بۇل ايدىڭ «راجاب» دەپ اتالۋى دا بەكەر ەمەس. ٶيتكەنٸ, «راجاب» سٶزٸنٸڭ بٸر ماعىناسى «ۇلىقتالعان» دەگەندٸ بٸلدٸرەدٸ.
ەندٸ, ونىڭ قاسيەتتٸلٸگٸنە كەلەر بولساق, قۇران كەرٸمنٸڭ «تەۋبە» سٷرەسٸندە بىلاي دەلٸنەدٸ:
«شىن مەنٸسٸندە, اللانىڭ قۇزىرىندا ايلاردىڭ سانى – ون ەكٸ. جەر مەن كٶك جاراتىلعان كٷننەن باستاپ, اللا سولاي بەلگٸلەپ قويدى. ونىڭ تٶرتەۋٸ – سوعىسۋعا تىيىم سالىنعان ايلار. وسى ايلار ٸشٸندە ٶزدەرٸڭە زۇلىمدىق ەتپەڭدەر»[1].
(اياتتاعى تٶرت ايدىڭ بٸرٸ وسى ەرەجەپ ايى ەكەندٸگٸ ساحيح حاديستە ايتىلعان: زٷلقاعدا, زٷلحيدجە, مۇحاررام, ەرەجەپ)[1].
ەندٸگٸ جەردە, اتالمىش اياتتاعى «وسى ايلار ٸشٸندە ٶزدەرٸڭە زۇلىمدىق ەتپەڭدەر» دەگەن جەرٸنە ساحابا ابدۋللا يبن ابباس (ر.ا.) بىلاي دەپ تٷسٸنٸكتەمە بەرەدٸ:
«ايلاردىڭ بەرٸندە زۇلىمدىق ەتۋگە بولمايدى. سونىڭ اراسىندا تٶرت ايدى ەرەكشە اتاپ ٶتٸپ وتىر. جەنە ولاردى «حارام» ايلارى, ياعني, «تىيىم سالىنعان» ايلار ەتتٸ. وسى ايلارداعى جاسالعان كٷنەلار (باسقا ايلارعا قاراعاندا) ٷلكەنٸرەك. ال, جاسالعان يگٸ ٸستەر مەن ساۋاپتاردىڭ دەرەجەسٸ (ٶزگە ايلاردان قاراعاندا) ۇلىعىراق».
(تاباري تەپسٸرٸ).
ەندەشە, اياتتاعى قاسيەتتٸ تٶرت ايدىڭ بٸرٸ وسى ەرەجەپ ايى بولسا, ونداعى جاسالعان يگٸ ٸستەردٸڭ ساۋابى ٶزگە ايلارداعىدان كٶبٸرەك ەكەن. وسىعان وراي, بۇل ايدا بارىنشا عايبات, ٶسەك-ايان, نامازدى قازا ەتۋ ت.ب. ٷلكەندٸ-كٸشٸلٸ كٷنەلاردان بويدى اۋلاق ۇستاپ, ورازا ۇستاۋ, ساداقا بەرۋ, قۇران وقۋ سيياقتى ساۋاپتى ٸستەرگە كٶبٸرەك زەيٸن قويعان دۇرىس.
ورازا ۇستاۋ
راجاب ايىندا ورىندالاتىن قۇلشىلىق تٷرٸ رەتٸندە ورازانى ەرەكشە اتاپ ٶتۋگە بولادى. وسى ايدا ۇستالعان ورازانىڭ ساۋابى جايىندا ايتىلعان كٶپتەگەن ريۋاياتتار كٸتاپتاردا كەلتٸرٸلگەن. بٸراق, ولاردىڭ بٸرازى جالعان حاديستەر كاتەگوريياسىنا جاتسا, بٸرازى «ەلسٸز حاديستەر» قاتارىنان ورىن الادى. دەگەنمەن دە, ەلسٸز حاديستەردٸ ساۋاپتى, مۇستاحاب امالداردا پايداعا اسىرۋعا بولاتىندىعىن تٸلگە تيەك ەتكەن بەدەلدٸ حاديسشٸلەر بار.
راجاب ايىندا ورازا ۇستاۋ مەسەلەسٸنە كەلەر بولساق, ەبۋ دەۋٸدتٸڭ حاديستەر جيناعىندا كەلتٸرٸلگەن بٸر ريۋاياتتا, جىل بويى ورازا ۇستاعان ادام جايىندا ايتىلادى. بٸر كٷنٸ ول پايعامابارىمىزعا كەلگەندە, اللا ەلشٸسٸ وعان: «ٶزٸڭدٸ نەگە قينايسىڭ?! سابىر ايىن ۇستا (رامازان ايىن). سوسىن ەر ايدا بٸر كٷن ۇستا» دەدٸ. بٸراق ەلگٸ كٸسٸ بۇنى قاناعات تۇتپاعاننان سوڭ پايعامبارىمىز: «اي سايىن ەكٸ كٷن ۇستا» دەيدٸ. تاعى ارتتىرۋىن سۇرايدى ەلگٸ ادام. «ٷش كٷن ۇستا» دەيدٸ پايمابارىمىز. جاڭاعى ادام تاعى دا كٷندەردٸ قوسىپ بەرۋٸن سۇرايدى. سوندا اللا ەلشٸسٸ ٷش ساۋساعىن جۇمىپ: «حارام ايلارىنىڭ كەي كٷندەرٸندە اۋىز بەكٸت, كەي كٷندەرٸندە اش. حارام ايلارىنان كەي كٷندەرٸن ۇستاپ, كەي كٷندەرٸن اش»[2] - دەي كەلە, وسى حارام ايلارىندا اراسىندا ٷزٸلٸس بەرە وتىرىپ ٷش كٷن قاتارىنان بٸرنەشە رەت ۇستاۋىن كەڭەس ەتكەن.
