جانرلىق سيپاتى جاعىنان الۋان مازمۇنعا يە قازاق ەنٸ مەن كٷيٸ تالايدى تاڭعالدىرىپ, تەنتٸ ەتٸپ كەلەدٸ. دالا كلاسسيكالىق ەندەرٸن شىرقاپ جٷرگەن جاپون قىزى ميدزۋكي ناكامۋري «قازاق حالىق مۋزىكاسى ٶزگەشە رەڭكە يە» دەيدٸ. حالىق ەندەرٸنٸڭ ٸشٸندە قۇرىلىمى كٷردەلٸ, دياپازونى كەڭ دەستٷرلٸ كەسٸبي ەندەرمەن پارا-پار كەلەتٸن رومانستىق ٷلگٸدەگٸ «اقباقاي» ەنٸ ميدزۋكيدٸڭ سٷيٸكتٸ ەنٸ ەكەن. «قازاقشا ەن ايت دەپ قولقا سالعان جەردە وسى ەندٸ ايتىپ بەرەمٸن. «اقباقاي» ەنٸ قازاق مەدەنيەتٸنە دەگەن ماحابباتىمدى وياتتى» دەيدٸ ول. ميدزۋكي 1993 جىلى جاپونييانىڭ يباراكي پرەفەكتۋراسىندا دٷنيەگە كەلگەن. ول قازٸر تسۋكۋبا ۋنيۆەرسيتەتٸنٸڭ اسپيرانتى. El.kz تالانتتى قىز ميدزۋكي ناكامۋرامەن بولعان شاعىن سۇحباتتى نازارلارىڭىزعا ۇسىنادى.
– ميدزۋكي, سٸزبەن ەڭگٸمەلەسۋ مٷمكٸندٸگٸ تۋعانى ٷشٸن قۋانىشتىمىن. بٸز سٸزدٸڭ حالىق ەنٸ «اقباقاي» ەنٸن ورىنداعانىڭىزدى كٶردٸك. تاڭداۋىڭىز نەلٸكتەن وسى ەنگە تٷسكەنٸن بٸلۋگە اسىعىپ وتىرمىز.
– لەبٸزٸڭٸزگە كٶپ راحمەت. بالا كەزٸمنەن شەت تٸلٸندەگٸ ەندەردٸ ورىنداعاندى ۇناتامىن. قاتەلەسپەسەم, 17-18 جاسىمدا بولۋ كەرەك, قازاقشا ەندٸ العاش رەت تىڭدادىم. ول حالىق ەنٸ «اقباقاي» ەدٸ, ەرەكشە ۇنادى. ودان بٶلەك «جەلسٸز تٷندە جارىق اي», «قاماجاي», «قۇسني-قورلان», «اق جايناق», «ارىس جاعاسىندا» سيياقتى بٸرتالاي ەندەردٸ جاتقا بٸلەمٸن. ٶزٸڭٸز بايقاپ وتىرعانداي, قازاق تٸلٸندەگٸ رەپەرتۋارىم باي. سٸزدەردٸڭ كٶركەم تٸلدەرٸڭٸزدٸ دىبىستاۋدا عالامتوردىڭ كٶپ پايداسى تيەدٸ. سۇراسام, قازاقستاندىق دوستارىم دا ايتىپ بەرەدٸ عوي. بٸراق, مەنٸڭ بٸر قىزىق ەدەتٸم بار: ەرقاشان جۋىناتىن بٶلمەدە ەن ايتامىن. داۋىس جاڭعىرىعىمەن ەرەكشە ەستٸلەدٸ. سٶيتٸپ دوستارىمدى تاڭعالدىرعىم كەلەدٸ.
– ميدزۋكي, سٸزدٸڭ ەلەۋمەتتٸك جەلٸدەگٸ جازبالارىڭىزدى قاراپ وتىرىپ, ورتا ازييا مەدەنيەتٸ قىزىقتىراتىنىن بايقادىم. جالپى, قازاق مەدەنيەتٸ سٸزدٸ نەسٸمەن باۋرادى?
