋ تەسٸلٸ جان-جاقتى دامىپ كەلەدٸ. ەندوسكوپييالىق وتا دەپ قانداۋىردىڭ كٶمەگٸنسٸز جاسالىناتىن وتالاردى اتايدى. وتانىڭ بۇل تٷرٸمەن بٷيرەكتەگٸ تاس پەن تولىپ كەتكەن ٶتتٸ وپ-وڭاي الىپ تاستاۋعا بولادى. سوڭعى ۋاقىتتارى تٷرلٸ گينەكولوگييالىق اۋرۋلارمەن تٷسكەن ەيەلدەرگە دە ەندوسكوپييالىق وتا جاساپ, ٶمٸرلەرٸنە اراشا تٷسٸپ جاتقان جايىمىز بار.
– مانات مىرزا, مەديتسينا سالاسىنا ٶمٸرٸڭٸزدٸ ارناعان بٸلٸكتٸ مامانسىز. سٸزدٸڭ دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىندا قانداي مەسەلە الاڭداتادى?
– مەنٸ قازاقتاردىڭ بەيقامدىعى قاتتى الاڭداتادى. باسقا ۇلتتار باسى اۋىرىپ, بالتىرى سىزداسا, ەمحاناعا تۇرا جٷگٸرەدٸ. ال قازاقتار بولسا ەبدەن اسقىنىپ, كٶمەك كٶرسەتۋدٸڭ تەۋەكەلٸ ارتقان كەزدە عانا ەمحانانىڭ ەسٸگٸن اشادى. مۇنداي جاعدايدا كەيبٸر ناقاستار دەرتٸنەن ايىعىپ كەتسە, ەندٸ بٸرٸ ٶمٸرٸمەن قوش ايتسىپ جاتاتىنى جاسىرىن ەمەس. وسىنداي وقيعالاردان كەيٸن دەرٸگەرلەرگە تاياقتىڭ بٸر ۇشى كەلٸپ تيەتٸنٸ بەلگٸلٸ. قازاقستاندا اۋرۋدىڭ الدىن الۋعا باسا كٶڭٸل بٶلٸنگەن. مەملەكەت جىل سايىن ەربٸر ەل ازاماتىنىڭ جەرگٸلٸكتٸ ەمحانالاردا تەگٸن كەشەندٸ مەديتسينالىق تەكسەرۋدەن ٶتۋٸنە جاعداي جاساپ وتىر. ٶكٸنٸشكە وراي, وسى مٷمكٸندٸكتٸ حالىق ەلٸ دۇرىس پايدالانباي كەلەدٸ. مىسالى بٸزدەرگە اسقازان اۋرۋلارىمەن قان تٷكٸرگەن ناۋقاستار كەلٸپ جاتادى. سوندا ونىڭ بٸرنەشە جىل بويى كەشەندٸ تەكسەرۋدەن ٶتپەگەنٸن بايقايسىڭ. ەگەر ەركٸم جىل سايىن تەكسەرۋدەن ٶتٸپ تۇرسا, كەز كەلگەن اۋرۋدى باستاپقى كەزەڭٸندە وڭاي ەمدەۋگە بولار ەدٸ. قازٸر حالىقتى كەشەندٸ مەديتسينالىق تەكسەرۋدەن ٶتۋگە ٷگٸتتەپ, جەرگٸلٸكتٸ ەمحانانىڭ قىزمەتكەرلەرٸ ناسيحات جۇمىستارىن جٷرگٸزٸپ كەلەدٸ. تٸپتٸ, بۇل باعىتتا سالاۋاتتى ٶمٸر سالتىن قالىپتاستىرۋ ورتالىعى دا قىرۋار جۇمىستار اتقارىپ جاتقانىن بٸلەمٸن. بٸراق دەنساۋلىعىن كٷتۋگە بەت بۇرعان حالىقتىڭ قاراسى از. كەلەشەكتە وسى باعىتتاعى جۇمىستاردى جەتٸلدٸرۋدٸڭ مەنٸ زور دەپ ەسەپتەيمٸن.
ەڭگٸمەلەسكەن, نۇرلان ەۋبەكٸر
