سوڭعى جىلداعى تىم جيٸلەپ كەتكەن لاڭكەستٸك وقيعالار, جارىلىستار بۇل ەلدٸڭ كەلبەتٸن ادام تانىماستاي ٶزگەرتتٸ.
تٷركييانىڭ جالپى ٸشكٸ ٶنٸمٸندەگٸ ٷلەسٸ 10 پايىزدى قۇرايتىن تۋريزم تىعىرىققا تٸرەلگەن. شەتەلدٸك ينۆەستيتسييا سارقىلىپ جاتىر. بۇل ٷردٸس ەندٸ عانا باستالادى, ەرتەڭ كٷش الادى. قيىندىققا قيىندىق جامالادى.
بيلٸككە قاراستى اقپارات قۇرالدارى ەلدٸڭ بارلىق باقىتسىزدىعى مەن سەتسٸزدٸكتەرٸن باتىستان كٶرۋدە. بۇلارعا قاراعاندا سەل سالقىنداندى ساراپشىلار ەلدەگٸ اۋىر احۋالدى دەستٷرلٸ يسلام مەن باتىس قۇندىلىقتارىنىڭ ٷندەسە الماۋىمەن بايلانىستىرادى. بۇعان سىرتقى جاعدايدى قوسىڭىز. سيرييانى ايتامىز.
تٷركييانى باتپاققا باتىرعان بۇلار عانا ەمەس, سونىمەن بٸرگە وسى ەلدٸڭ پرەزيدەنتٸ رەجەپ تايىپ ەردوعان دا...
ول نەدەن قاتەلەستٸ?
بٸرٸنشٸ قاتەلٸگٸ. اسادتىڭ بيلٸگٸن قۇلاتۋدى ماقسات تۇتقان ول يسلام مەملەكەتٸنٸڭ سودىرلارىنا تٷركييانىڭ وڭتٷستٸك شەكاراسى ارقىلى سيريياعا ٶتۋگە, جالپى بۇلاردىڭ ەمٸن-ەركٸن جٷرٸپ تۇرۋىنا ەركٸندٸك بەردٸ. ەلگٸلەردٸڭ تٷركييانىڭ ٶزٸنە قانداي قاۋٸپ تٶندٸرەرٸن اڭداعان جوق. يسلام مەملەكەتٸ ساپىنداعى سودىرلار اسادتى قانشالىقتى جەك كٶرسە, تٷركييانى دا سونشالىقتى ۇناتپادى.
ەكٸنشٸ قاتەلٸگٸ. تٷركيياداعى كٷردتەرگە ٶشٸكتٸ. ازاماتتىق سوعىستى ٶرشٸتتٸ. ەسٸڭٸزدە مە, بيلٸككە العاش كەلگەن تۇستا ەردوعان كٷردتەرگە كٶمەك قولىن سوزعان. ولار تۇراتىن ايماقتاعى ۇرىس-كەرٸسكە, جانجالعا نٷكتە قويعانداي بولعان.
الايدا وسىدان ەكٸ جىل بۇرىن ەردوعاننىڭ ەدٸلەت پارتيياسى پارلامەنتتەگٸ كٶپشٸلٸك ورىننان ايىرىلىپ قالدى. سول-اق ەكەن ەدٸسكە سالدى. كٷردٸستاننىڭ جۇمىسشى پارتيياسى ساپىنداعى كٶتەرٸلٸسشٸلەرگە قارسى قايتا سوعىس اشتى. ەسكەر جٶنەلتتٸ. قارۋ قولداندى. وق اتتى. مۇنىسى نەتيجە بەردٸ دە. سول جىلدىڭ قاراشا ايىندا ٶتكەن مەرزٸمٸنەن تىس سايلاۋدا پارلامەنتتەگٸ كٶپشٸلٸك ورىندى قايتارىپ الدى.
بٸراق, بۇدان نە پايدا? ازاماتتىق سوعىس قايتا باستالدى ەمەس پە?
ٷشٸنشٸ قاتەلٸگٸ.
گٷلەنمەن اراداعى بايلانىستى بٸرجولاتا ٷزۋگە بەل بۋدى. تٷركييانىڭ دٸني ھەم رۋحاني كٶسەمٸ گٷلەننٸڭ ٸزباسارلارى كٶپ جىلدار بويى ەردوعاننىڭ وداقتاستارى بولعان. گٷلەننٸڭ جەنە گٷلەنشٸلەردٸڭ كٶمەگٸمەن ەردوعان بيلٸكتەگٸ قولايىنا جاقپايتىن قارسىلاستارىن قىزمەتٸنەن تايدىرىپ, ورنىنا جاقتاستارىن ەكەلدٸ.
