قازاقستان بازارلارى مەن دٷكەن سٶرەلەرٸندە العاشقى قاربىزدار پايدا بولا باستادى. وسىعان بايلانىستى كٶپشٸلٸكتٸ «قازٸر الۋعا بولا ما, ەلدە ماۋسىم قىزعانشا كٷتكەن دۇرىس پا?» دەگەن سۇراق مازالايدى. تاماق قاۋٸپسٸزدٸگٸ سالاسىنداعى ساراپشى, Qazaq Expert Club مٷشەسٸ, قاۋىمداستىرىلعان پروفەسسور لاۋرا اۋتەلەەۆا ەرتە شىققان قاربىزدارعا ساقتىقپەن قاراۋعا كەڭەس بەرەدٸ, دەپ حابارلايدى dalanews.kz.
قازاقستاندا قاربىز قاشان تابيعي تٷردە پٸسەدٸ?
ماماننىڭ ايتۋىنشا, قازاقستان جاعدايىندا قاربىزدىڭ كٶپشٸلٸك سورتتارى تابيعي جاعدايدا شٸلدە ايىنىڭ سوڭىنا قاراي پٸسەدٸ.
– ەرتەرەك جينالعان ٶنٸم كٶبٸنە قارقىندى اگروتەحنولوگييالار مەن تىڭايتقىشتاردىڭ كٶپ مٶلشەرٸن قولدانۋ ارقىلى ٶسٸرٸلەدٸ, – دەيدٸ ساراپشى.
نيتراتتاردىڭ اعزاعا ەسەرٸ قانداي?
لاۋرا اۋتەلەەۆانىڭ سٶزٸنشە, نيتراتتاردىڭ ٶزٸ اسا ۋلى زاتتار قاتارىنا جاتپايدى. الايدا اعزاعا تٷسكەننەن كەيٸن ولاردىڭ بٸر بٶلٸگٸ نيتريتتەرگە اينالىپ, قاننىڭ وتتەگٸن تاسىمالداۋ قابٸلەتٸنە ەسەر ەتۋٸ مٷمكٸن.
– بۇعان ەسٸرەسە نەرەستەلەر مەن كٸشكەنتاي بالالار سەزٸمتال كەلەدٸ. نيتراتتار مەن نيتريتتەردٸڭ شامادان تىس تٷسۋٸ جٷرەك اينۋ, قۇسۋ, ٸشتٸڭ اۋىرۋى, ديارەيا, باس اۋرۋى مەن ەلسٸزدٸك تۋدىرۋى مٷمكٸن, – دەيدٸ ول.
مامان اۋىر جاعدايلاردا مەتگەموگلوبينەمييا دامۋى ىقتيمال ەكەنٸن ايتادى. بۇل – اعزا تٸندەرٸنە وتتەگٸ جەتٸسپەيتٸن جاعداي. ونىڭ بەلگٸلەرٸنە ەرٸن مەن تەرٸنٸڭ كٶگەرۋٸ, ەنتٸگۋ جەنە ۇيقىشىلدىق جاتادى.
قاۋٸپسٸز قاربىزدى قالاي تاڭداۋ كەرەك?
ساراپشى تەۋەكەلدەردٸ ازايتۋ ٷشٸن بٸرنەشە قاراپايىم ەرەجەنٸ ساقتاۋعا كەڭەس بەرەدٸ:
– قاربىزدى تەك رەسمي ساۋدا ورىندارىنان ساتىپ الۋ;
– ٶنٸمنٸڭ كٶلەڭكەدە تۇرعانىنا جەنە كٷن سەۋلەسٸنەن قورعالعانىنا نازار اۋدارۋ;
– جول جيەگٸندەگٸ نەمەسە بەيبەرەكەت ساۋدا ورىندارىنان الماۋ;
– جارىلعان, كەسٸلگەن نەمەسە بٷلٸنگەن قاربىزدان باس تارتۋ;
– ساقتاۋ جاعدايىن تەكسەرۋ: ٶنٸم جەرگە ەمەس, سٶرەلەرگە نەمەسە تۇعىرلارعا قويىلۋى تيٸس;
– مٷمكٸندٸگٸنشە ٶنٸمنٸڭ قايدان ەكەلٸنگەنٸن جەنە قۇجاتتارىنىڭ بار-جوعىن ناقتىلاۋ.
قاربىزدىڭ سىرتقى تٷرٸنە قاراپ نيتراتتى انىقتاۋعا بولا ما?
مامان قاربىزدى جەگەنگە دەيٸن مٸندەتتٸ تٷردە مۇقييات جۋۋدى ۇسىنادى. سونداي-اق ەرتە شىققان قاربىزدى قابىعىنا دەيٸن جەپ قويۋعا بولمايدى.
– قابىققا جاقىن اق نەمەسە اشىق قىزعىلت بٶلٸك توپىراقتان كەلگەن زاتتاردى كٶبٸرەك جيناۋى مٷمكٸن, – دەيدٸ ساراپشى.
ونىڭ ايتۋىنشا, كەيبٸر بەلگٸلەر ساتىپ الۋشىلاردى كٷمەنداندىرۋى مٷمكٸن. ولاردىڭ قاتارىندا كٷلگٸن رەڭكٸ بار تىم قانىق قىزىل جۇمساق بٶلٸك, ٸرٸ سارعىش نەمەسە اقشىل تالشىقتار جەنە كەسٸلگەن جەردٸڭ شامادان تىس جىلتىر بولۋى بار.
– بٸراق مۇنداي بەلگٸلەر نيترات مٶلشەرٸنٸڭ جوعارى ەكەنٸن دەلەلدەمەيدٸ, – دەپ اتاپ ٶتتٸ اۋتەلەەۆا.
قانداي جاعدايدا قاربىزدى جەمەگەن دۇرىس?
كەسٸلگەن قاربىز مٸندەتتٸ تٷردە توڭازىتقىشتا ساقتالۋى كەرەك. ەگەر جۇمساق بٶلٸگٸ قىشقىل يٸس شىعارىپ, شىرىشتانسا نەمەسە ىستىقتا ۇزاق تۇرعان بولسا, ونى تۇتىنباعان جٶن. مامان قاربىز جەگەننەن كەيٸن قاتتى جٷرەك اينۋ, قۇسۋ, ەلسٸزدٸك, باس اينالۋ نەمەسە تىنىس الۋدىڭ قيىنداۋى بايقالسا, دەرەۋ مەديتسينالىق كٶمەككە جٷگٸنۋگە كەڭەس بەرەدٸ.
– ەڭ باستىسى, قاربىزدىڭ سىرتقى كٶرٸنٸسٸنە قاراپ نيترات مٶلشەرٸن ناقتى انىقتاۋ مٷمكٸن ەمەس. ول ٷشٸن زەرتحانالىق تەكسەرٸس نەمەسە ارنايى نيترات ٶلشەگٸش قۇرىلعىلار قاجەت. سوندىقتان ەڭ ماڭىزدىسى – ٶنٸمدٸ سەنٸمدٸ ورىنداردان ساتىپ الىپ, ساقتاۋ جەنە گيگيەنا تالاپتارىن ساقتاۋ, – دەپ تٷيٸندەدٸ ساراپشى.
