دجيۋ-دجيتسۋدان قىزدار اراسىنداعى قوڭىر بەلدٸكتٸڭ تۇڭعىش يەگەرٸ - مٶلدٸر مەكەنباەۆا
«21 عاسىر بەسەكە دەۋٸرٸ. بٸلەككە ەمەس, بٸلٸمگە سەنەتٸن زامان. بۇل عاسىردىڭ ەسٸرەسە بٸزدٸڭ بۋىنعا قويار تالابى كٶپ-اق. بۇرىنعىداي 4-5 جىل بويى بٸر ديپلومنىڭ سوڭىنان جٷگٸرٸپ, بٸر ماماندىقتى عانا تالعاجاۋ ەتەتٸن جايماشۋاق زامان كەلمەسكە كەتتٸ. بٸر عانا كەسٸپتٸ مەڭگەرٸپ, بٸر عانا سالانىڭ شەڭبەرٸمەن شەكتەلگەن ادام تابىستى بولا المايدى. ۋاقىت ٶتە كەلە بٸر كەزدەرٸ كٶز مايىن تاۋىسىپ وقىعان ماماندىعىڭ سۇرانىستان قالۋى مٷمكٸن. سول كەزدە ٶكٸنەتٸن دە ٶزٸڭ بولاسىڭ. بٷگٸنگٸ كٷننٸڭ اششى اقيقاتى وسى.
ٸزدەنٸس كەرەك. ٸزدەنٸس جاس تالعامايدى. كرەاتيۆ تە ارتىق ەتپەيدٸ. تىعىرىققا تٸرەلگەن سەتتە تەۋەكەل ەتە بٸلۋ, باتىل شەشٸم قابىلداۋدى سٸزگە ۋنيۆەرسيتەت قابىرعاسىندا وقىتپاۋى مٷمكٸن. بۇل ٸزدەنٸستٸڭ نەتيجەسٸندە كەلەتٸن – ٸزگٸ امال», – دەيدٸ مٶلدٸر.
ول دجيۋ-دجيتسۋدان ەلەمنٸڭ ەكٸ دٷركٸن چەمپيونى. قازاقستاندا قىزدار اراسىندا قوڭىر بەلدٸكتٸڭ تۇڭعىش يەگەرٸ.
«قازاقستاننىڭ 100 جاڭا ەسٸمٸ» ۇلتتىق جوباسىنىڭ جەڭٸمپازى.
ەۋەلگٸ ماماندىعى – ماتەماتيكا مۇعالٸمٸ. الماتىداعى جەۋتٸكوۆ اتىنداعى فيزيكا-ماتەماتيكا مەكتەبٸن ٷزدٸك بٸتٸرگەن مٶلدٸر قازٸر نازارباەۆ ۋنيۆەرسيتەتٸنٸڭ ماتەماتيكا فاكۋلتەتٸندە وقيدى. قۇربىلارى مٶلدٸردٸ «سەگٸز قىرلى, بٸر سىرلى» دەپ سيپاتتايدى.
«بٸزدٸڭ قوعامدا «سپورتپەن شۇعىلداناتىن قىزدار بويانبايدى. ەدەپكٸ ەيەل بالاسى ۇناتاتىن وپا-دالاپ, سەندٸ كيٸم, ەدەمٸ بۇيىم ولارعا جات» دەگەن كٶزقاراس قالىپتاسقان.
نەگٸزٸندە سپورتشى قىزداردىڭ قاتارلاس قۇربىسىنان ەش ايىرماسى جوق. سپورت مەنٸڭ سٷيٸكتٸ ٸسٸم, الايدا بۇل مەنٸڭ قىزعا تەن قىلىعىمدى جوعالتىپ العانىمدى بٸلدٸرمەيدٸ. دجيۋ-دجيتسۋ مەنٸڭ جان قالاۋىم. وسى سپورتتىڭ ارقاسىندا ەلٸمدٸ ەلەمگە تانىتتىم. قازاق قىزدارىنىڭ اراسىندا بەسەكەگە قابٸلەتتٸ بۋىن قالىپتاسىپ كەلە جاتقانىن دەلەلدەدٸم», – دەيدٸ مٶلدٸر.
وسىدان 4 جىل بۇرىن ابۋ – دابيدە ٶتكەن الاماندا ول ەلەم چەمپيونى اتاندى. 2017 جىلى كولۋمبييادا (بوگوتا) ٶتكەن بايراقتى بەسەكەدە كٷمٸس جٷلدەنٸ ولجالادى. بىلتىر دەل سول ابۋ-دابيدە ٶتكەن ەلەم چەمپيوناتىندا قاتارىنان وزا شاپتى.
ونىڭ بٷگٸنگٸ اتاق-ابىرويى كەشەگٸ جانكەشتٸ ەڭبەكتٸڭ جەمٸسٸ. ەلٸشٸلٸك, حالىقارالىق جارىستاردا بٸرنەشە رەت جەڭٸلٸس دەمٸن تاتىپ, سەتسٸزدٸككە ۇشىراسا دا تاۋى شاعىلعان جوق.
