جاڭا كونستيتۋسيا ءماتىنى قوعام تالقىسىنا ۇسىنىلعانىنا ءبىر اپتا بولدى. وسى ۋاقىت ىشىندە ەل ازاماتتارىنان 4 مىڭنان استام ۇسىنىس پەن پىكىر كەلىپ تۇسكەن. بۇل تۋرالى مەملەكەتتىك كەڭەسشى ەرلان قارين كونستيتۋسيالىق رەفورمالار جونىندەگى كوميسسيانىڭ توعىزىنشى وتىرىسىندا مالىمدەدى، دەپ حابارلايدى Dalanews.kz
مەملەكەتتىك كەڭەسشى قوعامدا ءجيى قويىلاتىن «دامىعان ەلدەردىڭ ۋاقىت سىنىنان وتكەن كونستيتۋسياسىن نەگە كوشىرىپ المايمىز؟» دەگەن سۇراققا دا توقتالدى.
ونىڭ ايتۋىنشا، ءار ەلدىڭ كونستيتۋسياسى سول مەملەكەتتىڭ تاريحي جولىنا، مادەنيەتىنە، تىلىنە، ساياسي جۇيەسىنە جانە قۇندىلىقتارىنا ساي قالىپتاسادى.
– گەرمانيادا، فرانسيادا، جاپونيادا نەمەسە اقش-تا ءتيىمدى جۇمىس ىستەپ تۇرعان نورمالار قازاقستان ءۇشىن ءدال سول كۇيىندە جارامسىز بولۋى مۇمكىن. ءتىپتى مادەنيەتى مەن ەكونوميكاسى ۇقساس ەلدەردىڭ ءوزى كونستيتۋسيانى بىر-بىرىنەن كوشىرمەيدى. ەندەشە تاريحى مەن بولمىسى بولەك قازاقستان نەگە وزگە ەلدىڭ مودەلىن سول كۇيىندە قابىلداۋى كەرەك؟ – دەدى ەرلان قارين استاناداعى كونستيتۋسيالىق سوت عيماراتىندا وتكەن جيىندا.
ول سونداي-اق كەيبىر مەملەكەتتەردىڭ نەگىزگى زاڭدارىندا قازاقستاننىڭ مادەنيەتى مەن ۇلتتىق قۇندىلىقتارىنا سايكەس كەلمەيتىن نورمالار بار ەكەنىن اتاپ ءوتتى. ال جاڭا اتا زاڭدا زايىرلىلىق، نەكە جانە قوعامنىڭ ىرگەلى قۇندىلىقتارىن قورعايتىن تەتىكتەر ناقتى ايقىندالعان.
– كونستيتۋسيا – جاي عانا قۇقىقتىق ءماتىن ەمەس. ول – قوعامنىڭ ىشكى دۇنيەتانىمىن، مورالدىق ۇستانىمىن، بولاشاققا دەگەن باعىتىن ايقىندايتىن قۇجات. ءبىز ءوز تاعدىرىمىزدى ءوزىمىز شەشەمىز. «كىمبىز، قايدا بارامىز؟» دەگەن ساۋالدارعا سىرتتان ەمەس، ءوزىمىز جاۋاپ بەرەمىز. بۇل ۇستانىم جاڭا پرەامبۋلادا كورىنىس تابادى، – دەدى مەملەكەتتىك كەڭەسشى.
ەرلان قارين 1995 جىلعى كونستيتۋسيانى ازىرلەۋ تاجىريبەسىنە دە توقتالدى. ونىڭ ايتۋىنشا، سول كەزدە نەگىزگى زاڭدى 12 ادامنان تۇراتىن ساراپشىلىق كەڭەس دايىنداعان، ولاردىڭ ۇشەۋى شەتەلدىك ماماندار بولعان.
– ولار حالىقارالىق قۇقىقتى جاقسى مەڭگەرگەن بولۋى مۇمكىن. الايدا ەلىمىزدىڭ تاريحى مەن ۇلتتىق بولمىسىن قانشالىقتى تەرەڭ تۇسىنگەنىن ناقتى ايتۋ قيىن. ال كونستيتۋسيانى جازۋدا بۇل فاكتورلار اسا ماڭىزدى، – دەدى ول.
قازىرگى ۋاقىتتا جاڭا كونستيتۋسيانى ازىرلەۋ جۇمىسى مۇلدە باسقا فورماتتا جۇرگىزىلىپ جاتىر.
– بۇگىنگى تاڭدا جاڭا اتا زاڭدى جابىق كابينەتتەگى 12 ادام ەمەس، ءار وڭىردەن جينالعان، ءتۇرلى سالانىڭ وكىلدەرى كىرەتىن، اشىق فورماتتا، تىكەلەي ەفيردە جۇمىس ىستەپ جاتقان 130 ادامنان تۇراتىن كوميسسيا ازىرلەۋدە. كوميسسيا قۇرامىندا بىردە-بىر شەتەلدىك ازامات جوق. بۇل – ءوز قۇقىقتىق جۇيەمىزدى ءوزىمىز جاساي الاتىنىمىزدىڭ دالەلى، – دەدى كوميسسيا مۇشەسى.
سونداي-اق جاڭا كونستيتۋسيانىڭ ەڭ الدىمەن قازاق تىلىندە، مەملەكەتتىك تىلدە ازىرلەنىپ جاتقانىن ەرەكشە اتاپ ءوتتى.
– سوندىقتان بۇل – شىن مانىندە حالىقتىق كونستيتۋسيا. بىزگە ەشكىم سىرتتان اقىل ايتىپ وتىرعان جوق. ءبىز ءوزارا پىكىرتالاس جۇرگىزىپ، ءوز تىلىمىزدە، ەلدىك جانە ۇلتتىق مۇددە تۇرعىسىنان نەگىزگى زاڭدى قابىلداپ جاتىرمىز، – دەپ تۇيىندەدى ەرلان قارين.
ەسكە سالايىق، بۇگىن كونستيتۋسيالىق رەفورمالار جونىندەگى كوميسسيانىڭ توعىزىنشى وتىرىسى ءوتىپ جاتىر.
