جاساندى ينتەللەكت – كومپيۋتەردٸ, روبوتتىق تەحنولوگييانى نەمەسە اناليتيكالىق جٷيەنٸ ادام سيياقتى ينتەللەكتۋالدى ويلاۋعا ٷيرەتۋ جولدارىن زەرتتەيتٸن تەحنولوگييا, دەلٸرەك ايتساق, قازٸرگٸ عىلىمنىڭ باعىتى. شىندىعىندا, ادامدار ينتەللەكتۋالدى روبوت كٶمەكشٸلەرٸنٸڭ بولۋىن العاشقى كومپيۋتەرلەر ويلاپ تابىلعانعا دەيٸن ارمانداعان. بٸزدٸڭ كٷندەلٸكتٸ ٶمٸرٸمٸزدە جاساندى ينتەللەكتتٸڭ پايدا بولۋى سوڭعى جىلدارى بارعان سايىن قارقىندى بولۋدا. تەرەڭ وقىتۋ جەنە نەيروندىق جەلٸلەر سالاسىنداعى ەلەۋلٸ جەتٸستٸكتەر سٶيلەۋدٸ تانۋ, كومپيۋتەرلٸك كٶرۋ, تابيعي تٸلدٸ ٶڭدەۋ جەنە ت.ب. كٶپتەگەن تەحنولوگييالاردى جەتٸلدٸردٸ.
مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆ ەلدە جاساندى ينتەللەكتتٸڭ دامۋىنا قولداۋ بٸلدٸرٸپ, ونى بٸلٸم, مەديتسينا, ٶنەركەسٸپ جەنە مەملەكەتتٸك باسقارۋ سيياقتى ەرتٷرلٸ سالادا بەلسەندٸ پايدالانۋعا شاقىردى. پرەزيدەنت جاساندى ينتەللەكتتٸ دامىتۋ قازاقستاننىڭ ەلەمدٸك نارىقتاعى بەسەكەگە قابٸلەتتٸلٸگٸن ارتتىرىپ, ەكونوميكانىڭ تۇراقتى دامۋىن قامتاماسىز ەتە الادى دەپ سانايدى.
«جاساندى ينتەللەكت بۇدان بىلاي عىلىمي فانتاستيكا ەمەس, ٶمٸردٸڭ اقيقاتىنا اينالدى. جاڭا دەۋٸردٸڭ باستالعانىنا كۋە بولىپ وتىرمىز. كەزٸندە ەلەكتر جارىعى مەن ينتەرنەتتٸ ويلاپ تابۋ تٸرشٸلٸگٸمٸزدٸ قالاي تٷبەگەيلٸ ٶزگەرتسە, جاساندى ينتەللەكتٸ تەحنولوگيياسىنىڭ ىقپالى دا دەل سونداي وراسان زور. ول ادامزاتتىڭ تۇرمىس سالتىن مٷلدەم باسقا ارناعا بۇرىپ, جۇمىس پروتسەستەرٸن اۆتوماتتاندىرادى جەنە اۋقىمدى ەكونوميكالىق قۇندىلىق قالىپتاستىرا الادى. كەيبٸر ساراپشىلاردىڭ باعالاۋىنشا, جاساندى ينتەللەكتٸنٸڭ جاھاندىق ەكونوميكاعا قوساتىن ەلەۋلٸ ٷلەسٸ – دٷنيەجٷزٸلٸك جٸٶ-نٸڭ تٶرتتەن بٸر بٶلٸگٸنە پارا-پار. اتالعان تەحنولوگييانىڭ كەڭ قولدانىسقا يە بولۋى قازاقستاننىڭ قارقىندى دامۋىندا ماڭىزدى رٶل اتقارا الادى. سوندىقتان قىسقا مەرزٸم ٸشٸندە جاساندى ينتەللەكتٸنٸ دامىتۋ ٷشٸن بارلىق جاعدايدى جاساۋ قاجەت»,-دەگەن ەدٸ ق.توقاەۆ Digital Bridge فورۋمىندا.
جاساندى ينتەللەكت (جي) – ينتەللەكتۋالدىق قابٸلەتتەردٸ قاجەت ەتەتٸن تاپسىرمالاردى ورىنداۋعا قابٸلەتتٸ باعدارلامالار مەن جٷيەلەردٸ جاساۋعا ارنالعان عىلىم سالاسى. جاساندى ينتەللەكتتٸڭ نەگٸزگٸ ماقساتى - كومپيۋتەرلٸك جٷيەلەرگە قورشاعان ورتانى قابىلداۋعا, اقپاراتتى ٶڭدەۋگە, شەشٸم قابىلداۋعا جەنە تەجٸريبەدەن تەۋەلسٸز ٷيرەنۋگە مٷمكٸندٸك بەرەتٸن الگوريتمدەر مەن مودەلدەردٸ جاساۋ.