ەرٸ ماتەماتيك...
الماتى قالاسىندا ٶمٸرگە كەلگەن مٶلدٸر ٷيدٸڭ كەنجەسٸ. بالا جاسىنان ەسەپ-قيساپتى ۇناتاتىن بٸزدٸڭ كەيٸپكەرٸمٸز كەيٸن كەلە جەۋتٸكوۆ اتىنداعى فيزيكا-ماتەماتيكا مەكتەبٸنە تٷسەدٸ. ماتەماتيكادان قالالىق دەڭگەيدە ٶتكەن بايقاۋدا 3-شٸ ورىن العان مٶلدٸردٸ مەكتەپ باسشىلىعى ارنايى شاقىرتادى.
«Number one! بٸلەسٸز بە, بالا جاسىمنان قاتارىمنىڭ الدى بولعىم كەلدٸ. بۇعان ماتەماتيكا پەنٸ باعدار بولدى. ەسەپ شىعارۋعا كەلگەندە تٶڭٸرەگٸمدٸ تٷگەل ۇمىتاتىنمىن. ەڭ قىزىعى, ماتەماتيكادان باقىلاۋ جۇمىسىن الاردا مۇعالٸم ماعان ٶزگەلەرگە قاراعاندا ەلدەقايدا اۋىر ەسەپ بەرەتٸن-دٸ. بۇعان ەرەكشە قۋاناتىنمىن. ۇستازدىڭ سىناعىنان سٷرٸنبەي ٶتۋ مەن ٷشٸن مەرتەبە ەدٸ», – دەيدٸ مٶلدٸر.
مٶلدٸر بەسەكەدەن قورىقپايدى. بٸرەۋمەن بەسەكەگە تٷسۋ, ول ٷشٸن تاڭسىق ەمەس. جەڭٸلسە جاسىمايدى, جەڭسە تاسىمايدى. مەكتەپ جاسىنان بەرٸ ٶمٸر جارىستىڭ ەلسٸزدەرگە كەڭشٸلٸك جاسامايتىنىن جاقسى بٸلەدٸ.
«فيزماتتا كونكۋرەنتسييانىڭ «كٶكەسٸن» كٶردٸك. اپتا سايىن مەكتەپ ٶز وليمپياداسىن ۇيىمداستىراتىن. وسى جارىستا وزا شاپقاندار «ارنايى رەزەرۆكە» ٶتەتٸن ەدٸ. سٷرٸنگەندەر ساپتان شىعىپ قالاتىن. وسى الاماندا ەردايىم ٷزدٸك ٷشتٸكتٸڭ قاتارىندا جٷردٸم. ماقتانعانىم ەمەس, بٸلە-بٸلگەنگە بۇل بايقاۋ ٶتە-مٶتە اۋىر ەدٸ.
رەزەرۆكە ەنگەنشە شاشىڭ اعارادى, جٷيكەڭ جۇقارادى. ول جاقتاعى ورنىڭدى ساقتاۋ قالۋ ٷشٸن ٷيرەنگەنٸڭمەن شەكتەلمەي, ٷنەمٸ ٸزدەنٸستە جٷرۋٸڭ كەرەك. تٷنگە كەيٸن كٶز ٸلمەي ەسەپ شىعاراتىنبىز. كەيٸن وسى رەزەرۆتٸڭ ناقتى قۇرامى ٸرٸكتەلٸپ, وعان ەكٸ قىز عانا ەندٸك. كٶپشٸلٸگٸنٸڭ جٷيكەسٸ شىداس بەرمەي, جارىستان شىعىپ قالدى» – دەيدٸ مٶلدٸر.
ونىڭ ايتۋىنشا ماتەماتيكا تەك ەسەپ شىعارۋمەن شەكتەلمەيدٸ. ونى كٷندەلٸكتٸ ٶمٸردە دە كەدەگە اسىرۋعا بولادى.
ٸلگەرٸدە ايتقان ادام بويىنداعى كرەاتيۆ, شەشٸم قابىلداۋ, لوگيكالىق ويلاۋ سىندى قارىم-قابٸلەتتٸ دامىتاتىن وسى – ماتەماتيكا. ٶزٸڭدٸ قورشاعان ەلەمدٸ تانۋ ٷشٸن دە الدىمەن ماتەماتيكانىڭ تٸلٸن تٷسٸنۋگە تيٸسسٸڭ. ماتەماتيكانى مەڭگەرگەن ادامعا – ينجەنەرييا دا, ەكونوميكا دا, قارجى سالاسى دا جات ەمەس.
دجيۋ-دجيتسۋدان ەلەمنٸڭ ەكٸ دٷركٸن چەمپيونى – مٶلدٸر مەكەنباەۆا ماتەماتيكا پەنٸنٸڭ مۇعالٸمٸ بولۋدى ارماندايدى.
