مەملەكەت باسشىسىنىڭ جولداۋىندا ەلەۋمەتتٸك كٶمەك جٷيەسٸن رەفورمالاۋ, ونىڭ شىن مۇقتاج ازاماتتارعا جەتۋٸن قامتاماسىز ەتۋ جەنە بٸلٸم مەن مەديتسينا سالالارىنداعى ٶزەكتٸ مەسەلەلەردٸ شەشۋ مٸندەتتەرٸ بەلگٸلەندٸ. وسى ورايدا ەلەۋمەتتٸك قولداۋدىڭ جاڭا تەتٸكتەرٸ حالىقتىڭ تۇرمىس جاعدايىنا قالاي ەسەر ەتەدٸ, رەفورمالاردىڭ تيٸمدٸلٸگٸ قالاي باعالانادى جەنە ولاردىڭ ورىندالۋىن باقىلاۋدا قۇرىلتايدىڭ رٶلٸ قانداي? وسى جەنە ٶزگە دە مەسەلەلەر جٶنٸندە دەپۋتات نازگٷل تاۋ ٶز پٸكٸرٸن بٸلدٸردٸ.
1. پرەزيدەنت ەلەۋمەتتٸك كٶمەكتٸڭ جاڭا تەسٸلدەرٸن الدىمەن پيلوتتىق رەجيمدە سىناپ, تيٸمدٸلٸگٸ دەلەلدەنگەننەن كەيٸن عانا ەنگٸزۋدٸ تاپسىردى. بۇل ٶزگەرٸستەر شىن مۇقتاج ازاماتتاردى قولداۋدان قاعىلۋ قاۋپٸنەن قانشالىقتى قورعايدى جەنە قۇرىلتاي ونىڭ ورىندالۋىن قالاي قاداعالايدى?
ەڭ الدىمەن, ەلەۋمەتتٸك ساياساتتاعى كەز كەلگەن ٶزگەرٸس حالىقتىڭ جاعدايىن جاقسارتۋعا باعىتتالۋى تيٸس. رەفورمانىڭ باستى ماقساتى – مەملەكەتتٸك كٶمەكتٸڭ شىن مۇقتاج ازاماتتارعا جەتۋٸن قامتاماسىز ەتۋ. بٸراق وسى ماقساتقا جەتەمٸز دەپ, كٶمەككە زەرۋ ادامداردى قولداۋدان ايىرىپ الماۋىمىز كەرەك.
مەسەلەن, ەڭبەك جەنە حالىقتى ەلەۋمەتتٸك قورعاۋ مينيسترلٸگٸنٸڭ دەرەگٸنە سەيكەس, 2026 جىلعى 1 قازانداعى جاعداي بويىنشا 41 مىڭنان استام وتباسىنداعى 222 مىڭنان استام ازاماتقا اتاۋلى ەلەۋمەتتٸك كٶمەك تاعايىندالعان. ولاردىڭ 68,4 پايىزى – بالالار. دەمەك, ەلەۋمەتتٸك كٶمەكتٸڭ شارتتارىن ٶزگەرتكەندە ونىڭ مىڭداعان وتباسىعا, ەسٸرەسە بالالارعا قالاي ەسەر ەتەتٸنٸن ەسكەرۋ ٶتە ماڭىزدى.
بۇل مەسەلە مەملەكەت باسشىسىنىڭ دا ەرەكشە نازارىندا. پرەزيدەنت قوعامداعى قىزۋ تالقىلاۋلار مەن ازاماتتاردىڭ الاڭداۋشىلىعىنا ارنايى توقتالىپ, جولداۋدا كەز كەلگەن رەفورمانى اسىقپاي, جان-جاقتى سارالاپ, حالىقتىڭ جاعدايىن ەسكەرە وتىرىپ جٷرگٸزۋدٸ تاپسىردى.
ەسٸرەسە, ەلەۋمەتتٸك كٶمەكتٸڭ جاڭا تەسٸلدەرٸ مەن اقپاراتتىق جٷيەلەردٸ الدىمەن پيلوتتىق رەجيمدە سىناپ, تيٸمدٸلٸگٸ دەلەلدەنگەننەن كەيٸن عانا كەڭٸنەن ەنگٸزۋ قاجەتتٸگٸن اتاپ ٶتتٸ.
