"بٷگٸن كەيبٸر ۆاليۋتا ايىرباستاۋ پۋنكتەرٸندەگٸ دوللاردى ساتۋ باعامى پسيحولوگييالىق 500 تەڭگە مەجەسٸنە جەتتٸ. بٸراق بۇل رەكورد ەمەس. ەستەرٸڭٸزدە بولسا, 2022 جىلى اقپان ايىنىڭ سوڭىندا رەسەي ۋكرايناعا باسىپ كٸرٸپ, العاشقى سانكتسييالار كەلگەندە دٷربەلەڭ باستالىپ, ناۋرىز ايىندا 1 اقش دوللارى 527 تەڭگەگە كٶتەرٸلگەن بولاتىن. ەكٸ-ٷش كٷن وسىنداي باعام ساقتالىپ تۇردى. رەكورد سوندا قويىلعان ەدٸ". جەلٸدەگٸ جازباسىن وسىلاي باستاعان ەكونوميكالىق ساراپشى ايبار ولجاي الدا دوللاردىڭ ارزانداۋ ىقتيمالدىلىعىن دا جوققا شىعارمايدى, دەپ جازادى Dalanews.kz.
ترامپ فاكتورى
ساراپشىنىڭ ايتۋىنشا, پارادوكس, بٸراق بٷگٸنگٸ 500 تەڭگەلٸك كارتينا – تەڭگەنٸڭ سىرقاتتانۋىنان, قازاقستان ەكونوميكاسىنىڭ ەلسٸرەۋٸنەن, ەلدەبٸر شوكتان پايدا بولعان جوق. مۇناي باررەلٸ 71 دوللار مەجەسٸندە قالىپ وتىر. بٸزدٸڭ التىن-ۆاليۋتا رەزەرۆٸ, سىرتقى تٶلەم بالانسى, مۇناي تٷسٸمدەرٸندە ەشقانداي اۋىتقۋلار بايقالمادى. ەكونوميكامىز جىل قورىتىندىسى بويىنشا 4 پايىزعا ٶسەيٸن دەپ تۇر. ال سوندا نە بولدى?
"قاراپايىم تٸلمەن ايتساق, تەڭگە فۋندامەنتالدى تۇرعىدا ەلسٸرەمەدٸ, بٸراق دوللار ٶزٸمەن ٶزٸ قاتتى كٷشەيدٸ. دوللاردىڭ ەلەمدٸك قۋاتىن ەلەمدەگٸ التى ٸرٸ ۆاليۋتاعا قاتىستى ٶلشەيتٸن DXY يندەكسٸ 106,8-گە جەتٸپ وتىر. سوڭعى بٸر ايدا دوللار ەۋروعا شاققاندا 2,76 پايىزعا كٷشەيگەن. يەنا, يۋان, فۋنت ستەرلينگ, ديرحام – بارلىعى دوللارعا شاققاندا جاپپاي قۇنسىزدانۋدا. بۇل ترامپتىڭ سايلاۋالدى ەكونوميكالىق پلاتفورماسى – فەدەرالدى رەزەرۆ جٷيەسٸنٸڭ ستاۆكاسىن كٶتەرۋگە قاتىستى پوزيتسيياسىنان تۋىنداعان نارىقتىق ترەند. فرس ستاۆكاسى ٶسسە دوللار اۆتوماتتى تٷردە كٷشەيەدٸ. ترەجەريستەردٸڭ كٸرٸستٸلٸگٸ ارتىپ (اقش قازىناشىلدىق وبليگاتسييالارى), ينۆەستورلار باسقا ۆاليۋتالارداعى وبليگاتسييالارىن تاستاپ, دوللارعا ورالادى. نارىق ترامپتان وسىنى كٷتٸپ وتىر جەنە دەل وسى بولجامنىڭ ٶزٸ دوللاردىڭ جوعارى ٶرلەۋ رالليٸن قامتاماسىز ەتٸپ بەردٸ. بۇل ٶسۋ قانشالىقتى ۇزاققا سوزىلاتىنىن ەشكٸم بٸلمەيدٸ جەنە وعان تەڭگە دە, قازاقستان دا ەش ەسەر ەتە المايدى. تەڭگە باسقا ۆاليۋتالار سيياقتى ەلەمدٸك ٷلكەن ترەندتٸڭ شاعىن قۇربانى عانا", دەپ جازادى ول Facebook-تە.
قازاقستان ٷنسٸز قاراپ وتىرا بەرە مە?