...ەرٸ دجيتسەر
مەكتەپتٸ «التىن بەلگٸگە» بٸتٸرگەن مٶلدٸر دجيۋ-دجيتسۋعا قىزىعۋشىلىعى ويانىپ, وسى سپورتپەن بەلسەندٸ تٷردە اينالىسا باستايدى. كەيٸن كەلە اۋىز تولتىرىپ ايتۋعا تۇرارلىق جەتٸستٸككە دە جەتتٸ. الايدا ول ٶزٸنٸڭ اتاق-ابىرويىن ەشقاشان ۇستاز الدىندا بۇلداعان ەمەس.
«سپورت بٶلەك, ساباق بٶلەك. سپورتتاعى جەتٸستٸگٸڭ ساباققا كەلگەندە ارقاڭدى كەڭگە سالۋعا سەبەپ ەمەس. مۇعالٸم الدىندا بەرٸمٸز تەڭبٸز. ەمتيحاننان اسىپ ەشقايدا كەتە المايمىن. مەن ٷشٸن شەتەلدەگٸ بايراقتى بەسەكەگە قاراعاندا مۇعالٸمنٸڭ تاپسىرماسىن مۇقييات ورىنداۋ ەلدەقايدا ماڭىزدى. يە, وڭاي ەمەس.
تارازى باسىن تەڭ ۇستاۋ كەي-كەيدە قيىنعا سوعادى. بٸراق, بۇعان دا تٶسەلدٸم. ساباعىمدى دا اقساتپاي, سپورتتى دا قاتار الىپ جٷرۋگە داعدىلاندىم», – دەيدٸ ول.
ال دجيۋ-دجيتسۋ دەگەنٸمٸز نە? ول – تۇنىپ تۇرعان لوگيكا. مٶلدٸردٸڭ پايىمداۋىنشا بۇل سپورتتىڭ ەدٸس-تەسٸلٸ شاحمات تاقتاسىنداعى جٷرٸسكە ۇقساس. قارسىلاستىڭ ەر قادامىن جازباي تانىپ, قاتەلٸگٸن قالت جٸبەرمەۋ ٷشٸن تاپقىرلىق قانا ەمەس, جىلدار بويعى تەجٸريبە ارقاسىندا قالىپتاسقان شاپشاڭ تٷيسٸك قاجەت.
«بۇل سپورت مەنٸڭ مٸنەز-قۇلقىمدى ٶزگەرتتٸ. بويىڭداعى ەنجارلىق ۇشتى-كٷيلٸ جوعالادى. بۇل سپورتتىڭ جان-دٷنيەڭدٸ جامان ويدان ارىلتاتىن قاسيەتٸ بار. سوندا دا بولسا, وقۋ-بٸلٸم مەن ٷشٸن باستى ورىندا. سپورتتاعى سايىستى ساباق كەستەسٸنە قاراپ ىڭعايلايمىن. مەنٸڭ ۋاقىتىم «ٷلگەرۋٸم كەرەك» دەگەن قاعيداعا قۇرىلعان. بوس ۋاقىتىم جوق.
ساباقتان تىس ۋاقىتىمنىڭ بارلىعىن سپورتقا ارنايمىن. سونىڭ ارقاسىندا شىعار «ەلەم چەمپيونى» اتاندىم. بۇل دا بٸر كەرەمەت سەت. ەلٸڭنٸڭ ەنۇرانى ورىندالعاندا تۇلا بويىڭ شىمىرلايدى. كٶزٸڭنەن شىم-شىمداپ جاس شىعادى. جاساعان ەڭبەگٸنٸڭ ٶتەۋٸ كٶرگەنٸڭە «شٷكٸر» دەيسٸڭ. ٸزدەنٸس, تالپىنىس. قول جەتكەن جەتٸستٸككە ماسايراماۋ. ٷزدٸك اتانعان سەتتە دە وسى بٸر ۇستانىمنان اينىمايمىن. چەمپيون بولىپ قالۋ, چەمپيون بولۋدان قيىنىراق...», – دەيدٸ مٶلدٸر.
الدا ونى باسقا دا جارىستار كٷتٸپ تۇر. بۇل ماقالانى جازۋداعى ماقسات بٸلٸم مەن سپورتى قاتار ۇشتاستىرعان مٶلدٸردٸ ٶزٸندەي قۇربى-قۇرداستارىنا ٷلگٸ ەتۋ ەدٸ.
روللان مۇقامەتقالي
Dalanews.ks انىقتاماسى:
مٶلدٸر مەكەنباەۆا – نازارباەۆ ۋنيۆەرسيتەتٸنٸڭ ستۋدەنتٸ. بولاشاق ماتەماتيكا مۇعالٸمٸ. دجيۋ-دجيتسۋدان ورتا سالماقتاعى ەكٸ دٷركٸن ەلەم چەمپيونى. قازاقستاندا قىزدار اراسىندا قوڭىر بەلدٸكتٸڭ تۇڭعىش يەگەرٸ. كينواكتريسا. «قازاقستاننىڭ 100 جاڭا ەسٸمٸ» ۇلتتىق جوباسىنىڭ جەڭٸمپازى.
