بۇل اراداعى بارلىق گەپ ساياساتتا جاتقان كٶرٸنەدٸ. سونىمەن قاتار ونىڭ ايتۋىنشا, مۇناي دەۋٸرٸ اياقتالىپ بارادى دەگەن بولجامدار بوس سٶز ەمەس.
بٸز باياندى عانا ايتا بەرەمٸز
«وعان كٶرشٸ ەلدەگٸ بٸر «گازپروم» دەلەل. ول قانداي كومپانييا ەدٸ? ەلەمدە اتى دٷرٸلدەپ تۇرعان, ەڭ قىمبات كومپانييا بولاتىن. ال قازٸر شە? قازٸر بٷكٸل جەر استى بايلىعىمەن, تەمٸر-تەرسەگٸمەن قوسا العاندا مٷشەقاپ شىعاراتىن ديۋرەكس كومپانيياسىنان دا ارزانداپ كەتكەن. مٸنە, كٶردٸڭٸز بە? ال بۇل — مۇناي ەكسپورتتاۋشى بٸزدٸڭ ەل ٷشٸن قاعىلىپ جاتقان دابىل. سوندىقتان, ٶز باسىم, ەحرو-نىڭ ٶزٸن ەمەس, ونىڭ نەگٸزگٸ يدەياسىن قاتتى قولدايمىن. شىنى كەرەك, بٸزگە جاڭارتىلعان ەنەرگييا كٶزدەرٸ دەگەن اۋاداي قاجەت. ەندەشە مۇناي دەۋٸرٸنەن سوڭ قانداي جاعدايدا ٶمٸر سٷرەمٸز, قايتسەك بولادى دەگەن ساۋالدارعا بٸزدٸڭ بيلٸك بٷگٸن وسى ەحرو كەزٸندە جاۋاپ تابۋى تيٸس. الايدا, ٶكٸنٸشكە قاراي, كٶرمەنٸ ۇيىمداستىرۋشىلار كەلگەن قوناققا, اتقان وتشاشۋعا اقشانى شاشىپ جاتىر. بۇل دۇرىس ەمەس.
كٶرمەنٸڭ ماڭىزىن بيلٸك تە, باق تا, حالىق تا ەلٸ ناقتى تٷسٸنبەگەن سەكٸلدٸ. بٸزدەگٸ ەڭ باستى كەمشٸلٸك بيلٸك پەن قوعام اراسىندا بايلانىس جوق, ساياسي-ەكونوميكالىق مەسەلەلەر بويىنشا اشىق تالقى جاسالمايدى. سودان سوڭ نە بولادى? ەرينە, ساياسي-ەكونوميكالىق تاقىرىپتاردا ەلەۋمەتتٸك جەلٸدەگٸ قاۋىمنىڭ اۋزىن جابا بەرگەن سوڭ, ولار بايان ەسەنتاەۆانىڭ ٶمٸرٸ سەكٸلدٸ ۇساق-تٷيەك جايتتاردى تالقىلاماعاندا قايتەدٸ?..باسقا امالدارى دا, تاڭداۋلارى دا جوق ولاردىڭ„ — دەيدٸ ساياساتتانۋشى.
«بٸز ٶتە كٸشكەنتاي ەلمٸز»
سونداي-اق ول ەحرو-عا قاتىستى نەگاتيۆتٸ پٸكٸر ايتۋشىلارعا قارسى بٸرنەشە ۋەج كەلتٸردٸ.
— بٸز كەز كەلگەن نەرسەنٸڭ تالقىسى كەزٸندە مىنانداي قاعيداتتاردى ميىمىزعا شەگەلەپ الۋىمىز كەرەك.
بٸرٸنشٸدەن,
بٸز ٶتە كٸشكەنتاي قۇرلىقتىق مەملەكەتتٸڭ بٸرٸمٸز. قاي جاقتان ساناساق تا بٸزگە ەڭ جاقىن تەڭٸزٸمٸز 3,5 مىڭ شاقىرىمدا. سوندىقتان بٸز ەلەمدٸ ٶزدٸگٸنەن قىزىقتىراتىنداي كەرەمەت ەلگە اينالا المايمىز. قانشا جەردەن ينۆەستيتسييا سالساق تا بٸزدٸڭ مٷمكٸندٸگٸمٸز شەكتەۋلٸ.
ەكٸنشٸدەن, مىسالى, ۋكرايناداعى جاعدايدى الساق, ول بٸزدەگٸ ەكزيستەنتسيونالدىق قاۋٸپسٸزدٸك مەسەلەسٸن تىم كٷردەلەندٸرٸپ جٸبەردٸ. بٸزدٸڭ سىرتقى ساياساتىمىزدىڭ ەڭ نەگٸزگٸ پوستۋلاتتارىنىڭ بٸرٸ بۋداپەشت قۇجاتتارى دەگەن كەلٸسٸمگە نەگٸزدەلگەن. سوندىقتان وسىعان دەيٸن وسى دوكتريناعا سٷيەنٸپ, جاۋ شاپسا بٸزدٸ قورعايتىن ەلدەر بار دەگەن جالپى ٷمٸت بولدى. قازٸر ونداي قۇجات تا, قاۋٸپسٸزدٸگٸمٸزگە كەپٸلدٸك بەرەتٸندەر دە جوق. ال بۇل تۋريست پەن ينۆەستورلار ٷشٸن ماڭىزدى نەرسە.
