"نازارباەۆ تٷرٸكتٸڭ كۋرورت قالاسى انتاليياعا كەلدٸ" دەگەن توسىن جاڭالىققا تاڭىرقاپ قالعانىمىز راس. قاڭتار وقيعاسىنان كەيٸن حابار-وشارسىز كەتكەن ەكس-پرەزيدەنتتٸڭ تٷركيياعا تابان تٸرەۋٸن سان-ساققا جورىعانىمىز دا ٶتٸرٸك ەمەس.
انادولى ەلٸنە استانادان ۇشىپ كەلدٸ مە, ال ەۋلەتتٸڭ نەگٸزگٸ ٶكٸلدەرٸ باس ساۋعالاعان دۋباي قالاسىنان جەتتٸ مە, ول جاعى بٸزگە بەيمەلٸم.
بەلگٸلٸسٸ, نازارباەۆتى تٷركييا پرەزيدەنتٸ تايىپ ەردوعان ارنايى شاقىرعان. انتالييا قالاسىنداعى ديپلوماتييالىق فورۋمنىڭ قوناعى بولۋدى ۇسىنعان. بۇل جايت تٷركٸتٸلدەس ماسس-مەديانىڭ نازارىنان تىس قالماپتى.
مەسەلەن, ەزٸربايجاننىڭ Haqqin.az باسىلىمى نازارباەۆتى مۇزتاۋعا (ايسبەرگكە) تەڭەپ, «ونىڭ ەلەمدٸك ساياساتتاعى ورنى بٶلەك" دەگەن سارىندا ەڭگٸمە قوزعاعان.
"نازارباەۆ? ول حالىقارالىق دەرەجەدەگٸ ساياسي فيگۋرا. ەردوعاننىڭ ساناتىنداعى تۇلعالارعا سٶزٸ ٶتەتٸن ساناۋلى ادامنىڭ بٸرٸ. ٷلكەن ساياساتتاعى مۇزتاۋ ٸسپەتتەس. ەدەتتە ايسبەرگتٸڭ تەك 10 پايىزى عانا سۋ بەتٸنە شىعىپ جاتادى, ٶزگەسٸ سۋ استىندا جاسىرۋلى",
– دەيدٸ ماقالا اۆتورى, حالىقارالىق ساراپشى دميتريي روي.
...
تٷركٸتٸلدەس اقپارات قۇرالدارى تٷنەۋكٷنگٸ دٷربەلەڭدٸ جٸتٸ باقىلاعانى, ەرٸ ٶز بەتٸنشە زەرتتەۋ جٷرگٸزگەنٸ بايقالادى.
ەزٸربايجان باسىلىمىنىڭ جازعانىنداي, نازارباەۆتى "قۇداي ساقتاپ قالعان". قاڭتارداعى تٶڭكەرٸس كەزٸندە ەكس-پرەزيدەنتتٸڭ وتباسى مٷشەلەرٸ حالىقتىڭ قاھارىنان قورقىپ, ەدەل-جەدەل شەتەل اسقان. وتىز جىل ەل بيلەگەن نازارباەۆ وسى بٸر وقيعا كەزٸندە تٶبە كٶرسەتۋدەن قايمىعىپ, تالايعا دەيٸن ٷنسٸزدٸك ساقتاعان.
"سەكسەندەگٸ, جاسى جەتكەن ادام مۇندايدى كٶتەرە الماي, جٷرەكتەن كەتۋٸ دە مٷمكٸن. نازارباەۆتى قارعاپ-سٸلەگەن جۇرت "شال كەت!" دەگەن ۇراننىڭ تٶڭٸرەگٸنە توپتاستى. وتىز جىل ەل بيلەگەن ادامعا مۇنىڭ بەرٸن قابىلداۋ وڭايعا سوقپاعانى انىق.
حالىق تاباندىلىق تانىتسا, ەكس-پرەزيدەنت جازادان قاشىپ قۇتىلماس ەدٸ. الايدا دەل وسى سەتتە توقاەۆ قول ۇشىن سوزدى. قازاقستاننىڭ قازٸرگٸ پرەزيدەنتٸ مەن ەكس-پرەزيدەنتٸ سٶز بايلاسىپ, كەلٸسٸمگە كەلدٸ.
كەلٸسٸمنٸڭ قۇنى - نازارباەۆ بيلٸكتٸ بٸرجولاتا بوساتىپ بەردٸ, ەسەسٸنە قۋدالاۋدان قۇتىلدى.