دوللار جوعارى ٶرلەي بەرگەندە "مەملەكەت تەڭگە كۋرسىنا ارالاسا ما, ينتەرۆەنتسييا بولا ما" دەگەن سۇراقتار كٶبەيە باستايدى. ۇلتتىق بانك شوك جاعدايى ورىن السا, ول بٸزدٸڭ قارجىلىق تۇراقتىلىققا قاۋٸپ تٶندٸرسە, ينتەرۆەنتسييا مەحانيزمٸن ٸسكە اسىرۋعا كەز-كەلگەن ۋاقىتتا دايىن.
"تەك "دەل قازٸر, دەل بٷگٸن ول كەرەك پە" دەگەن مەسەلە تۇر. سەبەبٸ, وسى اپتادا تەڭگە ەش ينتەرۆەنتسيياسىز-اق ٷلكەن قولداۋعا يە بولماق. بٸرٸنشٸدەن, قاراشا ايىندا ۇلتتىق قوردان كەلگەن 1,3 ميلليارد دوللار بيرجاعا شىعىپ, تەڭگەگە كونۆەرتاتسييالانادى. ونىمەن قوسا, التىن-ۆاليۋتا رەزەرۆٸنەن 140 ميلليون دوللار دا تەڭگەگە اۋىستىرىلادى. وسى كەزدە بجزق اكتيۆتەرٸ ٷشٸن دوللار ساتىپ الۋ توقتاتىلدى. بٸر سٶزبەن ايتقاندا مەملەكەت بيرجادا ٶز تاراپىنان دوللاردى تەك قانا ساتىپ جاتىر. ال بٸر ايدا 1,4 ميلليارد دوللار دەگەنٸمٸز از كٶلەم ەمەس. ەكٸنشٸدەن, ەكٸ كٷننەن كەيٸن بٸزدە وسى جىلدىڭ ەڭ سوڭعى سالىق اپتاسى باستالماق. ٸرٸ ٶندٸرۋشٸلەر, ەكسپورتەرلەر بيۋدجەتكە تەڭگەلەي سالىق تٶلەۋ ٷشٸن دوللارلىق ۆىرۋچكالارىن تەڭگەگە ايىرباستاي باستايدى. سالىق اپتاسى دوللار/تەڭگە جۇبىنا كەدٸمگٸدەي ەسەر ەتەتٸنٸن تالاي بايقاعان بولاتىنبىز. سوندىقتان 492 كوريدورىنا قايتا ورالۋىمىز عاجاپ ەمەس", دەپ تولىقتىرادى مامان ٶز پٸكٸرٸن.
كەلەسٸ جىلى نە بولادى?
ساراپشىنىڭ ايتۋىنشا, تەڭگە تاعدىرى ترامپ پەن فرس اراسىنداعى شايقاستىڭ نەتيجەسٸنە بايلانىپ تۇر.
"ترامپ فرس-تى بەلدەن باسىپ, ينفلياتسييانى ودان سايىن تٶمەندەتەمٸن دەپ ستاۆكانى 6 پايىزعا شىعارىپ جٸبەرسە, جەنە كەلەسٸ جىلى مۇناي باعاسى باررەلٸنە 70 دوللاردان اسا قويماسا, وندا نارىق تەڭگەنٸ وسى 500 كوريدورىنا قىسىپ يتەرە باستاماق. ولاي بولاتىن بولسا, بٸز ۇلتتىق ۆاليۋتانىڭ جاڭا پسيحولوگييالىق دەۋٸرٸنە اياق باسۋ الدىندا تۇرمىز", دەپ تٷيٸندەيدٸ ٶز ويىن ايبار ولجاي.
ايتا كەتسەك,ٶتكەن اپتانىڭ سوڭىندا ۇلتتىق بانك ٸشكٸ ۆاليۋتا نارىعىنداعى جاعدايدى قاداعالاپ وتىرعانى دا ناقتىلانادى. "اعىمداعى ٷردٸستەر, ەسٸرەسە, سپەكۋلياتيۆتٸ كٶڭٸل-كٷي ساقتالعان جاعدايدا, ەدٸل باعام قالىپتاستىرۋدى قالپىنا كەلتٸرۋ ٷشٸن جەنە ۇلتتىق ۆاليۋتا باعامىنىڭ كٷرت ٶزگەرۋٸنە جول بەرمەۋ ٷشٸن ۇلتتىق بانك جەدەل ەرەكەت ەتٸپ, ۆاليۋتالىق ينتەرۆەنتسييا جٷرگٸزۋگە دايىن", دەلٸنگەن ۇلتتىق بانك تٷسٸنٸكتەمەسٸندە.