جاساندى ينتەللەكت روبوتوتەحنيكا, كومپيۋتەرلٸك كٶرۋ, تابيعي تٸلدٸ ٶڭدەۋ, اۆتوماتتى جوسپارلاۋ سيياقتى ەرتٷرلٸ سالالاردا كەڭٸنەن قولدانىلادى. جاساندى ينتەللەكتٸنٸ ماماندانۋى بويىنشا ەلسٸز, كٷشتٸ جەنە سۋپەر دەپ جٸكتەيدٸ. ەلسٸز جاساندى ينتەللەكت ناقتى قاراپايىم مەسەلەلەردٸ شەشۋگە ارنالعان جەنە جالپى ينتەللەكتكە يە بولۋعا ۇمتىلمايدى. ال, قارقىندى دامىپ كەلە جاتقان كٷشتٸ جاساندى ينتەللەكت قورشاعان ورتانى قابىلداي الاتىن, ادامدارعا ۇقساس اۆتونومدى شەشٸم قابىلداي الاتىن جٷيە. سۋپەر ينتەللەكت - ادامنان قابٸلەتٸ جوعارى ينتەللەكت. ول جەتٸلدٸرٸلگەن ويلاۋ, دەلەلدەۋ, پايىمداۋ, قارىم-قاتىناس جەنە وقۋ قابٸلەتتەرٸنٸڭ ارقاسىندا ادامنىڭ مٸندەتتەرٸن جاقسى ورىنداي الادى. بۇل كەرەمەت جەنە قورقىنىشتى ەستٸلەدٸ, بٸراق ولار ەلٸ جاسالعان جوق.
جاساندى ينتەللەكتتٸڭ جەتٸلدٸرٸلگەن ەدٸستەرٸ ماشينالىق وقىتۋعا, تەرەڭ وقىتۋعا جەنە نەيروندىق جەلٸلەرگە نەگٸزدەلگەن. ولار جٷيەلەرگە ٷلكەن كٶلەمدەگٸ دەرەكتەردٸ تالداۋعا, ٷلگٸلەردٸ انىقتاۋعا جەنە بولجامدار جاساۋعا مٷمكٸندٸك بەرەدٸ.
جاساندى ينتەللەكتٸنٸ دامىتۋ تەك وزىق تەحنولوگييالاردى عانا ەمەس, عالىمداردىڭ, ينجەنەرلەردٸڭ جەنە باسقا دا مامانداردىڭ ىنتىماقتاستىعىن قاجەت ەتەدٸ. ادامنىڭ ينتەللەكتٸسٸ مەن جاساندى ينتەللەكتٸنٸڭ ينتەگراتسيياسى ەڭ پايدالى جەنە يننوۆاتسييالىق نەتيجەلەرگە ەكەلۋٸ مٷمكٸن. سوندىقتان زەرتتەۋدٸ جالعاستىرۋ جەنە ونى قوعامنىڭ قاجەتتٸلٸكتەرٸنە سەيكەس دامىتۋ ماڭىزدى, ول بٸزدٸڭ ٶمٸرٸمٸزدٸ جاقسارتۋدىڭ پايدالى قۇرالىنا اينالادى.
جاساندى ينتەللەكت ادامداردىڭ ٶمٸرٸنە ايتارلىقتاي ەسەر ەتەدٸ. ول قوعامىمىزدىڭ ەرتٷرلٸ سالالارىنا ەنٸپ, بارلىق جەردە ٶزگەرٸستەر ەنگٸزۋدە.
جاساندى ينتەللەكتتٸڭ قاراپايىم مىسالدارىن قاراستىرايىق.
- داۋىستىق كٶمەكشٸلەر: Apple كومپانيياسىنىڭ Siri نەمەسە Google Assistant سيياقتى زاماناۋي داۋىس كٶمەكشٸلەرٸ سٶيلەۋدٸ تانۋ جەنە پايدالانۋشى كوماندالارىن ورىنداۋ ٷشٸن جاساندى ينتەللەكت تەحنولوگيياسىن پايدالانادى. ولار سۇراقتارعا جاۋاپ بەرە الادى, ۇسىنىستار بەرە الادى, قۇرىلعىلاردى باسقارا الادى جەنە ت.ب.
