جاڭا كونستيتۋتسييا مەتٸنٸ قوعام تالقىسىنا ۇسىنىلعانىنا بٸر اپتا بولدى. وسى ۋاقىت ٸشٸندە ەل ازاماتتارىنان 4 مىڭنان استام ۇسىنىس پەن پٸكٸر كەلٸپ تٷسكەن. بۇل تۋرالى مەملەكەتتٸك كەڭەسشٸ ەرلان قارين كونستيتۋتسييالىق رەفورمالار جٶنٸندەگٸ كوميسسييانىڭ توعىزىنشى وتىرىسىندا مەلٸمدەدٸ, دەپ حابارلايدى Dalanews.kz
مەملەكەتتٸك كەڭەسشٸ قوعامدا جيٸ قويىلاتىن «دامىعان ەلدەردٸڭ ۋاقىت سىنىنان ٶتكەن كونستيتۋتسيياسىن نەگە كٶشٸرٸپ المايمىز?» دەگەن سۇراققا دا توقتالدى.
ونىڭ ايتۋىنشا, ەر ەلدٸڭ كونستيتۋتسيياسى سول مەملەكەتتٸڭ تاريحي جولىنا, مەدەنيەتٸنە, تٸلٸنە, ساياسي جٷيەسٸنە جەنە قۇندىلىقتارىنا ساي قالىپتاسادى.
– گەرمانييادا, فرانتسييادا, جاپونييادا نەمەسە اقش-تا تيٸمدٸ جۇمىس ٸستەپ تۇرعان نورمالار قازاقستان ٷشٸن دەل سول كٷيٸندە جارامسىز بولۋى مٷمكٸن. تٸپتٸ مەدەنيەتٸ مەن ەكونوميكاسى ۇقساس ەلدەردٸڭ ٶزٸ كونستيتۋتسييانى بٸر-بٸرٸنەن كٶشٸرمەيدٸ. ەندەشە تاريحى مەن بولمىسى بٶلەك قازاقستان نەگە ٶزگە ەلدٸڭ مودەلٸن سول كٷيٸندە قابىلداۋى كەرەك? – دەدٸ ەرلان قارين استاناداعى كونستيتۋتسييالىق سوت عيماراتىندا ٶتكەن جيىندا.
ول سونداي-اق كەيبٸر مەملەكەتتەردٸڭ نەگٸزگٸ زاڭدارىندا قازاقستاننىڭ مەدەنيەتٸ مەن ۇلتتىق قۇندىلىقتارىنا سەيكەس كەلمەيتٸن نورمالار بار ەكەنٸن اتاپ ٶتتٸ. ال جاڭا اتا زاڭدا زايىرلىلىق, نەكە جەنە قوعامنىڭ ٸرگەلٸ قۇندىلىقتارىن قورعايتىن تەتٸكتەر ناقتى ايقىندالعان.
– كونستيتۋتسييا – جاي عانا قۇقىقتىق مەتٸن ەمەس. ول – قوعامنىڭ ٸشكٸ دٷنيەتانىمىن, مورالدىق ۇستانىمىن, بولاشاققا دەگەن باعىتىن ايقىندايتىن قۇجات. بٸز ٶز تاعدىرىمىزدى ٶزٸمٸز شەشەمٸز. «كٸمبٸز, قايدا بارامىز?» دەگەن ساۋالدارعا سىرتتان ەمەس, ٶزٸمٸز جاۋاپ بەرەمٸز. بۇل ۇستانىم جاڭا پرەامبۋلادا كٶرٸنٸس تابادى, – دەدٸ مەملەكەتتٸك كەڭەسشٸ.
ەرلان قارين 1995 جىلعى كونستيتۋتسييانى ەزٸرلەۋ تەجٸريبەسٸنە دە توقتالدى. ونىڭ ايتۋىنشا, سول كەزدە نەگٸزگٸ زاڭدى 12 ادامنان تۇراتىن ساراپشىلىق كەڭەس دايىنداعان, ولاردىڭ ٷشەۋٸ شەتەلدٸك ماماندار بولعان.
– ولار حالىقارالىق قۇقىقتى جاقسى مەڭگەرگەن بولۋى مٷمكٸن. الايدا ەلٸمٸزدٸڭ تاريحى مەن ۇلتتىق بولمىسىن قانشالىقتى تەرەڭ تٷسٸنگەنٸن ناقتى ايتۋ قيىن. ال كونستيتۋتسييانى جازۋدا بۇل فاكتورلار اسا ماڭىزدى, – دەدٸ ول.
قازٸرگٸ ۋاقىتتا جاڭا كونستيتۋتسييانى ەزٸرلەۋ جۇمىسى مٷلدە باسقا فورماتتا جٷرگٸزٸلٸپ جاتىر.
– بٷگٸنگٸ تاڭدا جاڭا اتا زاڭدى جابىق كابينەتتەگٸ 12 ادام ەمەس, ەر ٶڭٸردەن جينالعان, تٷرلٸ سالانىڭ ٶكٸلدەرٸ كٸرەتٸن, اشىق فورماتتا, تٸكەلەي ەفيردە جۇمىس ٸستەپ جاتقان 130 ادامنان تۇراتىن كوميسسييا ەزٸرلەۋدە. كوميسسييا قۇرامىندا بٸردە-بٸر شەتەلدٸك ازامات جوق. بۇل – ٶز قۇقىقتىق جٷيەمٸزدٸ ٶزٸمٸز جاساي الاتىنىمىزدىڭ دەلەلٸ, – دەدٸ كوميسسييا مٷشەسٸ.
سونداي-اق جاڭا كونستيتۋتسييانىڭ ەڭ الدىمەن قازاق تٸلٸندە, مەملەكەتتٸك تٸلدە ەزٸرلەنٸپ جاتقانىن ەرەكشە اتاپ ٶتتٸ.
– سوندىقتان بۇل – شىن مەنٸندە حالىقتىق كونستيتۋتسييا. بٸزگە ەشكٸم سىرتتان اقىل ايتىپ وتىرعان جوق. بٸز ٶزارا پٸكٸرتالاس جٷرگٸزٸپ, ٶز تٸلٸمٸزدە, ەلدٸك جەنە ۇلتتىق مٷددە تۇرعىسىنان نەگٸزگٸ زاڭدى قابىلداپ جاتىرمىز, – دەپ تٷيٸندەدٸ ەرلان قارين.
ەسكە سالايىق, بٷگٸن كونستيتۋتسييالىق رەفورمالار جٶنٸندەگٸ كوميسسييانىڭ توعىزىنشى وتىرىسى ٶتٸپ جاتىر.