– مەكتەپتە وقىپ جٷرگەنٸمدە قازاقستاننىڭ تمد ۇيىمىنا مٷشە ەكەنٸن, بايقوڭىر عارىش ايلاعى ورنالاسقان ەل ەكەنٸن عانا بٸلەتٸنمٸن. قازاق ەندەرٸن العاش تىڭداعانىمدا, قازاقستاننىڭ تاڭعاجايىپ ەن مەن كٷيدٸڭ وتانى ەكەنٸن تٷسٸندٸم. مەكتەپ بٸتٸرگەن سوڭ, تسۋكۋبا ۋنيۆەرسيتەتٸنە وقۋعا تٷستٸم. ۋنيۆەرسيتەتتە تمد ەلدەرٸنەن كەلگەن ستۋدەنتتەر, ماگيسترانتتار كٶپ. ولارمەن دوستاسىپ, 1 كۋرستان باستاپ ورىس تٸلٸن ٷيرەندٸم. قازاقستاندىق دوستارىممەن بٸرگە ەن ايتتىق, بيلەدٸك. قازاق حالقىنىڭ ۇلتتىق تاعامى – ەتتٸ دە استىق. قازاقتار – ٶتە قوناقجاي, اشىق حالىق. ولارمەن ارالاسۋ وڭاي جەنە جاقسى ەسەر قالدىرادى. وسى سەبەپتٸ دە قازاق حالقىن, دەستٷرٸن, مەدەنيەتٸن جاقسى كٶرەمٸن.
– ال قازاقستان ەنشٸلەرٸنەن كٸمدٸ تىڭدايسىز?
–ەسترادا, حالىق ەنٸ, پوپسا جانرىنداعى بارلىق ەندەردٸ عالامتور ارقىلى تىڭداپ جٷرەمٸن. ال ەنشٸلەردەن قايرات نۇرتاس پەن كەشYOU توبىنىڭ ەندەرٸ ۇنايدى.
– ٶزٸڭٸز تۋرالى ايتىپ بەرٸڭٸزشٸ. جاپونييانىڭ قاي جەرٸندە تۋىپ, ٶستٸڭٸز?
– تولىق ەسٸمٸم – ميدزۋكي الەكساندرا, فاميلييام – ناكامۋرا. «ميدزۋ-كي» (瑞希) «جاڭا ٷمٸت» دەگەن ماعىنانى بٸلدٸرسە, الەكساندرا – ەجەمنٸڭ قويعان ەسٸمٸ. 1993 جىلى جاپونييانىڭ يباراكي پرەفەكتۋراسىندا دٷنيەگە كەلدٸم. قازٸر تسۋكۋبا ۋنيۆەرسيتەتٸندە ماگيستراتۋرادا «لينگۆيستيكا جەنە ورتالىق ازييا بويىنشا ايماقتانۋ» ماماندىعىندا وقيمىن. بٸرنەشە جىلدان بەرٸ ورتا ازيياداعى تٸل ساياساتى, ونىڭ ٸشٸندە تاتار تٸلٸنٸڭ جاعدايى تۋرالى زەرتتەپ كەلەمٸن. قازٸر وسى ۋنيۆەرسيتەتتە باكالاۆرداعى ورىس تٸلٸ مەن اعىلشىن تٸلٸ ساباقتارىنا كٶمەكشٸ بولىپ جۇمىس ٸستەيمٸن (اعل. teaching assistant, TA). ۋنيۆەرسيتەتتەگٸ عىلىمي جۇمىستارىمدى جالعاستىرا بەرەمٸن. قۇدايىم ماعان ٷلكەن عالىم بولۋدى بۇيىرتسىن دەپ تٸلەيمٸن.