- ۇسىنۋ جٷيەلەرٸ: Netflix, Amazon جەنە YouTube سيياقتى كٶپتەگەن تانىمال ينتەرنەت پلاتفورمالار پايدالانۋشىلارعا ۇسىنۋ ٷشٸن جاساندى ينتەللەكتٸنٸ پايدالانادى. جاساندى ينتەللەكت پايدالانۋشىنىڭ قالاۋىنا سەيكەس ونى قىزىقتىراتىن ماتەريالداردى ۇسىنادى.
- اۆتوماتتاندىرىلعان اۋدارما: ونى Google Translate سيياقتى اۆتوماتتاندىرىلعان اۋدارما پلاتفورمالارى مەتٸندەردٸ ەرتٷرلٸ تٸلدەرگە اۋدارۋ ٷشٸن پايدالانادى. ولار جوعارى دەلدٸكپەن اۋدارۋدى ٷيرەنۋ ٷشٸن ٷلكەن كٶلەمدەگٸ مەتٸندٸك دەرەكتەردٸ ٶڭدەيدٸ.
- الاياقتىقتى انىقتاۋ: بانكتەر مەن قارجى ينستيتۋتتارى الاياقتىق ەرەكەتتەردٸ انىقتاۋ ٷشٸن جاساندى ينتەللەكتٸنٸ بەلسەندٸ تٷردە پايدالانۋدا. جاساندى ينتەللەكت كليەنتتەردٸڭ ترانزاكتسييالارىن تالدايدى جەنە قارجىلىق قىلمىستاردىڭ الدىن الۋعا كٶمەكتەسەتٸن كٷدٸكتٸ ترانزاكتسييالار تۋرالى ەسكەرتۋلەر بەرەدٸ.
- پروتسەستەردٸ اۆتوماتتاندىرۋ: جاساندى ينتەللەكت بيزنەستەگٸ ەرتٷرلٸ تاپسىرمالار مەن پروتسەستەردٸ اۆتوماتتاندىرۋ ٷشٸن پايدالانىلۋى مٷمكٸن. مىسالى, اۆتوماتتى جٸكتەۋ جٷيەلەرٸ ٷلكەن كٶلەمدەگٸ قۇجاتتاردى ٶڭدەپ, سۇرىپتاي الادى, ال ٶندٸرٸستٸك روبوتتار ٶندٸرٸستٸك جەلٸلەردە كٷندەلٸكتٸ تاپسىرمالاردى ورىنداي الادى.
بۇل كٷندەلٸكتٸ ٶمٸردە جاساندى ينتەللەكتتٸ قولدانۋدىڭ كەيبٸر مىسالدارى عانا. جاساندى ينتەللەكتٸنٸ قولدانۋ اياسى كەڭەيۋدە جەنە ونىڭ ەلەۋەتٸ ەندٸ عانا جٷزەگە اسا باستادى.
جۇمىس پەن ٶندٸرٸس سالاسىندا جاساندى ينتەللەكت كٷندەلٸكتٸ جەنە مونوتوندى تاپسىرمالاردى اۆتوماتتاندىرۋ, تيٸمدٸلٸكتٸ ارتتىرۋ جەنە شىعىنداردى ازايتۋ مٷمكٸندٸگٸنە يە. مىسالى, زاۋىتتارداعى روبوتتى جٷيەلەر ٶندٸرٸستٸك جەلٸلەردە كٷردەلٸ وپەراتسييالاردى ورىنداۋعا, قاتەلەردٸ ازايتۋعا جەنە ٶنٸمدٸلٸكتٸ ارتتىرۋعا قابٸلەتتٸ. سونىمەن قاتار, دەرەكتەردٸ باقىلاۋ جەنە تالداۋ, تۇتىنۋشىلار تەجٸريبەسٸن جاقسارتۋ جەنە بيزنەس-پروتسەستەردٸ وڭتايلاندىرۋ ٷشٸن قولدانىلاتىن قىزمەت كٶرسەتۋ سەكتورىنا ەسەر ەتەدٸ. جاساندى ينتەللەكتتٸ دامىتۋ جەنە قولدانۋ بٸرقاتار وڭ جەنە تەرٸس سالدارعا ەكەلەدٸ.