بۇل – ٶتە ماڭىزدى ۇستانىم. ٶيتكەنٸ جاڭا جٷيەدە كەمشٸلٸكتەر بولسا, ولاردى الدىن-الا انىقتاپ, ازاماتتاردىڭ قۇقىقتارىنا نۇقسان كەلتٸرمەي تٷزەتۋگە مٷمكٸندٸك بەرەدٸ.
قۇرىلتاي دەپۋتاتتارى رەتٸندە بٸز دە ازاماتتاردان كەلٸپ تٷسكەن ٶتٸنٸشتەردٸ, ٶڭٸرلەردەگٸ جاعدايدى جەنە مەملەكەتتٸك ورگانداردىڭ جۇمىس نەتيجەلەرٸن نازاردا ۇستايمىز. قاجەت بولعان جاعدايدا ٷكٸمەتتەن تيٸستٸ اقپارات سۇراتىپ, جاۋاپتى مينيسترلٸكتەرمەن تالقىلاۋلار جٷرگٸزەمٸز.
ەڭ باستىسى, ەلەۋمەتتٸك كٶمەك جٷيەسٸندەگٸ ٶزگەرٸستەر ازاماتتاردىڭ تۇرمىسىن قيىنداتپاي, ولاردىڭ ەل-اۋقاتىن جاقسارتۋعا قىزمەت ەتۋٸ كەرەك.
2. جولداۋدا سەگٸز پەريناتالدىق ورتالىق پەن جەتٸ كٶپبەيٸندٸ بالالار اۋرۋحاناسىن سالۋ جوسپارلانعانى ايتىلدى. الايدا ٶڭٸرلەردە عيماراتتان بٶلەك, بٸلٸكتٸ دەرٸگەرلەردٸڭ تاپشىلىعى دا بار. جاڭا مەديتسينالىق نىسانداردى ماماندارمەن قامتاماسىز ەتۋ ٷشٸن قانداي ناقتى شارالار قاجەت دەپ سانايسىز?
پرەزيدەنتتٸڭ جاڭا مەديتسينالىق نىساندار سالۋ تۋرالى تاپسىرماسى – حالىقتىڭ دەنساۋلىعىن ساقتاۋعا باعىتتالعان ماڭىزدى باستاما. بٸراق بٸز بٸر مەسەلەنٸ تٷسٸنۋٸمٸز كەرەك: زاماناۋي اۋرۋحانا سالۋ جەتكٸلٸكسٸز, وندا جۇمىس ٸستەيتٸن بٸلٸكتٸ ماماندار دا بولۋى قاجەت.
دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيسترلٸگٸنٸڭ دەرەگٸنە سەيكەس, 2026 جىلدىڭ باسىندا ەلٸمٸزدە دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىندا 276 مىڭنان استام مەديتسينا قىزمەتكەرٸ ەڭبەك ەتكەن. ونىڭ 86,5 مىڭعا جۋىعى – دەرٸگەر, 189,5 مىڭى – ورتا بۋىن مەديتسينا قىزمەتكەرٸ. سوعان قاراماستان, ٶڭٸرلەردە كادر تاپشىلىعى ەلٸ دە ٶزەكتٸ.
مامانداردى ٶڭٸرلەرگە تارتۋ ٷشٸن مەملەكەت تاراپىنان قولداۋ شارالارى جٷزەگە اسىرىلىپ جاتىر. مىسالى, 2025 جىلى ەلەۋمەتتٸك قولداۋدىڭ ەرتٷرلٸ تٷرلەرٸمەن 1760 دەرٸگەر قامتىلعان. بۇل – ماڭىزدى قولداۋ. دەگەنمەن مەسەلەنٸ تولىق شەشۋ ٷشٸن كەشەندٸ شارالار قاجەت.
