Memleket basshysynyń Joldaýynda áleýmettik kómek júiesin reformalaý, onyń shyn muqtaj azamattarǵa jetýin qamtamasyz etý jáne bilim men meditsina salalaryndaǵy ózekti máselelerdi sheshý mindetteri belgilendi. Osy oraida áleýmettik qoldaýdyń jańa tetikteri halyqtyń turmys jaǵdaiyna qalai áser etedi, reformalardyń tiimdiligi qalai baǵalanady jáne olardyń oryndalýyn baqylaýda Quryltaidyń róli qandai? Osy jáne ózge de máseleler jóninde depýtat Nazgúl Taý óz pikirin bildirdi.
1. Prezident áleýmettik kómektiń jańa tásilderin aldymen pilottyq rejimde synap, tiimdiligi dáleldengennen keiin ǵana engizýdi tapsyrdy. Bul ózgerister shyn muqtaj azamattardy qoldaýdan qaǵylý qaýpinen qanshalyqty qorǵaidy jáne Quryltai onyń oryndalýyn qalai qadaǵalaidy?
Eń aldymen, áleýmettik saiasattaǵy kez kelgen ózgeris halyqtyń jaǵdaiyn jaqsartýǵa baǵyttalýy tiis. Reformanyń basty maqsaty – memlekettik kómektiń shyn muqtaj azamattarǵa jetýin qamtamasyz etý. Biraq osy maqsatqa jetemiz dep, kómekke zárý adamdardy qoldaýdan aiyryp almaýymyz kerek.
Máselen, Eńbek jáne halyqty áleýmettik qorǵaý ministrliginiń deregine sáikes, 2026 jylǵy 1 qazandaǵy jaǵdai boiynsha 41 myńnan astam otbasyndaǵy 222 myńnan astam azamatqa ataýly áleýmettik kómek taǵaiyndalǵan. Olardyń 68,4 paiyzy – balalar. Demek, áleýmettik kómektiń sharttaryn ózgertkende onyń myńdaǵan otbasyǵa, ásirese balalarǵa qalai áser etetinin eskerý óte mańyzdy.
Bul másele Memleket basshysynyń da erekshe nazarynda. Prezident qoǵamdaǵy qyzý talqylaýlar men azamattardyń alańdaýshylyǵyna arnaiy toqtalyp, Joldaýda kez kelgen reformany asyqpai, jan-jaqty saralap, halyqtyń jaǵdaiyn eskere otyryp júrgizýdi tapsyrdy.
Ásirese, áleýmettik kómektiń jańa tásilderi men aqparattyq júielerdi aldymen pilottyq rejimde synap, tiimdiligi dáleldengennen keiin ǵana keńinen engizý qajettigin atap ótti.
Bul – óte mańyzdy ustanym. Óitkeni jańa júiede kemshilikter bolsa, olardy aldyn-ala anyqtap, azamattardyń quqyqtaryna nuqsan keltirmei túzetýge múmkindik beredi.
Quryltai depýtattary retinde biz de azamattardan kelip túsken ótinishterdi, óńirlerdegi jaǵdaidy jáne memlekettik organdardyń jumys nátijelerin nazarda ustaimyz. Qajet bolǵan jaǵdaida Úkimetten tiisti aqparat suratyp, jaýapty ministrliktermen talqylaýlar júrgizemiz.
Eń bastysy, áleýmettik kómek júiesindegi ózgerister azamattardyń turmysyn qiyndatpai, olardyń ál-aýqatyn jaqsartýǵa qyzmet etýi kerek.
2. Joldaýda segiz perinataldyq ortalyq pen jeti kópbeiindi balalar aýrýhanasyn salý josparlanǵany aityldy. Alaida óńirlerde ǵimarattan bólek, bilikti dárigerlerdiń tapshylyǵy da bar. Jańa meditsinalyq nysandardy mamandarmen qamtamasyz etý úshin qandai naqty sharalar qajet dep sanaisyz?
Prezidenttiń jańa meditsinalyq nysandar salý týraly tapsyrmasy – halyqtyń densaýlyǵyn saqtaýǵa baǵyttalǵan mańyzdy bastama. Biraq biz bir máseleni túsinýimiz kerek: zamanaýi aýrýhana salý jetkiliksiz, onda jumys isteitin bilikti mamandar da bolýy qajet.