مەديتسينادا سالاسىندا اۋرۋلارعا دياگنوز قويۋ مەن ەمدەۋدٸ جاقسارتۋعا كٶمەكتەسەدٸ. ماشينالىق وقىتۋ الگوريتمدەرٸ مەديتسينالىق دەرەكتەردٸ تالداپ, ٷلگٸلەردٸ تابۋعا كٶمەكتەسەدٸ, بۇل دەرٸگەرلەرگە دەلٸرەك شەشٸم قابىلداۋعا جەنە تيٸمدٸرەك ەمدەۋدٸ قامتاماسىز ەتۋگە مٷمكٸندٸك بەرەدٸ.
كٶلٸك جەنە لوگيستيكا سالاسىندا مارشرۋتتاردى وڭتايلاندىرۋعا جەنە كٶلٸك جەلٸلەرٸن باسقارۋدى جاقسارتۋعا ەكەلۋٸ مٷمكٸن. بۇل ٶنٸمدٸ جەتكٸزۋ ۋاقىتىن قىسقارتۋعا جەنە تاسىمالداۋ شىعىندارىن ازايتۋعا مٷمكٸندٸك بەرەدٸ.
بٸلٸم بەرۋ سالاسىندا جاساندى ينتەللەكت وقۋ باعدارلاماسىن وقۋشىلاردىڭ جەكە قاجەتتٸلٸكتەرٸنە سەيكەستەندٸرۋگە كٶمەكتەسەدٸ. ماشينالىق وقىتۋ الگوريتمدەرٸ ەربٸر ستۋدەنت ٷشٸن جەكەلەندٸرٸلگەن وقۋ جوسپارلارى مەن ۇسىنىستار جاساۋ ٷشٸن باعالاردى جەنە وقۋ دەرەكتەرٸن تالداي الادى. سونىمەن قاتار, جي جاڭا داعدىلار مەن تٸلدەردٸ ٷيرەنۋگە كٶمەكتەسەدٸ.
بيزنەستە جاساندى ينتەللەكت كٷندەلٸكتٸ تاپسىرمالاردى اۆتوماتتاندىرۋعا جەنە دەرەكتەر تالداۋىن جاقسارتۋعا كٶمەكتەسەدٸ. بۇل شەشٸم قابىلداۋ پروتسەستەرٸن جىلدامداتادى, تيٸمدٸلٸكتٸ ارتتىرادى جەنە كومپانييالارعا نارىقتاعى ٶزگەرٸستەرگە تەزٸرەك جاۋاپ بەرۋگە مٷمكٸندٸك بەرەدٸ. ٷلگٸنٸ اۆتوماتتى تٷردە تانۋ, داۋىس پەن مەتٸندٸ ٶڭدەۋ جەنە ٷلكەن كٶلەمدەگٸ دەرەكتەردٸ تالداۋ - بۇل پروگرەسس پەن جاڭا اشۋلاردى جەڭٸلدەتەتٸن ماڭىزدى قۇرالدار.
دەگەنمەن, جاساندى ينتەللەكتتٸڭ ارتىقشىلىقتارىن تالقىلاعاندا ەتيكالىق جەنە ەلەۋمەتتٸك مەسەلەلەردٸ دە ەسكەرۋ قاجەت. دەرەكتەر قاۋٸپسٸزدٸگٸن قامتاماسىز ەتۋ جەنە قۇپييالىلىقتى قورعاۋ ماڭىزدى. يلون ماسك پەن ستيۆەن حوكينگ جاساندى ينتەللەكت دامۋىن باقىلاۋدا ۇستاۋ قاجەت دەپ ەسەپتەيدٸ. Tesla نەگٸزٸن قالاۋشى جاساندى ينتەللەكتتٸ يادرولىق قارۋمەن سالىستىرادى, ال بريتاندىق فيزيك مۇنداي جٷيەلەر ادامنىڭ دەگراداتسيياسىنا ەكەلٸپ سوقتىرادى جەنە بٸزدٸ دەرمەنسٸز ەتەدٸ دەپ سانايدى.
جاھاندىق اۋقىمدا جاساندى ينتەللەكت نەگٸزٸندەگٸ تەحنولوگييالار مەن قىزمەتتەردٸ دامىتۋ بويىنشا جەتەكشٸ بۇلتتىق پلاتفورمالار Amazon, Google جەنە Microsoft بولىپ تابىلادى.