وسىعان وراي, راجاب ايىنىڭ باسىندا ٷش كٷن, ورتاسىندا ٷش كٷن جەنە سوڭىندا ٷش كٷن ورازا ۇستاسا بولادى دەسەك قاتەلەسپەسپٸز. دەلٸرەك ايتساق, ەر اپتانىڭ بەيسەنبٸ, جۇما جەنە سەنبٸ كٷندەرٸ. بۇلاي دەۋٸمنٸڭ سەبەبٸ, ساحابا ەنەس يبن مەليكتەن (ر.ا.) ريۋايات ەتٸلگەن بٸر «ەلسٸز حاديستە» بىلاي دەلٸنگەن:
«كٸمدە-كٸم حارام ايلارىنداعى بەيسەنبٸ, جۇما جەنە سەنبٸ كٷندەرٸ ورازا ۇستايتىن بولسا, وعان جەتٸ جٷز جىلدىق عيباداتتىڭ ساۋابى جازىلادى»[3]. (ەلسٸز حاديس).
وسىعان وراي, راجاب ايىنىڭ باسىندا ٷش كٷن, ورتاسىندا ٷش كٷن جەنە سوڭىندا ٷش كٷن ورازا ۇستاسا بولادى دەسەك قاتەلەسپەسپٸز. دەلٸرەك ايتساق, ەر اپتانىڭ بەيسەنبٸ, جۇما جەنە سەنبٸ كٷندەرٸ. بۇلاي دەۋٸمنٸڭ سەبەبٸ, ساحابا ەنەس يبن مەليكتەن (ر.ا.) ريۋايات ەتٸلگەن بٸر «ەلسٸز حاديستە» بىلاي دەلٸنگەن:
«كٸمدە-كٸم حارام ايلارىنداعى بەيسەنبٸ, جۇما جەنە سەنبٸ كٷندەرٸ ورازا ۇستايتىن بولسا, وعان جەتٸ جٷز جىلدىق عيباداتتىڭ ساۋابى جازىلادى»[3]. (ەلسٸز حاديس).
ٶزگە دە قۇلشىلىقتار
كٷندٸز ورازا ۇستاۋمەن قاتار, تٷنٸندە كٶبٸرەك تاحاججٷد نامازىنا تۇرعان جاقسى. جەنە قۇران وقىپ, قازا نامازداردى ٶتەپ, تاسپيحات, زٸكٸرلەردٸ ايتىپ, كٶپتەپ جارىلقاۋ تٸلەگەن دۇرىس. ٶيتكەنٸ, حارام ايلارىندا, سونىڭ ٸشٸندە راجاب ايىندا ورىندالعان يٸگٸلٸكتەرگە, ٶزگە ايداعىدان گٶرٸ كٶبٸرەك ساۋاپ جازىلاتىندىعى جوعارىداعى ارداقتى ساحابا ابدۋللا يبن ابباستىڭ (ر.ا.) سٶزٸنەن ۇعىنۋ قيىن ەمەس.
اللا تاعالا وسى ايدا جاساعان قۇلشىلىقتارىمىزدى قابىل ەتٸپ, و دٷنيە, بۇ دٷنيەدە جٷزٸمٸزدٸ جارىق ەتكەي!
ۋە احيرۋ داۋەنە ەنيل حامدۋ ليللاھي راببيل الەمين.
ەسكەرتۋ: راجاب ايىندا ورازا ۇستايتىن كٸسٸ كٷندەلٸكتٸ ناماز كەستەسٸن نەگٸزگە الادى. دەلٸرەك ايتقاندا: تاڭ نامازى كٸرگەن ۋاقىت - اۋىز بەكٸتۋ ۋاقىتى بولماق. سول ۋاقىتقا دەيٸن سەرەسٸ ٸشٸلٸپ بولۋى كەرەك. ال, اقشام نامازىنىڭ كٸرگەن ۋاقىتى - اۋىز اشار ۋاقىتىنىڭ كٸرگەنٸن بٸلدٸرەدٸ. اۋىز بەكٸتەردە وقىلاتىن ارنايى دۇعاسى جوق. ماڭىزدىسى - نيەت. كٷنٸ بويى ەش نەر تاتپاستان اللا ريزالىعى ٷشٸن ورازا ۇستاۋعا ٸشتەي دٸتتەپ, نيەت بٸلدٸرسەڭٸز بولعانى. اۋىز اشاردا قازاقشالاپ تٸلەك تٸلەپ, قالاعان نەرسەڭٸزدٸ جاراتۋشىدان سۇراساڭىز بولادى.
