بٷگٸندە جەر شارىندا جىل سايىن تەمەكٸ تارتۋدان 7 ميلليون ادام كٶز جۇماسا, قازاقستاندا شىلىمشىلاردىڭ جىل سايىن قاتارى 18 مىڭ ادامعا كەمٸپ وتىرادى ەكەن. وسى بٸر عانا تەمەكٸنٸڭ كەسٸرٸنەن قازاق قوعامى مىڭداعان ادامنان ايىرىلۋدا.
ستاتيستيكالىق دەرەك كٶزدەرٸنە كٶز سالاتىن بولساق, بٷگٸندە قازاقستان شىلىم شەگۋ بويىنشا دٷنيەجٷزٸ ەلدەرٸنٸڭ اراسىندا 41 ورىنعا تابان تٸرەپتٸ. بۇل جاقسى كٶرسەتكٸش ەمەس.
ەڭ سوراقىسى ەلٸمٸزدە جاستاردىڭ شىلىمعا دەگەن ەۋەستٸگٸ جىل ٶتكەن سايىن ارتىپ كەلەدٸ. مۇنى قر دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيسترٸ اجار عينايات مويىنداپ وتىر.
مينيستردٸڭ قوعامدىق ورتاعا ۇسىنعان مەلٸمەتٸنشە, مەكتەپ وقۋشىلارى اراسىندا دا تەمەكٸ شەگۋشٸلەردٸڭ قاتارى ارتقانىن جاسىرماي ايتتى.
مينيسترلٸكتٸڭ مەلٸمەتكە سٷيەنسەك بٷگٸندە مەكتەپ 15 جاستان جوعارى بالالاردىڭ 10 پايىزى تەمەكٸ شەگەتٸنە انىقتالىپ وتىر. ال قىزدار اراسىندا بۇل كٶرسەتكٸش 6 پايىزدى شىلقور بولىپ شىققان.
سونىمەن قاتار جاستاردىڭ اراسىندا ەلەكتروندى تەمەكٸنٸ دە پايدالانۋ ەدەتٸ دە سەنگە اينالعانى جاسىرۋعا بولماس.
مەكتەپ وقۋشىلارىنىڭ تەمەكٸگە ەۋەستٸگٸنٸڭ ارتۋى قوعام ٷشٸن قاۋٸپتٸ قۇبىلىس. جاستاردى, جالپى حالىقتى تەمەكٸ ٶنٸمدەرٸنەن قورعاۋ مەملەكەتٸمٸز ٷشٸن ٶزەكتٸ مەسەلەلەردٸڭ بٸرٸنە اينالىپ وتىر. بۇل رەتتە بيلٸك تە قاراپ وتىرعان جوق.
حالىقتىڭ تەمەكٸدەن قورعاۋعا قاتىستى ٸس-شارالار 2009 جىلدان باستاپ قولعان الىنعان بولاتىن. ول كەزدە ەلٸمٸز بويىنشا قوعامدىق ورىنداردا تەمەكٸ شەگۋگە قاتاڭ تٷردە تىيىم سالىنعان ەدٸ.
ال 2021 جىلدان باستاپ دٷكەندەردە جاسى 21 جاسقا تولماعاندارعا تەمەكٸ مەن تەمەكٸ ٶنٸمدەرٸن ساۋدالاۋعا قاتاڭ تٷردە تىيىم سالىنعانىن بٸلەمٸز.
بۇدان باسقا دەل وسى جىلى دەمحانالار مەن قوعامدىق ورىنداردا (جازعى الاڭدار, كٶشە) كاليان شەگۋگە دە تىيىم سالىندى.
ەڭ باستىسى مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ باستاماسىمەن قابىلدانعان «دەنٸ ساۋ – ۇلت» ۇلتتىق جوسپارىندا حالىق اراسىندا شىلىم شەگۋ دەڭگەيٸن تٶمەندەتۋگە قاتىستى ناقتى ٸس-شارالار جوسپارى قابىلدانىپ, بٷگٸندە دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيسترلٸگٸ سونى جٷزەگە اسىرىپ جاتقانىن ايرىقشا اتاپ ايتۋعا بولادى.