وسى كٷنگە دەيٸن وعان ادالدىق ساقتاپ كەلگەن توقاەۆ نازارباەۆتىڭ ساياسي جٷيەدەگٸ قۇزٸرەتٸن تولىق شەكتەدٸ. ەۋلەتتتٸڭ ىقپالىن ەلسٸرەتتٸ.
دەل قازٸر ەكس-پرەزيدەنتتٸڭ ەلدەگٸ ساياسي احۋالعا ەسەر ەتەر قاۋقارى جوق. نازارباەۆ ٶزٸ قۇرعان پارتييانى, اسسەمبلەيانى توقاەۆقا تابىستادى, قاۋٸپسٸزدٸك كەڭەسٸندەگٸ ورنىن بوساتىپ بەردٸ. قاڭتارداعى دٷربەلەڭ نازارباەۆتىڭ مىزعىماستاي كٶرٸنگەن پوزيتسيياسىن شاتقاياقتاتىپ كەتتٸ.
ول قۇرعان "نۇر وتان" قازٸر "امانات" دەپ اتالادى. حالىق ەكس-پرەزيدەنتتٸڭ ەسٸمٸ ەرٸ ونىمەن بايلانىستى دٷنيەلەردٸ بٸرتٸندەپ ۇمىتىپ جاتىر", – دەيدٸ ەزٸربايجان باسىلىمى.
...
ماقالا اۆتورىنىڭ پايىمداۋىنشا, حالىق نازارباەۆپەن سىبايلاس ادامداردىڭ, سونىڭ ٸشٸندە وتباسى مٷشەلەرٸنٸڭ قولىنا كٸسەن سالىنىپ, اباقتىعا قامالۋىن قۇپتاپ وتىر.
ايتا كەتەلٸك, قاڭتار وقيعاسىنان كەيٸن نازارباەۆ ەۋلەتٸنٸڭ كاپيتالىن حالىققا قايتارۋ ناۋقانى باستالىپ, وتىز جىل ەل بيلەگەن كلان قارجىلىق ەرٸ ەكونوميكالىق ىقپالىنان تولىق ايىرىلعان.
"ونىڭ جاسىنداعى ادام بايلىققا قىزىعا قويماس. ول وسىناۋ الاساپىراندا امان قالعانىنا شٷكٸر دەيدٸ. قازٸرگٸ پرەزيدەنت ەكس-پرەزيدەنتتٸڭ مۇراسىن اشىق تٷردە تابانعا تاپتاعان جوق. كەرٸسٸنشە, تۇڭعىش پرەزيدەنت رەتٸندەگٸ رٶلٸن ايرىقشا اتاپ ٶتٸپ, ونىڭ ەڭبەگٸ مەن مۇراسىنا وبەكتيۆتٸ باعا بەرۋ كەرەكتٸگٸن ايتۋدا", – دەيدٸ ەزٸربايجاندىق ەرٸپتەستەر.
ماقالا اۆتورى وسى ورايدا كەلەسٸدەي قىزىقتى مەلٸمەتپەن بٶلٸسٸپتٸ.
"توقاەۆ ەكس-پرەزيدەنتتٸ حالىقتىڭ الدىندا اشىق سىناماسا دا, بيلٸكتٸڭ ٶز ٸشٸندەگٸ وتىرىستاردا نازارباەۆ كلانىن تالقانداۋ تۋرالى بۇيرىق بەرگەن.
"ەكونوميكانى ەۋلەتتەن تولىق تازالاۋ كەرەك. سول كەزدە ساياسي ىقپالى دا تٶمەندەيدٸ. نازارباەۆ وتباسىمەن اۋىز جالاسقان ادامدار بيلٸكتە وتىرماۋى تيٸس. ال نۇرسۇلتان ەبٸشۇلىنا تيمەڭٸزدەر. ونىڭ حالىقارالىق ساياساتتاعى بەدەلٸ مول, كەرەك بولادى" دەپتٸ-مىس توقاەۆ. كٷنٸ كەشەگٸ قۇرىقتاۋلار وسى ەڭگٸمەنٸڭ ايتىلعان راستاپ تۇرعانداي", – دەيدٸ ماقالا اۆتورى.
...