ٷشٸنشٸدەن, قازٸر بٸر ينۆەستور 1 ملرد دوللار الىپ كەلسە, بٸزدە ونى جۇمسايتىن دايىن جوبا دا جوق. كەسٸپكەر, ەكونوميستەرمەن سٶيلەسٸپ جٷرمٸن, سولاردان بٸلگەنٸم, قازاقستانداعى ەڭ قىمبات جوبا ەرٸ كەتسە 20-30 ملن دوللاردان اسپايدى دەيدٸ. كٶردٸڭٸز بە?.. دەمەك, بٸزگە ەلٸمٸزدٸ ەلەمگە تانىتۋ, شەتەلدٸك ينۆەستور تارتۋ ٷشٸن ەحرو سەكٸلدٸ ٸرٸ شارالار كەرەك.
بٸلمەيمٸن, قانشالىقتى راس ەكەنٸن, بٸراق ٷكٸمەتتٸڭ ايتۋى بويىنشا, وسى كٶرمە اياسىندا تاماق ٶندٸرۋشٸ, اسپاز, قارا جۇمىسشى, شەتەلدەن الىپ كەلەتٸن ينجەنەرٸ, ارحيتەكتورى بار – بارلىعى 50 مىڭ ادامعا جۇمىس تابىلعان.
ونىڭ 45 مىڭى قازاقتار دەلٸك. قارجىلىق داعدارىستان سوڭ تۇرىپ قالعان قۇرىلىس كومپانييالارى بار. نەسٸنە جاسىرايىق, كٶبٸسٸنە جاقسى جۇمىس تابىلدى. بۇل جاقسى ەمەس پە? — دەيدٸ ايدوس سارىم.
ٷكٸمەت كٶرمە ناسيحاتىنا جۇمساعان بار كٷشٸن العاشقى كٷندە-اق سارقىپ تاستاعان سەكٸلدٸ
— ەلەمدٸك دەرەجەدە ٶزٸمٸزدٸڭ سۋبەكتٸلٸگٸمٸزدٸ ايشىقتاپ, ياعني قازاق دەگەن ەل بار ەكەنٸن, ونىڭ ەلەم كٶشٸنە ٸلەسۋگە تىرىسىپ جاتقانىن, ٶركەنيەتتٸ وزىق ەلدەر قاتارىنا كٸرگٸسٸ كەلەدٸ دەگەنٸن 2-3 ەسە قاتتىراق, 2-3 ەسە اسىرا ايتۋعا مەجبٷرمٸز. تورعاي, مىسالى ٶزٸنە قاۋٸپ تٶندٸرٸپ جىلان كەلە جاتسا جٷنٸن كٷدٸرەيتٸپ, ٶزٸن ٸرٸلەۋ ەتٸپ كٶرسەتكٸسٸ كەلەدٸ عوي.
بٸزدٸڭ شامامىز دا وسىنداي, تورعاي سەكٸلدٸ.
بۇل — بٸر. ەكٸنشٸدەن, ٷكٸمەتتٸڭ ەحرو ناسيحاتىنا جۇمساعان بار كٷشٸ بٸرٸنشٸ كٷنگە كەتٸپ, سودان سوڭ تاۋسىلىپ قالعان سيياقتى. كٷشٸ دە, ەلەۋەتٸ دە, قىزىعى دا سول وتشاشۋدان سوڭ تىنعان سەكٸلدٸ. بۇل – ٷلكەن مەسەلە. بٷگٸنگٸ قوعامنىڭ ٶزٸن بٸر نەرسەگە ۇستاپ تۇرۋدىڭ ٶزٸ قييانات ەكەنٸن جاقسى بٸلەمٸز. ەكٸ كٷندٸك تويعا قاتىسۋعا بولادى, ال ٷشٸنشٸ كٷنٸ دەسە, شىنىمەن دە جىندانا باستايمىز عوي. ال بۇل ارادا 30 كٷن تۇر. وسىنى دۇرىستاپ, تىڭعىلىقتى ۇيىمداستىرۋعا بولار ەدٸ عوي, — دەيدٸ ٶز ٶكٸنٸشٸن جاسىرماعان ساياساتتانۋشى.
ەحرو-دان سوڭ تاعى دا جەمقورلار ۇستالادى
ودان بٶلەك ساياساتتانۋشى ەحرو-دان سوڭعى كٷندٸ دە بيلٸك ويلاۋى كەرەك ەكەنٸن ەسكە سالادى.
— ەڭ قيىنى الدا. ەحرو كەزٸندە 45 مىڭ ادام جۇمىسپەن قامتىلدى دەدٸك قوي. ال كٶرمە بٸتكەن سوڭ وسى ادامدار قايتەدٸ? ولاردى ٷكٸمەت جۇمىسپەن قامتي الا ما?.. بٸزدە ٸرٸ جوبالار جوقتىڭ قاسى. بۇرىن گيتلەر مەن رۋزۆەلتتٸڭ كەزٸندە جاپپاي جۇمىسسىزدىقتى جويۋدىڭ جولىن جول سالۋ ارقىلى شەشٸپ وتىرعان. قازٸر بۇل امال ەسكٸرٸپ قالدى. جاڭا دٷنيە ويلاپ تابۋى كەرەك قوي. بٸراق بۇل رەتتە بٸز ەشتەڭە ەستٸگەنٸمٸز جوق.
ايدوس سارىمنىڭ ايتۋىنشا, ەحرو كٶرمەسٸ اياقتالعان سوڭ „ٸشٸپ-جەپ„ قويدى دەگەن داۋ تاعى باستالادى.
„3 اي ٶتەدٸ عوي, بٸتسٸن, ودان سوڭ تاعى قانشاما ٸس قوزعالار ەكەن?.. باسى داۋلى بولدى, سوڭى داۋسىز بولادى دەگەنگە سەنۋ قيىن„ — دەيدٸ ول.
دەرەككٶز: "نەگە سولاي?" باعدارلاماسى