باعدارلامالىق جاساقتامانى ەزٸرلەۋدە جاساندى ينتەللەكت باعا جەتپەس قۇرالعا اينالدى. 2023 جىلدىڭ ەڭ قىزۋ پٸكٸرتالاستارىنىڭ بٸرٸ GitHub Copilot جەنە ChatGPT, ەزٸرلەۋشٸلەرگە كٶمەكتەسۋگە ارنالعان ەكٸ بەلگٸلٸ جاساندى ينتەللەكت قۇرالدارىنىڭ اينالاسىندا بولدى. ChatGPT – بۇل كٶپتەگەن مەتٸندٸك دەرەكتەردە وقىتىلعان جەنە ستۋدەنتتەر اراسىندا جيٸ قولدانىلاتىن مودەل. وقىتۋ پروتسەسٸندە اتالعان مودەلدٸ پايدالانۋدا بارىنشا تيٸمدٸلٸك پەن قاۋٸپسٸزدٸك شارالارىن قابىلداۋ كەرەك. جاساندى ينتەللەكتكە قولجەتٸمدٸلٸك بار جەردە بٸلٸم الۋشىلاردى سىني ويلاۋعا ٷيرەتۋ ماڭىزدى.
سونىمەن قاتار, وسى جىلى جاساندى ينتەللەكت سالاسىنىڭ كٶرنەكتٸ تۇلعاسى جەنە Google-دىڭ اتاقتى عالىمى دجەففري حينتون Google-داعى قىزمەتٸنەن كەتٸپ, جاساندى ينتەللەكتۋالدى كومپيۋتەرلەر جاقىن ارادا ادام دەڭگەيٸندەگٸ ينتەللەكتكە قول جەتكٸزە الادى دەپ الاڭداۋشىلىق بٸلدٸردٸ.
قازاقستاندا جاساندى ينتەللەكتتٸ دامىتۋ عىلىمي-تەحنولوگييالىق زەرتتەۋلەردٸڭ باسىم باعىتتارىنىڭ بٸرٸ بولىپ تابىلادى. ەلٸمٸز يننوۆاتسييالىق دامۋعا, كٷردەلٸ مەسەلەلەردٸ شەشۋگە جەنە ەكونوميكانىڭ ەرتٷرلٸ سالالارىنا جاڭا مٷمكٸندٸكتەر ەكەلۋگە قابٸلەتتٸ ينتەللەكتۋالدى جٷيەلەردٸ قۇرۋعا ۇمتىلۋدا. مەملەكەت تٷرلٸ باعدارلامالار مەن قورلار ارقىلى جاساندى ينتەللەكت بويىنشا عىلىمي جوبالاردى بەلسەندٸ تٷردە قولدايدى.
قازاقستاندا جاساندى ينتەللەكتٸنٸ قولدانۋدىڭ پەرسپەكتيۆالى باعىتتارىنىڭ بٸرٸ قالا قۇرىلىسى جەنە مەنەدجمەنت بولىپ تابىلادى. زيياتكەرلٸك جٷيەلەر كٶلٸك ينفراقۇرىلىمىن جاقسارتۋعا, ەنەرگييانى باسقارۋدى وڭتايلاندىرۋعا جەنە مەملەكەتتٸك قىزمەتتەردٸ تيٸمدٸرەك ەتۋگە كٶمەكتەسەدٸ. وسىلايشا, قازاقستان جاساندى ينتەللەكتٸ بەلسەندٸ دامىتىپ, ەلدٸ جاڭعىرتۋ جەنە يننوۆاتسييالىق دامىتۋ ٷشٸن ٶزٸنٸڭ ەلەۋەتٸن ٸسكە اسىرۋدا.
قازاقستاندا جاساندى ينتەللەكتٸنٸ قولدانۋدىڭ تاعى بٸر سالاسى – اۋىل شارۋاشىلىعى. جاساندى ينتەللەكت توپىراق پەن ٶسٸمدٸكتەردٸ باقىلاۋ جٷيەلەرٸن ەزٸرلەۋ, ەگٸن ٶنٸمدٸلٸگٸن بولجاۋ جەنە تىڭايتقىشتار مەن سۋدى پايدالانۋدى وڭتايلاندىرۋ ٷشٸن قولدانۋى مٷمكٸن. بۇل اۋىل شارۋاشىلىعىنىڭ تيٸمدٸلٸگٸن ارتتىرۋعا جەنە ازىق-تٷلٸك قاۋٸپسٸزدٸگٸن جاقسارتۋعا كٶمەكتەسەدٸ.
زيياتكەرلٸك جٷيەلەردٸ ەنەرگييا رەسۋرستارىن باسقارۋ سالاسىندا دا قولدانۋعا بولادى. وسى سالاداعى دەرەكتەردٸ تالداۋ, قۋات شىعىندارىن وڭتايلاندىرۋ جەنە تۇتىنۋدى بولجاۋ ٷشٸن جاساندى ينتەللەكتٸنٸ پايدالانۋ قۋات شىعىندارىن ازايتادى جەنە ەنەرگييا تيٸمدٸلٸگٸن ارتتىرادى.
