بٷگٸندە ەۋرازييالىق وداقتىڭ ٶزٸ باس اۋىرۋعا اينالعاندا رەسمي استانا مەن تاشكەنتتٸڭ مەسكەۋگە ەكونوميكالىق تۇرعىدان تەۋەلدٸ قىلاتىن تاعى بٸر وداق قۇرۋ ناعىز اقىماقتىق بولار ەدٸ.
ۋكرايناداعى سوعىستان كەيٸن بٸر اياعى جەردە, ەكٸنشٸ اياعى كٶردە تۇرعان پۋتيننٸڭ اقىلدان الجاسايىن دەگەنٸ انىق.
ەگەر «گاز وداعى» قۇرىلسا, رەسەيگە سالىنعان سانكتسييانىڭ بٸر بٶلٸگٸ قالت-قۇلت ەتٸپ وتىرعان قازاقستان مەن ٶزبەكستانعا وڭدىرماس ەدٸ.
مۇنداي وداق دەل قازٸر بٸزگە كەرەك پە? ەرينە كەرەگٸ جوق. تٸپتٸ, رەسەيدٸڭ قازاقستان مەن ٶزبەكستانمەن بٸرٸگٸپ "گاز وداعىن" قۇرۋعا قىتايدىڭ ٶزٸ جول بەرمەيتٸنٸ بەلگٸلٸ.
بٷگٸندە ەلەم ەلدەرٸ قول الىسپايتىن توكسيندٸ تۇلعاعا اينالعان پۋتينمەن تاعى بٸر وداق قۇرۋ ٶزٸڭە قول جۇمساعانمەن تەڭ ەمەس پە?
جارايدى, پۋتيننٸڭ ايتقانى بولىپ «گاز وداعى» قۇرىلسىن دەيٸك. سوندا بۇل وداقتىڭ كٶزدەگەنٸ نە? قازاق پەن ٶزبەككە قانداي پايداسى بار?
ەگەر مۇنداي وداق قۇرىلعان جاعدايدا رەسەي ٶزٸنٸڭ گازىن قۇبىر ارقىلى قىتاي, پەكٸستان, اۋعانستانعا شىعارۋعا كٷش سالادى. وسىلايشا رەسەي ەۋروپادا جوعالتقان تۇتىنۋشىلارىن ازييا ەلدەرٸمەن الماستىرا سالماقشى.
مۇندايدا قىتايعا گاز ساۋدالاپ وتىرعان ورتالىق ازييا ەلدەرٸ جەپ وتىرعان نانىنان ايىرىلاتىنى سٶزسٸز.
دەل قازٸر كٸندٸك ازييادا باستى گاز ەكسپورتتاۋشى ەل تٷركٸمەنستان ەكەنٸن جۇرت جاقسى بٸلەدٸ.
تٷركٸمەن جەرٸنەن شىققان كٶگٸلدٸر وتىن تٶرت قۇبىر ارقىلى قازاقستان مەن ٶزبەكستاننىڭ تەرريتوريياسىن كٶكتەي ٶتٸپ, قىتايعا بارىپ ماڭداي تٸرەيتٸنٸ بەلگٸلٸ.
ەگەر ٶڭٸردە «گاز وداعى» قۇرىلىپ جاتسا, مۇنداي وداقتىڭ بەلدٸ مٷشەسٸ رەسەي ەمەس تٷركٸمەنستان بولۋى كەرەك. ال پۋتيننٸڭ ويىنداعى «گاز وداعىندا» تٷركٸمەنستان مٷلدە ۇمىت قالعان. كرەملدٸڭ بۇل ويىنىنا قىتاي مەن ورتالىق ازييا ەلدەرٸ كٶنبەسٸ انىق.
شاماسى پۋتين ۋكراياناعا قارسى سوعىس اشقان كٷننەن باستاپ, ٶزٸنٸڭ گەوساياساتتاعى ستاتۋسى قانشالىقتى تٶمەندەگەنٸن تٷسٸنبەيتٸن سيياقتى. ەلدە ونى ەلٸ مويىنداعىسى كەلمەيدٸ.
سوڭعى ۋاقىتتارى پۋتينگە دەگەن سەنٸمگە سەلكەۋ تٷستٸ. الپاۋىت ەلدەردٸڭ باسشىلارىن بىلاي قويعاندا, رەسەيدٸڭ ستراتەگييالىق ەرٸپتەسٸ سانالاپ كەلگەن ەلدەردٸڭ باسشىلارى كرەمل قوجايىنىنا قارسى كەلٸپ, ويىن اشىق ايتىپ جٷرگەنٸن كٶرٸپ جٷرمٸز.