بٸرٸنشٸدەن, جاڭا اۋرۋحانالار سالىناتىن ٶڭٸرلەردٸڭ كادرلىق قاجەتتٸلٸگٸن الدىن-الا انىقتاپ, مەديتسينالىق جوعارى وقۋ ورىندارىنداعى مەملەكەتتٸك گرانتتار مەن رەزيدەنتۋرا ورىندارىن سول سۇرانىسقا قاراي جوسپارلاۋىمىز كەرەك. ەسٸرەسە, نەوناتولوگ, اكۋشەر-گينەكولوگ, بالالار حيرۋرگٸ, انەستەزيولوگ-رەانيماتولوگ سيياقتى مامانداردى دايارلاۋعا باسىمدىق بەرگەن جٶن.
ەكٸنشٸدەن, جاس دەرٸگەرلەردٸڭ ٶڭٸرلەرگە بارۋىنا جەنە تۇراقتاپ قالۋىنا جاعداي جاساۋ قاجەت. ول ٷشٸن لايىقتى جالاقى, باسپانا, كەسٸبي بٸلٸكتٸلٸكتٸ ارتتىرۋ جەنە مانساپتىق ٶسۋ مٷمكٸندٸكتەرٸ قاراستىرىلۋى تيٸس.
ٷشٸنشٸدەن, مەديتسينالىق قىزمەتكەرلەردٸڭ ەڭبەك جاعدايىن جاقسارتۋ ماڭىزدى. پرەزيدەنت جولداۋدا 2027 جىلعى 1 قاڭتاردان باستاپ العاشقى مەديتسينالىق-سانيتارلىق كٶمەك سالاسى ماماندارىنىڭ جالاقىسىن ٷزدٸكسٸز ەڭبەك ٶتٸلٸنە قاراي 40 پايىزعا دەيٸن ارتتىرۋدى تاپسىردى. بۇل 77 مىڭنان استام ماماندى قامتىماق.
مەنٸڭشە, جاڭا اۋرۋحانانىڭ قۇرىلىسى مەن ونى كادرلارمەن قامتاماسىز ەتۋ بٸر جوسپار اياسىندا جٷزەگە اسىرىلۋى كەرەك.
ٶيتكەنٸ مەديتسينانىڭ ساپاسىن عيماراتتاردى جاڭارتۋمەن عانا ەمەس, ناۋقاسقا كٶرسەتٸلگەن كٶمەكتٸڭ نەتيجەسٸمەن باعالاۋىمىز قاجەت.
3. مەملەكەت باسشىسى ەلٸمٸزدە ينكليۋزيۆتٸ بٸلٸم الۋعا تيٸس 237 مىڭنان استام بالا بار ەكەنٸن اتاپ ٶتتٸ. وسى بالالارعا قاجەتتٸ ينفراقۇرىلىم مەن مامانداردىڭ تاپشىلىعىن جويۋ ٷشٸن زاڭنامالىق جەنە قارجىلىق تۇرعىدا قانداي ٶزگەرٸستەر كەرەك?
بۇل – ەلٸمٸزدەگٸ ەڭ ٶزەكتٸ ەلەۋمەتتٸك مەسەلەلەردٸڭ بٸرٸ. پرەزيدەنت جولداۋدا ينكليۋزيۆتٸ بٸلٸم الۋعا تيٸس 237 مىڭنان استام بالا بار ەكەنٸن اتاپ ٶتٸپ, ينفراقۇرىلىمدى دامىتۋدى, مامان تاپشىلىعىن ازايتۋدى جەنە بالالاردىڭ ەرەكشەلٸكتەرٸن ەرتە انىقتاۋ جٷيەسٸن جەتٸلدٸرۋدٸ تاپسىردى.
وقۋ-اعارتۋ مينيسترلٸگٸنٸڭ 2026 جىلعى سەۋٸردەگٸ دەرەگٸنە سەيكەس, ەرەكشە بٸلٸم بەرۋ قاجەتتٸلٸكتەرٸ بار بالالاردىڭ 213,7 مىڭى, ياعني 90%-ى ارنايى پسيحولوگييالىق-پەداگوگيكالىق قولداۋمەن قامتىلعان. بۇل باعىتتا جۇمىس جٷرگٸزٸلٸپ جاتقانىن كٶرسەتەدٸ.
الايدا شەشٸلمەگەن مەسەلەلەر دە بار. مەسەلەن, ەلٸمٸزدە 11 مىڭنان استام ارنايى پەداگوگ جۇمىس ٸستەگەنٸمەن, قوسىمشا 3 408 ارنايى پەداگوگكە قاجەتتٸلٸك ساقتالىپ وتىر.