Densaýlyq saqtaý ministrliginiń deregine sáikes, 2026 jyldyń basynda elimizde densaýlyq saqtaý salasynda 276 myńnan astam meditsina qyzmetkeri eńbek etken. Onyń 86,5 myńǵa jýyǵy – dáriger, 189,5 myńy – orta býyn meditsina qyzmetkeri. Soǵan qaramastan, óńirlerde kadr tapshylyǵy áli de ózekti.
Mamandardy óńirlerge tartý úshin memleket tarapynan qoldaý sharalary júzege asyrylyp jatyr. Mysaly, 2025 jyly áleýmettik qoldaýdyń ártúrli túrlerimen 1760 dáriger qamtylǵan. Bul – mańyzdy qoldaý. Degenmen máseleni tolyq sheshý úshin keshendi sharalar qajet.
Birinshiden, jańa aýrýhanalar salynatyn óńirlerdiń kadrlyq qajettiligin aldyn-ala anyqtap, meditsinalyq joǵary oqý oryndaryndaǵy memlekettik granttar men rezidentýra oryndaryn sol suranysqa qarai josparlaýymyz kerek. Ásirese, neonatolog, akýsher-ginekolog, balalar hirýrgi, anesteziolog-reanimatolog siiaqty mamandardy daiarlaýǵa basymdyq bergen jón.
Ekinshiden, jas dárigerlerdiń óńirlerge barýyna jáne turaqtap qalýyna jaǵdai jasaý qajet. Ol úshin laiyqty jalaqy, baspana, kásibi biliktilikti arttyrý jáne mansaptyq ósý múmkindikteri qarastyrylýy tiis.
Úshinshiden, meditsinalyq qyzmetkerlerdiń eńbek jaǵdaiyn jaqsartý mańyzdy. Prezident Joldaýda 2027 jylǵy 1 qańtardan bastap alǵashqy meditsinalyq-sanitarlyq kómek salasy mamandarynyń jalaqysyn úzdiksiz eńbek ótiline qarai 40 paiyzǵa deiin arttyrýdy tapsyrdy. Bul 77 myńnan astam mamandy qamtymaq.
Menińshe, jańa aýrýhananyń qurylysy men ony kadrlarmen qamtamasyz etý bir jospar aiasynda júzege asyrylýy kerek.
Óitkeni meditsinanyń sapasyn ǵimarattardy jańartýmen ǵana emes, naýqasqa kórsetilgen kómektiń nátijesimen baǵalaýymyz qajet.
3. Memleket basshysy elimizde inkliýzivti bilim alýǵa tiis 237 myńnan astam bala bar ekenin atap ótti. Osy balalarǵa qajetti infraqurylym men mamandardyń tapshylyǵyn joiý úshin zańnamalyq jáne qarjylyq turǵyda qandai ózgerister kerek?
Bul – elimizdegi eń ózekti áleýmettik máselelerdiń biri. Prezident Joldaýda inkliýzivti bilim alýǵa tiis 237 myńnan astam bala bar ekenin atap ótip, infraqurylymdy damytýdy, maman tapshylyǵyn azaitýdy jáne balalardyń erekshelikterin erte anyqtaý júiesin jetildirýdi tapsyrdy.
Oqý-aǵartý ministrliginiń 2026 jylǵy sáýirdegi deregine sáikes, erekshe bilim berý qajettilikteri bar balalardyń 213,7 myńy, iaǵni 90%-y arnaiy psihologiialyq-pedagogikalyq qoldaýmen qamtylǵan. Bul baǵytta jumys júrgizilip jatqanyn kórsetedi.
Alaida sheshilmegen máseleler de bar. Máselen, elimizde 11 myńnan astam arnaiy pedagog jumys istegenimen, qosymsha 3 408 arnaiy pedagogke qajettilik saqtalyp otyr.
Meniń oiymsha, inkliýzivti bilim berý degenimiz – mektepke pandýs ornatýmen ǵana shektelmeidi. Eń bastysy, árbir balanyń óz múmkindigine sai sapaly bilim alýyna jaǵdai jasaý.
Birinshi kezekte, bilim berý uiymdaryndaǵy inkliýzivti ortanyń naqty standarttaryn kúsheitý qajet. Mektepterde qajettiligine qarai arnaiy pedagogter, logopedter, psihologter jáne pedagog-assistentter jetkilikti bolýy tiis.