سونىمەن قاتار, جاساندى ينتەللەكت كٶلٸكتٸ باسقارۋدىڭ اۆتونومدى جٷيەلەرٸن قۇرۋ, مارشرۋتتاردى وڭتايلاندىرۋ جەنە قوزعالىس قاۋٸپسٸزدٸگٸن جاقسارتۋ ٷشٸن كٶلٸك سەكتورىندا قولدانىلۋى مٷمكٸن. بۇل جول اپاتتارىن جەنە كەپتەلٸستەردٸ ازايتۋعا سەپتٸگٸن تيگٸزەدٸ.
جالپى, جاساندى ينتەللەكتتٸڭ دامۋى ادامداردىڭ ٶمٸرٸن جاقسارتۋعا, ەكونوميكانى دامىتۋعا جەنە ەلدٸڭ حالىقارالىق ارەناداعى بەسەكەگە قابٸلەتتٸلٸگٸن ارتتىرۋعا جاڭا مٷمكٸندٸكتەر اشادى. قازاقستان بۇل سالانى بەلسەندٸ دامىتۋعا, دارىندى مامانداردى تارتۋعا جەنە جاساندى ينتەللەكت سالاسىنداعى يننوۆاتسييالار مەن ستارتاپتارعا قولايلى جاعداي جاساۋعا ۇمتىلادى.
قازاقستاندا جاساندى ينتەللەكت سالاسىندا عىلىمي-زەرتتەۋ جەنە تەجٸريبەلٸك-كونسترۋكتورلىق جۇمىستارمەن بەلسەندٸ اينالىساتىن بٸرنەشە ۇيىمدار مەن ۋنيۆەرسيتەتتەر بار. ق.ي.سەتباەۆ اتىنداعى قازۇتزۋ قازاقستانداعى جەتەكشٸ جوعارى وقۋ ورىندارىنىڭ بٸرٸ بولىپ تابىلادى جەنە IT-تەحنولوگييالار, سونىڭ ٸشٸندە جاساندى ينتەللەكت سالاسىنداعى عىلىمي-زەرتتەۋ جەنە بٸلٸم بەرۋ قىزمەتٸن بەلسەندٸ تٷردە دامىتىپ كەلەدٸ. اتالعان وقۋ ورىنىنىڭ بٸلٸم بەرۋ باعدارلاماسى ماشينالىق وقىتۋ, ٷلكەن كٶلەمدٸ دەرەكتەردٸ تالداۋ, كومپيۋتەرلٸك كٶرۋ جەنە جاساندى ينتەللەكتتٸڭ باسقا اسپەكتٸلەرٸن قامتيدى.
ەلٸمٸز جاساندى ينتەللەكت سالاسىن بەلسەندٸ دامىتۋعا جەنە يننوۆاتسييالىق تەحنولوگييالاردى قولدانۋعا ٶز ٷلەسٸن قوسۋعا ۇمتىلۋدا. قازٸردٸڭ ٶزٸندە كٶپ نەرسە جاسالدى, بٸراق قازاقستاندا بۇل سالانى ودان ەرٸ دامىتۋ ٷشٸن ەلٸ كٶپ نەرسە ٸستەۋ كەرەك.
قازاقستاندا جاساندى ينتەللەكت دامۋىنىڭ ارتىقشىلىقتارى:
- ەكونوميكالىق ەلەۋەت: جاساندى ينتەللەكتتٸڭ دامۋى ەلدٸڭ ەكونوميكالىق دامۋى ٷشٸن جاڭا مٷمكٸندٸكتەر تۋعىزادى. جاساندى ينتەللەكت نەگٸزٸندەگٸ يننوۆاتسييالىق تەحنولوگييالار جاڭا جۇمىس ورىندارىن قۇرۋعا, ينۆەستيتسييا تارتۋعا جەنە ەكسپورتتىق ەلەۋەتتٸ ارتتىرۋعا ەكەلۋٸ مٷمكٸن.
- بەسەكەگە قابٸلەتتٸلٸكتٸ كٷشەيتۋ: جاساندى ينتەللەكتتٸ پايدالانۋ قازاقستاندىق كومپانييالار مەن ۇيىمداردىڭ حالىقارالىق نارىقتاعى بەسەكەگە قابٸلەتتٸلٸگٸن ارتتىرۋى مٷمكٸن. سونىمەن قاتار, ٶندٸرٸس تيٸمدٸلٸگٸن ۇلعايتادى, بيزنەس-پروتسەستەردٸ وڭتايلاندىرادى جەنە ٶنٸمدەر مەن قىزمەتتەردٸڭ ساپاسىن جاقسارتادى.