ەزٸربايجان باسىلىمىنىڭ جازعانىنداي نازارباەۆ قازاقستانداعى ىقپالىن جوعالتقانمەن, سىرتقى ساياساتتاعى ابىروي-بەدەلٸن ساقتاپ قالعان. حالىقارالىق ساياساتتا ەكس-پرەزيدەنتپەن ساناساتىن اۋديتورييانىڭ اۋقىمى ٷلكەن. ول قىتايدىڭ تٸلٸن تابا بٸلگەن ساناۋلى باسشىلاردىڭ بٸرٸ. تٷركٸ ەلەمٸندەگٸ بايلانىستارىن دا كەدەگە اسىرۋعا بولادى.
سٶي دەگەن Haqqin.az نازارباەۆتىڭ قولىندا ٶزٸمەن ٸستەس بولعان ەل باسشىلارىنىڭ تانىم-تالعامىنا قاتىستى اسا قۇندى "مەلٸمەت بازاسى" بار دەيدٸ. ٶتكەن وتىز جىلدا دٷنيەنٸڭ تٷكپٸر-تٷكپٸرٸن شارلاپ شىققان ول ەلەمدٸك ساياساتتىڭ اۋانىن كٷنٸ بۇرىن بولجاي بٸلەتٸن قابٸلەتكە يە.
"ەردوعاننىڭ نازارباەۆقا جٷگٸنۋٸ بەكەر ەمەس. تٷرٸك ليدەرٸ نازارباەۆتىڭ اقىل-كەڭەسٸنە مۇحتاج. بەلكٸم, الداعى ۋاقىتتا نۇرسۇلتان ەبٸشۇلىنا تٷركٸ كەڭەسٸنٸڭ قۇرمەتتٸ تٶراعاسى دەگەن اتاق بەرٸلٸپ قالار. ەردوعان نازارباەۆتىڭ تەجٸريبەسٸن بارىنشا پايدالانعىسى كەلەدٸ. قازاقستاننىڭ ەكس-پرەزيدەنتٸ ەندٸگٸ ٶمٸرٸن وسى ٸسكە ارنايتىن بولار. بٸز ول تۋرالى ەلٸ تالاي ەستيتٸن بولامىز", – دەپ تٷيٸندەگەن ەكەن ماقالا اۆتورى.
...
قاڭتار وقيعاسىنا دەيٸن تانىمال رەجيسسەر وليۆەر ستوۋنمەن سۇحبات قۇرعان نازارباەۆ ەل باسقارعان جىلداردى ەسكە الىپ, ٶز-ٶزٸنە باعا بەرگەن.
“وتىز جىلدا نە تىندىردىڭىز? نازارباەۆ مۇراسى دەپ اۋىز تولتىرىپ ايتۋعا تۇرارلىق قانداي, نەندەي جەتٸستٸگٸڭٸز بار?” دەپ ساۋال قويعان ستوۋنعا:
“بٸزدٸڭ بۋىن? بٸزدٸڭ بۋىن قازاقستاننىڭ تەۋەلسٸزدٸگٸن جارييا ەتتٸ. بٸزدٸڭ بۋىننىڭ تۇسىندا قازاقستان ەگەمەن ەل اتاندى. اتاعى التى قىردان اسىپ, التى قۇرلىقتى شارلادى. اينالاسى 20 جىلدا (1911-2011) ەكونوميكا مەن ەلەۋمەتتٸڭ ەل-قۋاتى 10 ەسە ٶستٸ!
جوقشىلىقتى جەڭدٸك. كەدەيشٸلٸكتەن ارىلدىق. 1991 جىلى جۇرتتىڭ 47 پايىزى ٸشەرگە اسى, كيەرگە كيٸمٸ جوق, شىقپا جانىم شىقپا دەپ وتىرعان شاق ەدٸ. بٷگٸن بۇل كٶرسەتٸشتٸ 4 پايىزعا دەيٸن تٶمەندەتتٸك.
بٷگٸن بٸزدٸڭ ەل نارىقتىق ەكونوميكانىڭ نەگٸزدەرٸن مەڭگەرگەن, ورتاشا ٶمٸر سٷرەتٸن مەملەكەت. بٸزدٸڭ ەل ەشكٸممەن اراز ەمەس, وسى كٷنگە دەيٸن ەشكٸممەن جانجالداسقان جوقپىز. تەۋەلسٸزدٸكتٸڭ وتىز جىلىن تىنىشتىق پەن تۇراقتىلىقتا, ىرىس پەن ىنتىماقتا قارسى الدىق. مٸنەكەي, دەل وسىنداي قازاقستاندى سوڭىما قالدىرىپ بارامىن", – دەپ جاۋاپ قاتقان ەدٸ ەكس-پرەزيدەنت.
ەزٸرلەگەن, دۋمان بىقاي