2013 جىلى كٷرت ٶزگەردٸ. گٷلەنشٸلەردٸڭ ٶزٸنە قارسى استىرتىن جوسپار قۇرىپ جاتقانىنان كٷدٸكتەنگەن ەردوعان بۇلاردىڭ ٸزٸنە تٷستٸ.
ول – تۋمىسىنان كەكشٸل جان. بىلتىرعى جىلدىڭ شٸلدەسٸنە مەملەكەتتٸك تٶڭكەرٸس ۇيىمداستىرماق بولعانداردىڭ ەرەكەتٸ سەتسٸز اياقتالعاسىن ەردوعان كەك الۋعا كٶشتٸ. الدىمەن ەسكەر قاتارىن تازالادى. مۇنىمەن توقتاعان جوق. گٷلەنگە تىرناق ۇشىنداي قاتىسى بارلاردىڭ بارلىعى قۋعىندادى. بۇل ەرەكەتٸ ارقىلى تٷركييا پوليتسييا مەن ەسكەرٸن ەلسٸرەتٸپ العانىن اڭداعان جوق. كٷردتەر مەن يسلام مەملەكەتٸنٸڭ سودىرلارى وسى سەتتٸ ۇتىمدى پايدالاندى.
تٷركييانى دەل قازٸر تەك بٸر ادام بيلەپ-تٶستەپ وتىر. تٷركييا ەبدەن ەلسٸرەدٸ. جاعداي جاقسارعان كٷندە بۇل ەل ەندٸگٸ جەردە ايماقتىق كٶشباسشى دەگەن ستاتۋسىن ساقتاي المايدى. جاعداي قيىنداعان كٷندە تٷركييا ەكونوميكاسى قۇلاپ تىنادى. بوسقىندار تاسقىنىن سوندا كٶرەمٸز.
تٷركييانى پانالاپ وتىرعان جٷزدەگەن مىڭ بوسقىننان بٶلەك, بۇل ەلدٸڭ ٶز حالقى باتىس ەۋروپاعا ٷدەرە كٶشەدٸ.
ال پۋتين...
مۇنى بولجاپ, بٸلٸپ وتىرعان بٸر ادام بار. ول تٷركييانىڭ قايعىسىنا قۋانىپ وتىر. ول – ۆلاديمير پۋتين. پۋتيننٸڭ پايىمى بويىنشا وعان جەنە ونىڭ بيلٸگٸنە قاۋٸپ تٶندٸرەتٸن بٸردەن-بٸر كٷش – دەموكراتييا. اقش. باتىس.
تٷركييا وسى كٷنگە دەيٸن دەموكراتييالىق مەملەكەتتٸڭ جولىمەن جٷرٸپ كەلدٸ. ناتو-نىڭ مٷشەلٸگٸنە ۇمتىلدى. باتىسپەن باۋىر بولۋعا تىرىستى.
ال قازٸر شە? ول ەكونوميكاسى ەلسٸرەگەن اۆتوريتارلى ەل. ول ٶزٸن-ٶزٸن قورعاۋدان قالعان. تەرروريزم ەلدٸ تالقانداپ جاتىر. پۋتيننٸڭ ارمانى ورىندالدى, انىعى. يراننىڭ دا...
تٷركيياداعى احۋال اسقىنا تٷسسە باتىسقا قاشاتىن بوسقىنداردىڭ سانى دا ارتا تٷسپەك. بۇدان باتىس وڭالمايدى...
جوق, تەرٸس تٷسٸنبەڭٸز. تٷركييانىڭ اقىرى وسىلاي اياقتالارىن پۋتين جوسپارلاعان جوق. تەك ەردوعان الدانىپ قالدى. ديكتاتورلىڭ پۋتيندٸك ٷلگٸسٸنە جٷگٸنگەن ول ٶز-ٶزٸنە كٶر قازعانىن اڭدامادى. پۋتين قايتتٸ دەيسٸز بە? ول تەك كەڭەس بەرۋمەن شەكتەلدٸ. شابىت بەردٸ. بولدى. بٸتتٸ.
ديكتاتورلىقتىڭ پۋتيندٸك ٷلگٸسٸمەن ۋلانعان ەردوعان عانا ەمەس, اقش پرەزيدەنتٸ ترامپا تا اۋىرىپ جٷر مۇنىمەن. مۇنىڭ سوڭى نەمەن اياقتالار ەكەن?
اۋدارعان, دۋمان بىقاي
دەرەككٶز: Project Syndicate