مەنٸڭ ويىمشا, ينكليۋزيۆتٸ بٸلٸم بەرۋ دەگەنٸمٸز – مەكتەپكە پاندۋس ورناتۋمەن عانا شەكتەلمەيدٸ. ەڭ باستىسى, ەربٸر بالانىڭ ٶز مٷمكٸندٸگٸنە ساي ساپالى بٸلٸم الۋىنا جاعداي جاساۋ.
بٸرٸنشٸ كەزەكتە, بٸلٸم بەرۋ ۇيىمدارىنداعى ينكليۋزيۆتٸ ورتانىڭ ناقتى ستاندارتتارىن كٷشەيتۋ قاجەت. مەكتەپتەردە قاجەتتٸلٸگٸنە قاراي ارنايى پەداگوگتەر, لوگوپەدتەر, پسيحولوگتەر جەنە پەداگوگ-اسسيستەنتتەر جەتكٸلٸكتٸ بولۋى تيٸس.
ەكٸنشٸدەن, اتالعان مامانداردى دايارلاۋعا بٶلٸنەتٸن مەملەكەتتٸك گرانتتاردى ٶڭٸرلەردەگٸ ناقتى قاجەتتٸلٸككە قاراي جوسپارلاپ, جاس مامانداردى جۇمىسقا ورنالاستىرۋ جەنە تۇراقتاندىرۋ تەتٸكتەرٸن جەتٸلدٸرۋ كەرەك.
ٷشٸنشٸدەن, قارجىلاندىرۋ جٷيەسٸن جەتٸلدٸرۋ ماڭىزدى. قاراجات تەك بالا سانىنا قاراي ەمەس, ونىڭ جەكە بٸلٸم الۋ قاجەتتٸلٸكتەرٸ مەن كٶرسەتٸلەتٸن قولداۋ كٶلەمٸن ەسكەرە وتىرىپ بٶلٸنۋٸ قاجەت. بۇل ٷشٸن قولدانىستاعى زاڭنامانى جەتٸلدٸرۋ مٷمكٸندٸگٸن دە قاراستىرۋ كەرەك.
سونىمەن قاتار, بالانىڭ دامۋ ەرەكشەلٸكتەرٸن ەرتە انىقتاۋ, وڭالتۋ جەنە بٸلٸم بەرۋ ۇيىمدارىنىڭ ٶزارا بايلانىسىن كٷشەيتۋ ماڭىزدى.
بٸزدٸڭ باستى ماقساتىمىز – بالانىڭ قاي ٶڭٸردە, قاي اۋىلدا تۇراتىنىنا قاراماستان, ساپالى بٸلٸم الىپ, قوعام ٶمٸرٸنە تولىققاندى ارالاسۋىنا مٷمكٸندٸك جاساۋ.
4. پرەزيدەنت مۇعالٸمدەردٸ ارتىق ەسەپ پەن تسيفرلىق پلاتفورمالارعا مەلٸمەت ەنگٸزۋ جٷكتەمەسٸنەن بوساتۋدى تاپسىردى. بۇل مەسەلە بۇعان دەيٸن دە بٸرنەشە رەت كٶتەرٸلگەنٸمەن, تولىق شەشٸلگەن جوق. ەندٸ تاپسىرمانىڭ قاعاز جٷزٸندە قالماۋى ٷشٸن قانداي باقىلاۋ تەتٸگٸ ەنگٸزٸلۋٸ كەرەك?
بۇل مەسەلە ماعان ٶتە جاقىن. ٶزٸم دە بٸلٸم بەرۋ سالاسىندا ۇزاق جىل جۇمىس ٸستەگەندٸكتەن, مۇعالٸمنٸڭ ۋاقىتىن ارتىق ەسەپتەر مەن قاعازباستىلىق قانشالىقتى الاتىنىن جاقسى تٷسٸنەمٸن.