– ەجەڭٸز تاتار قىزى ەكەندٸگٸ قىزىقتىرىپ وتىر. اتاڭىزبەن قالاي تانىسقان? ەجەڭٸزدٸڭ ٶمٸر تاريحى, ٶمٸر جولى تۋرالى ايتىپ بەرٸڭٸزشٸ.
– مەنٸڭ ەجەم 1930 جىلى جاپونييانىڭ پورتتى قالاسى يوكوگامادا تۋعان. ارعى اتالارى باشقۇرتستاننان. رەسەيدەگٸ رەۆوليۋتسييا كەزٸندە ولار يمميگرانت رەتٸندە حاربين (مانچجۋرييا) ارقىلى جاپونيياعا ٶتٸپ, وسىندا قونىس تەپكەن. ەجەم شاعىن كافەدە جۇمىس ٸستەپ كٷن كٶرٸپتٸ. ارا-تۇرا ورىس تٸلٸنەن ساباق بەرٸپ تە ازىن-اۋلىق تابىس تاپقان. ول كەزدە جاپونييادا شەتەلدٸكتەرگە ٶمٸر سٷرۋ وڭاي ەمەس-تۇعىن. بٸراق ەجەمنٸڭ تٷرٸ جاپون قىزدارىنا ۇقسايتىن ەدٸ. ٶزدەرٸنٸڭ ايتۋىنشا, وسى كافەنٸڭ قاسىندا مەنٸڭ اتامنىڭ وفيسٸ بولعان. ول كەزدە ەكەۋٸ دە قىلشىلداعان جاس ەدەمٸ قىز-جٸگٸت ەدٸ. ەكەۋٸ وسىلايشا تانىسىپ, وتباسىن قۇرادى.
– ماماندىعىڭىز ەلەۋمەتتٸك تٸل باعىتى بولسا, بٸرنەشە تٸل بٸلەتٸن شىعارسىز? ەن ايتۋدان باسقا ٶنەرٸڭٸز بار ما?
– مەن جاپون, اعىلشىن, ورىس, تاتار جەنە ٶزبەك تٸلدەرٸن جاقسى بٸلەمٸن. سونىمەن بٸرگە, باشقۇرت, قازاق, ۇيعىر, تٷرٸك, تەجٸك تٸلدەرٸن دە جاقسى تٷسٸنەمٸن. قازٸر قىتاي, كەرٸس, پارسى تٸلدەرٸنە قىزىعىپ جٷرمٸن. بۇرىن مەكتەپ كەزٸندە ٷيرەنگەنمٸن, قولدانباعان سوڭ, ۇمىتىپ قالىپپىن. جالپى, بالا كەزٸمنەن تٸل ٷيرەنۋگە قۇمار بولدىم. مەنٸڭ ارمانىم – ۇلتتىق كيٸم كيٸپ, دومبىرامەن ەن ايتۋ. قازاق حالقىنىڭ ۇلتتىق كيٸمٸندەگٸ ٶرنەكتەر ٶتە ەدەمٸ.
– كەيبٸر عالىمدار جاپون مەن قازاق حالقىنىڭ تۋىستىعى 90 پايىزعا جۋىق دەپ ايتىپ جاتاتىنىن جيٸ ەستيمٸن. بۇل تۇرعىدا نە ويلايسىز?
– بۇل مەلٸمەتتٸڭ قانشالىقتى راس-ٶتٸرٸك ەكەنٸن بٸلمەيمٸن. شىندىققا جاناسپايتىن سٶز سيياقتى. بٸراق, شىن مەنٸسٸندە تٷرٸ جاپوندىقتاردان اۋمايتىن قازاقستاندىق دوستارىم كٶپ. ەرينە, سالت-دەستٷر ەرەكشەلٸگٸ جاعىنان ۇقساس تۇسىمىز بارشىلىق.
– جاپونييا – بٸرۇلتتى مەملەكەت. سٸزدەردە جاپون قىزدارىنىڭ ٶزگە ۇلتقا تۇرمىسقا شىعۋىنا قالاي قارايدى? مىسالى, بٸزدە, قازاقستاندا ۇلتارالىق نەكەگە قارسىلىق باسىم.