- بٸلٸم مەن عىلىمدى جەتٸلدٸرۋ: جاساندى ينتەللەكتتٸ دامىتۋ جەنە قولدانۋ بٸلٸم بەرۋ باعدارلامالارى مەن عىلىمي زەرتتەۋلەردٸ جەتٸلدٸرۋگە ىقپال ەتەدٸ. ول وقىتۋدىڭ يننوۆاتسييالىق تەسٸلدەرٸن دامىتۋعا, سمارت وقۋ پلاتفورمالارىن جاساۋعا جەنە عىلىمي سالاداعى مٷمكٸندٸكتەردٸ كەڭەيتۋگە كٶمەكتەسەدٸ.
- ٶمٸر سٷرۋ ساپاسىن جاقسارتۋ: جاساندى ينتەللەكتتٸ پايدالانۋ قازاقستان ازاماتتارىنىڭ ٶمٸر سٷرۋ ساپاسىن جاقسارتۋعا ەكەلۋٸ مٷمكٸن. جاساندى ينتەللەكت مەديتسينادا دەلٸرەك دياگنوز قويۋ جەنە تيٸمدٸ ەمدەۋ ٷشٸن, كٶلٸكتە قوزعالىستى وڭتايلاندىرۋ ٷشٸن, قالا قۇرىلىسى مەن رەسۋرستاردى باسقارۋدا جايلى جەنە تۇراقتى ٶمٸر سٷرۋ ورتاسىن قۇرۋ ٷشٸن قولدانىلۋى مٷمكٸن.
دەگەنمەن, ەلٸمٸزدە جاساندى ينتەللەكت دامۋىنىڭ كەمشٸلٸكتەرٸ دە بار:
- مامانداردىڭ جەتٸسپەۋٸ: جاساندى ينتەللەكتتٸ جٷزەگە اسىرۋ ٷشٸن جاساندى ينتەللەكتٸنٸ ەزٸرلەي جەنە قولدانا الاتىن جوعارى بٸلٸكتٸ ماماندار قاجەت.
- ينفراقۇرىلىمنىڭ جەتكٸلٸكسٸزدٸگٸ: جاساندى ينتەللەكتتٸڭ دامۋى جوعارى جىلدامدىقتى ينتەرنەتتٸ, قۋاتتى ەسەپتەۋ جٷيەلەرٸن جەنە باسقا دا ينفراقۇرىلىمدى قاجەت ەتەدٸ.
- ەتيكالىق جەنە قۇپييالىلىق مەسەلەلەرٸ: جاساندى ينتەللەكتتٸ جاۋاپكەرشٸلٸكپەن جەنە ەتيكالىق تۇرعىدان پايدالانۋدى قامتاماسىز ەتۋگە كٶمەكتەسەتٸن زاڭناما مەن ەرەجەلەردٸ ەزٸرلەۋ قاجەت.
- جۇمىس ورنىن جوعالتۋ قاۋپٸ: جاساندى ينتەللەكت ەنگٸزۋ ەكونوميكانىڭ كەيبٸر سەكتورلارىندا اۆتوماتتاندىرۋعا جەنە جۇمىس ورىندارىنىڭ قىسقارۋىنا ەكەلۋٸ مٷمكٸن. بۇل تيٸستٸ شارالار مەن ساياساتتى رەتتەۋدٸ تالاپ ەتەتٸن ەلەۋمەتتٸك جەنە ەكونوميكالىق قيىندىقتاردى تۋدىرۋى مٷمكٸن.
جوعارىدا اتالعان فاكتورلاردى ەسكەرە وتىرىپ, جاساندى ينتەللەكتتٸ دامىتۋ ايتارلىقتاي ارتىقشىلىقتارعا يە بولۋى مٷمكٸن. بولاشاقتا جاساندى ينتەللەكتتٸڭ ودان ەرٸ دامۋى جەنە ونىڭ ٶمٸردٸڭ ەرتٷرلٸ سالالارىنا ەسەرٸ كٷتٸلۋدە. ولار:
- اقىلدى ٷيلەر مەن قالالار: اقىلدى ٷيلەر جارىقتاندىرۋ, تەمپەراتۋرا مەن قاۋٸپسٸزدٸكتٸ باقىلاۋ سيياقتى تٷرلٸ تاپسىرمالاردى اۆتوماتتاندىرادى, ال اقىلدى قالالار كٶلٸكتٸ, ەنەرگييانى پايدالانۋدى جەنە قوعامدىق قىزمەتتەردٸ وڭتايلاندىرادى.