ايتالىق, وسىدان بٸرشاما ۋاقىت بۇرىن استانادا ٶتكەن باسقوسۋدا تەجٸكستان پرەزيدەنتٸ ەمومالي راحمون بٷگٸنگٸ رەسەي ورتالىق ازييا ەلدەرٸنە مۇرىن شٷيٸرە قارايتىن كەڭەس زامانىنان قالعان كەسەلدەن ەلٸ ارىلا الماي وتىرعانىن پۋتيننٸڭ بەتٸنە باسىپ ايتىپ تاستاعانىنا بەرٸمٸز كۋە بولدىق.
نەسٸن ايتاسىز, قازٸر پۋتين قاندايدا بٸر حالىقارالىق جيىندارعا قاتىسسا, سٷتكە تيگەن مىسىقتاي سٷمٸرەيٸپ قايتاتىن بولدى.
ەشەيٸدە ٶزٸنە قارسى كەلگەندٸ كەكەپ-مۇقاپ, تارپىپ-تٸستەپ وتىراتىن پۋتيندٸ ساباسىنا تٷسٸرگەن ۋكرانا ەسكەرٸنە مىڭ العىس!
ەندٸ تۋماي جاتىپ, تۋا شٶككەن «گاز وداعىنا» قايتا ورالساق. قولىنا تٷسكەن زاتتىن زاماتتا قارۋعا اينالدىرىپ, اينالاسىنداعى ەلدەردٸ بوپسالاۋعا دايىن تۇراتىن پۋتيننەن بەرٸن كٷتۋگە بولادى.
مۇنى قازاقستان مەن ٶزبەكستان جاقسى بٸلەدٸ. سوندىقتان پۋتيننٸڭ قۇرعان تۇزاعىنا توقاەۆ پەن ميرزييوەۆ تٷسٸپ قالادى دەگەنگە كٸم سەنەدٸ?
كرەملدٸڭ قازاق پەن ٶزبەكتٸڭ جەرٸن كٶكتەي ٶتٸپ قىتايعا گاز جەتكٸزەتٸن باستى ەلگە اينالۋىنا قىتاي باسشىسى سي تسزينپين مىرزادا جول بەرمەسٸ انىق.
كٸم بٸلەدٸ, پۋتين قۋلىعىن اسىرىپ, اسپان استى ەلٸن گاز قۇبىرىمەن شىرماپ, ەۋروپاداعىداي ەنەرگەتيكالىق شانتاج جاساۋدى دا كٶكسەيتٸن شىعار?.. جالپى, پۋتين مەن يمپەرييالىق پيعىلىنان ەلٸ ارىلماعان رەسەيدەن بەرٸن كٷتۋگە بولادى.
بٸراق الداعى كٷنٸن جٷز جىل ٸلگەرٸ ويلايتىن قىتاي قانقۇمار پۋتيننٸڭ قاقپانىنا تٷسپەيتٸنٸ انىق. سوندىقتان پۋتيننٸڭ ورتالىق ازييانىڭ جەتەكشٸ ەكٸ ەلٸمەن تٸزە قوسىپ «گاز وداعىن» قۇرامىن» دەگەنٸ قۇر ارمان كٷيٸندە قالايىن دەپ تۇر.
جارتى ەلەمنٸڭ قوجاسى بولۋدى جاتسا دا, تۇرسا دا ارماندايتىن پۋتين ەلەمدٸك ەنەرگەتيكالىق نارىققا ەسەر ەتۋ ٷشٸن نە ٸستەمەدٸ دەيسٸز?
پۋتين دٷنيەجٷزٸندەگٸ گاز نارىعىنداعى باستى ويىنشى بولۋ ٷشٸن بۇعان دەيٸن ٶزٸمەن تاعدىرلاس ەل يرانمەن بٸرگە «گاز وپەك-ٸن» قۇرعان-دى. ٶركەنيەتتٸ ەلدەردٸڭ قىسپاعىنا ۇشىراعان قوس ەل جاڭا ۇيىمنىڭ باس كەڭسەسٸن كاتار استاناسى دوحاداعى زەۋلٸم عيماراتتاردىڭ بٸرٸنەن اشقانى دا ەسٸمٸزدە. بولعان-بٸتكەنٸ وسى.
اتالعان ۇيىمنىڭ ەلەمدٸك گاز نارىعىنا ىقپال ەتٸپ, تەكتونيكالىق ٶزگەرٸستەر جاساپتى دەگەن ەستٸگەن دە, كٶرگەندە دە ەمەسپٸز. پۋتيننٸڭ وسىداي جارىمجان يدەيالارى ارادا بٸرشاما ۋاقىت ٶتكەننەن كەيٸن ۇمىت بولاتىنىن جاقسى بٸلەتٸن توقاەۆ پەن ميرزييوەۆ وعان بٸر اۋىزدان «جوق» دەپ جاۋاپ قاتتى.
نۇرلان جۇماحان