Ekinshiden, atalǵan mamandardy daiarlaýǵa bólinetin memlekettik granttardy óńirlerdegi naqty qajettilikke qarai josparlap, jas mamandardy jumysqa ornalastyrý jáne turaqtandyrý tetikterin jetildirý kerek.
Úshinshiden, qarjylandyrý júiesin jetildirý mańyzdy. Qarajat tek bala sanyna qarai emes, onyń jeke bilim alý qajettilikteri men kórsetiletin qoldaý kólemin eskere otyryp bólinýi qajet. Bul úshin qoldanystaǵy zańnamany jetildirý múmkindigin de qarastyrý kerek.
Sonymen qatar, balanyń damý erekshelikterin erte anyqtaý, ońaltý jáne bilim berý uiymdarynyń ózara bailanysyn kúsheitý mańyzdy.
Bizdiń basty maqsatymyz – balanyń qai óńirde, qai aýylda turatynyna qaramastan, sapaly bilim alyp, qoǵam ómirine tolyqqandy aralasýyna múmkindik jasaý.
4. Prezident muǵalimderdi artyq esep pen tsifrlyq platformalarǵa málimet engizý júktemesinen bosatýdy tapsyrdy. Bul másele buǵan deiin de birneshe ret kóterilgenimen, tolyq sheshilgen joq. Endi tapsyrmanyń qaǵaz júzinde qalmaýy úshin qandai baqylaý tetigi engizilýi kerek?
Bul másele maǵan óte jaqyn. Ózim de bilim berý salasynda uzaq jyl jumys istegendikten, muǵalimniń ýaqytyn artyq esepter men qaǵazbastylyq qanshalyqty alatynyn jaqsy túsinemin.
Oqý-aǵartý ministrliginiń dereginshe, búginde elimizde 420 myńǵa jýyq mektep pedagogi eńbek etedi. Al Ulttyq statistika biýrosynyń málimeti boiynsha, Qazaqstanda 8 048 jalpy bilim beretin mektep bar. Sondyqtan muǵalimderdiń jumysyn jeńildetýge baǵyttalǵan árbir sheshim júzdegen myń mamanǵa tikelei áser etedi.
Prezident Joldaýda kótergen máselelerdiń biri ol ustazdar eńbegine qatysty boldy. Buryn muǵalimder qaǵaz toltyrýǵa ýaqyt jumsasa, qazir sol málimetterdi birneshe tsifrlyq platformaǵa qaita-qaita engizýge májbúr bolatyn jaǵdailar bar.
Negizi, tsifrlandyrý muǵalimniń jumysyn jeńildetýi kerek edi.
Birinshiden, Oqý-aǵartý ministrligi bilim berý uiymdarynda qoldanylatyn barlyq tsifrlyq platformalar men eseptilik túrlerine taldaý júrgizip, qaitalanatyn jáne qajetsiz talaptardy alyp tastaýy qajet dep sanaimyn.
Ekinshiden, «bir aqparat – bir ret engiziledi» qaǵidatyn iske asyrý mańyzdy. Muǵalim bir júiege engizgen málimet basqa aqparattyq júielerge avtomatty túrde berilýi tiis. Bul degenimiz bilim salasyndaǵy platformalar bir-birimen integratsiialanǵan bolýy kerek.
Úshinshiden, Prezident tapsyrmasynyń oryndalýyn tek ministrliktiń esebimen shektemeý qajet. Muǵalimderdiń ózinen turaqty túrde keri bailanys alyp, olardyń eseptilikke jumsaityn ýaqytynyń naqty qanshalyqty qysqarǵanyn baǵalaý kerek.
Bizde «Pedagog mártebesi týraly» zań bar. Onda muǵalimnen zańnamada kózdelmegen eseptilikti talap etýge tyiym salynǵan. Endigi mindet – osy talaptyń is júzinde oryndalýyn qamtamasyz etý.
Quryltai tarapynan da bul máseleni kóterip, jaýapty memlekettik organdardan naqty nátijelerdi talap etý mańyzdy.
Prezidentimiz muǵalimniń basty mindeti – esep berý emes, balaǵa bilim men tárbie berý dep aiqyndady. Sondyqtan onyń ýaqyty men kásibi eńbegin qorǵaý – bilim sapasyn arttyrýdyń negizgi sharttarynyń biri.