اتالعان باعدارلامادا ەلٸمٸزدە تەمەكٸ ٶنٸمدەرٸنٸڭ اكتسيزٸن كەزەڭ-كەزەڭمەن كٶتەرۋ مەسەلەسٸ دە قاراستىرىلعان. تەمەكٸ ٶنٸمدەرٸنٸڭ باعاسىن كٶتەرٸپ, حالىقتىڭ ودان باس تارتۋى ەلەمدە ٶزٸن اقتاعان ايلا-تەسٸل ەكەنٸن بەرٸمٸز بٸلەمٸز. سوندىقتان قازاقستان دا بۇل تەسٸلدٸ قولدانۋى كەرەك.
بۇدان باسقا بۇل ۇلتتىق جوسپاردا ەل ازاماتتارىن شىلىم شەگۋدٸڭ زيياندىعىن جەتە تٷسٸندٸرۋگە 27,5 ملن تەڭگە دە بٶلٸنگەنٸن اتاپ ايتۋعا بولادى.
وسى رەتتە «قالا مەن دالا» گازەتٸنە قر دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيسترلٸگٸ جانىنداعى قوعامدىق دەنساۋلىقتى نىعايتۋ ورتالىعى باسشىسى سالتانات نازاروۆا حالىق اراسىندا سالاۋاتتى ٶمٸر سالىتىن ناسيحاتتاپ, جۇرتتىڭ تەمەكٸدەن باس تارتۋعا قاتىستى ناسيحات جۇمىستارى ٷزدٸكسٸز جٷرگٸزٸلٸپ كەلە جاتقانىن العا تارتتى.
– جاستار اراسىنداعى تەمەكٸگە ەۋەستٸك ەڭ ٶزەكتٸ مەسەلەلەردٸڭ بٸرٸ بولىپ تۇر. ولارعا تەمەكٸنٸڭ دەنساۋىلىققا قانشالىقتى زييان ەكەنٸن بارىنشا تٷسٸندٸرٸپ كەلەمٸز.
سونىمەن قاتار قازٸر ەلٸمٸزدە تەمەكٸنٸ تاستاعىسى كەلەتٸن ازاماتتار جەتٸپ ارتىلادى. ولارعا بٸلٸكتٸ مامانداردىڭ قولداۋى كەرەك.
وسى ماقساتتا دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيسترلٸگٸ ەلٸمٸزدەگٸ ەمحانالاردىڭ جانىنان تەمەكٸنٸڭ تاستاۋعا ۇمىتىلعان ادامدارعا كەسٸبي تٷردە كەڭەس بەرٸپ, قولداۋ كٶرسەتەتٸن 113 كابينەت اشتى.
قازٸر اتالعان كابينەتتەردە تەمەكٸنٸ قالاي تاستاۋعا كەسٸبي تۇرعىدان كەڭەس بەرەتٸن ماماندار جۇمىس ٸستەيدٸ. كەز كەلگەن ادام وسى كابينەتتەرگە جٷگٸنٸپ, تەمەكٸنٸ تاستاۋ كەزٸندە پسيحولوگييالىق كەڭەستەر الۋىنا بولادى, – دەيدٸ سالتانات نازاروۆا.
تەمەكٸدەن باس تارتۋ ەر ادامنىڭ ەرٸندەگٸ شارۋا. سىرتتان ەلدەكٸمدەردٸڭ ايتقانىمەن ەشكٸم شىلىمدى شەگۋٸن قويىپ كەتپەيتٸنٸ بەلگٸلٸ. بٸراق دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيسترلٸگٸ تەمەكٸ شەگۋدٸڭ ادام ٶمٸرٸنە قانشالىقتى زييان ەكەنٸن حالىققا ٷزدٸكسٸز ايتا بەرۋٸ كەرەك. بۇل باعىتتاعى اقپاراتتىق-ناسيحات جۇمىستارى ارتىقتىق ەتپەيدٸ.
جالپى, بۇل باعىتتاعى جۇمىستار توقتاماۋى تيٸس. سالاۋاتتى ٶمٸر سالتىن قالىپتاستىرۋ ەربٸر ازاماتتىڭ ٶمٸرلٸك كرەدوسىنا اينالۋى كەرەك.
نۇرلان ەۋبەكٸر