- مەديتسينا جەنە دەنساۋلىق ساقتاۋ: جاساندى ينتەللەكت مەديتسينانى جەتٸلدٸرەدٸ, اۋرۋلارعا جىلدام دياگنوز قويۋعا كٶمەكتەسەدٸ جەنە جەكە ەمدەۋ ەدٸستەرٸن ۇسىنادى. مەديتسينادا روبوتوتەحنيكا, سونىڭ ٸشٸندە حيرۋرگييالىق روبوتتار مەن دەرٸ-دەرمەك جەتكٸزۋدٸڭ اۆتونومدى جٷيەلەرٸ دە داميدى دەپ كٷتٸلۋدە.
- روبوتوتەحنيكا جەنە اۆتوماتتاندىرۋ: روبوتتار قاۋٸپتٸ نەمەسە كٷندەلٸكتٸ جۇمىستارداعى ادامداردى الماستىرا وتىرىپ, ەرتٷرلٸ سالالاردا كٶبٸرەك قولدانىلاتىن بولادى. ەرتٷرلٸ ورتالاردا كٷردەلٸ تاپسىرمالاردى ورىنداي الاتىن نەعۇرلىم جەتٸلدٸرٸلگەن اۆتونومدى روبوتتار جاسالادى. روبوتتاندىرۋ سونىمەن قاتار ەڭبەك نارىعىنداعى ٶزگەرٸستەرگە ەكەلەدٸ.
- كٶلٸك جەنە اۆتونومدى تەحنولوگييالار: اۆتوموبيل ٶنەركەسٸبٸن دامىتۋ تەك جولداردا عانا ەمەس, اۆتونومدى كٶلٸكتەردٸ جاساۋعا باعىتتالاتىن بولادى. سونداي-اق جٷكتەر مەن جولاۋشىلاردى جەتكٸزۋ ٷشٸن ۇشقىشسىز ۇشاقتار مەن اۆتونومدى ۇشاقتاردى دامىتۋ كٷتٸلۋدە. بۇل كٶلٸك جٷيەسٸنٸڭ قاۋٸپسٸزدٸگٸ مەن تيٸمدٸلٸگٸن ارتتىرۋعا ەكەلەدٸ.
- ويىن-ساۋىق تەحنولوگييالارى جەنە ۆيرتۋالدى شىندىق: قىزىقتى ۆيرتۋالدى ەلەمدەر مەن جاقسارتىلعان شىندىقتى جاساۋ ٷشٸن جاڭا تەحنولوگييالار ەزٸرلەنەدٸ. ولار پايدالانۋشىلارعا جاڭا ەلەمدەردٸ زەرتتەۋگە, ينتەراكتيۆتٸ ويىندارعا قاتىسۋعا جەنە ۆيرتۋالدى نىساندارمەن ٶزارا ەرەكەتتەسۋگە مٷمكٸندٸك بەرەدٸ.
ەرينە, بۇل جاساندى ينتەللەكت دامۋىنىڭ بٸرنەشە باعىتتارى عانا. 2023 جىلدىڭ سوڭىندا جاساندى ينتەللەكت سالاسىنداعى ستارتاپتارعا سالىنعان ينۆەستيتسييا كٶلەمٸ جاھاندىق اۋقىمدا شامامەن 50 ميلليارد دوللارعا جەتتٸ. پروگرەسستٸڭ جىلدامدىعى مەن اۋقىمىن بولجاۋ قيىن. جاساندى ينتەللەكتٸنٸ پايدالانۋ كٷندەلٸكتٸ ٶمٸرٸمٸزگە جەنە جۇمىسىمىزعا كٶپتەگەن مٷمكٸندٸكتەر مەن ارتىقشىلىقتار ەكەلۋٸ مٷمكٸن. بٸز جاساندى ينتەللەكت ارقىلى بٸزدٸڭ يگٸلٸگٸمٸز ٷشٸن قىزمەت ەتەتٸن جاقسى بولاشاقتى قۇرا الامىز دەپ ويلايمىن.
اينۇر احمەديياروۆا, سەتباەۆ ۋنيۆەرسيتەتٸ اۆتوماتيكا جەنە اقپاراتتىق تەحنولوگييالار ينستيتۋتى قاۋىمداستىرىلعان پروفەسسور, PhD دوكتورى