– بۇل ەندٸ ەكە-شەشەنٸڭ كٶزقاراسىنا تٸكەلەي بايلانىستى نەرسە. جاپونييانىڭ كەي كونسەرۆاتيۆتٸ اۋىلدارىندا ۇل-قىزدارىنىڭ ٶزگە ۇلتقا تۇرمىسقا شىعۋىنا قارسىلىق بٸلدٸرەدٸ. مىسالى, جاپونييادا جەرگٸلٸكتٸ كەرٸستەر كٶپ. بٸراق ٷلكەندەر بالالارىنىڭ كەرٸستەرمەن نەكەگە تۇرۋىنا رۇقسات بەرمەي جاتادى. سالىستىرمالى تٷردە سٸزدەردەگٸ تەجٸكتەر مەن ٶزبەكتەردٸڭ جاعدايىنا كەلەدٸ. ٶز باسىم ادامداردى ۇلتىنا, دٸنٸنە قاراپ بٶلمەيمٸن. مەن تۇرمىستامىن, سٷيگەن ادامىم – جاپون جٸگٸتٸ.
– جاپون حالقىنىڭ ۇلتتىق-مەدەني بەت-بەينەسٸ سىپايى, كٸشٸپەيٸل حالىق رەتٸندە تانىلعان. ونىڭ سىرى نەدە دەپ ويلايسىز?
– بٸزدە ٷلكەندٸ سىيلاۋ, شاي ٸشۋ مەرەكەسٸ, ٶزگەلەرگە كٶمەكتەسۋ سيياقتى جالپى مەدەنيەت قالىپتاسقان. دەل قازٸر سٸزگە شاي ٸشٸپ وتىرىپ جاۋاپ قايتارىپ وتىرمىن. بٸز شاي ٸشكەندٸ ٶتە جاقسى كٶرەمٸز. جاپونييا دەسە بٸردەن سۋشي, گەيشا, سامۋراي, انيمە, حاراكيري ەلەستەيدٸ. بۇلاردان بٶلەك, جاپون سۋرەت ٶنەرٸ, جاز فەستيۆالٸ, ۇلتتىق كيٸم سيياقتى ۇلتتىق ەرەكشەلٸكتەرٸمٸز كٶپ. مىسالى, تٷرلٸ جانر مەن ستيلدٸ قامتىعان جاپون سۋرەت ٶنەرٸندە تابيعات مٸنەزٸ باسىم كەلەدٸ. دزەمون دەۋٸرٸنەن باستالعان دەيتٸن مٷسٸن ٶنەرٸ تۋرالى دا ۇزاق ايتۋعا بولادى.
– قازاقستانعا كەلۋ ويىڭىزدا بار ما?
– جاڭا ايتقانىمداي, قازاقستاندىق دوستارىم ٶتە كٶپ. جالپى, قازاق پەن جاپون حالقىنىڭ ۇقساس تۇسى – ۇياڭدىق. «ماعان مىناۋ كەرەك! مەن مىنانى ٸستەگٸم كەلەدٸ!» دەپ دابىل قاعۋ بٸزگە تەن مٸنەز ەمەس. بٸراق, جاپون قىزى رەتٸندە مەن نە قالاسام, سونى ٸستەيتٸن ٶتە اشىق مٸنەزدٸ اداممىن. بەرٸمەن ارالاسامىن, بيلەيمٸن, ەن ايتامىن. قازاقستان – ٶتە قوناقجاي ەل. قازاقستان – ەۋرازييا كٸندٸگٸ. بۇيىرسا, كەلەسٸ جىلى قازاقستانعا بارۋدى ويلاپ جٷرمٸن.
– ميدزۋكي, ۋاقىت بٶلٸپ, سۇحباتتاسقانىڭىزعا كٶپ راحمەت!
سۇحباتتاسقان ايا ٶمٸرتاي, EL.KZ