وقۋ-اعارتۋ مينيسترلٸگٸنٸڭ دەرەگٸنشە, بٷگٸندە ەلٸمٸزدە 420 مىڭعا جۋىق مەكتەپ پەداگوگٸ ەڭبەك ەتەدٸ. ال ۇلتتىق ستاتيستيكا بيۋروسىنىڭ مەلٸمەتٸ بويىنشا, قازاقستاندا 8 048 جالپى بٸلٸم بەرەتٸن مەكتەپ بار. سوندىقتان مۇعالٸمدەردٸڭ جۇمىسىن جەڭٸلدەتۋگە باعىتتالعان ەربٸر شەشٸم جٷزدەگەن مىڭ مامانعا تٸكەلەي ەسەر ەتەدٸ.
پرەزيدەنت جولداۋدا كٶتەرگەن مەسەلەلەردٸڭ بٸرٸ ول ۇستازدار ەڭبەگٸنە قاتىستى بولدى. بۇرىن مۇعالٸمدەر قاعاز تولتىرۋعا ۋاقىت جۇمساسا, قازٸر سول مەلٸمەتتەردٸ بٸرنەشە تسيفرلىق پلاتفورماعا قايتا-قايتا ەنگٸزۋگە مەجبٷر بولاتىن جاعدايلار بار.
نەگٸزٸ, تسيفرلاندىرۋ مۇعالٸمنٸڭ جۇمىسىن جەڭٸلدەتۋٸ كەرەك ەدٸ.
بٸرٸنشٸدەن, وقۋ-اعارتۋ مينيسترلٸگٸ بٸلٸم بەرۋ ۇيىمدارىندا قولدانىلاتىن بارلىق تسيفرلىق پلاتفورمالار مەن ەسەپتٸلٸك تٷرلەرٸنە تالداۋ جٷرگٸزٸپ, قايتالاناتىن جەنە قاجەتسٸز تالاپتاردى الىپ تاستاۋى قاجەت دەپ سانايمىن.
ەكٸنشٸدەن, «بٸر اقپارات – بٸر رەت ەنگٸزٸلەدٸ» قاعيداتىن ٸسكە اسىرۋ ماڭىزدى. مۇعالٸم بٸر جٷيەگە ەنگٸزگەن مەلٸمەت باسقا اقپاراتتىق جٷيەلەرگە اۆتوماتتى تٷردە بەرٸلۋٸ تيٸس. بۇل دەگەنٸمٸز بٸلٸم سالاسىنداعى پلاتفورمالار بٸر-بٸرٸمەن ينتەگراتسييالانعان بولۋى كەرەك.
ٷشٸنشٸدەن, پرەزيدەنت تاپسىرماسىنىڭ ورىندالۋىن تەك مينيسترلٸكتٸڭ ەسەبٸمەن شەكتەمەۋ قاجەت. مۇعالٸمدەردٸڭ ٶزٸنەن تۇراقتى تٷردە كەرٸ بايلانىس الىپ, ولاردىڭ ەسەپتٸلٸككە جۇمسايتىن ۋاقىتىنىڭ ناقتى قانشالىقتى قىسقارعانىن باعالاۋ كەرەك.
بٸزدە «پەداگوگ مەرتەبەسٸ تۋرالى» زاڭ بار. وندا مۇعالٸمنەن زاڭنامادا كٶزدەلمەگەن ەسەپتٸلٸكتٸ تالاپ ەتۋگە تىيىم سالىنعان. ەندٸگٸ مٸندەت – وسى تالاپتىڭ ٸس جٷزٸندە ورىندالۋىن قامتاماسىز ەتۋ.
قۇرىلتاي تاراپىنان دا بۇل مەسەلەنٸ كٶتەرٸپ, جاۋاپتى مەملەكەتتٸك ورگانداردان ناقتى نەتيجەلەردٸ تالاپ ەتۋ ماڭىزدى.
پرەزيدەنتٸمٸز مۇعالٸمنٸڭ باستى مٸندەتٸ – ەسەپ بەرۋ ەمەس, بالاعا بٸلٸم مەن تەربيە بەرۋ دەپ ايقىندادى. سوندىقتان ونىڭ ۋاقىتى مەن كەسٸبي ەڭبەگٸن قورعاۋ – بٸلٸم ساپاسىن ارتتىرۋدىڭ نەگٸزگٸ شارتتارىنىڭ بٸرٸ.
