دٸنتانۋشى ماماننىڭ قوعامداعى ورىنى قانداي?
بٸلٸكتٸ دٸنتانۋشى مامان كەڭشٸلٸك تىشحان ەلٸمٸز تەۋەلسٸزدٸككە يە بولعان توقسانىنشى جىلدارى قوعام تاراپىنان دٸنتانۋشىلارعا سۇرانىستىڭ اناۋ ايتقانداي بولماعانىن العا تارتتى.
– بٸز ەڭ العاش دٸنتانۋ ماماندىعى بويىنشى بٸلٸم العانىمىزدا, «قوعامعا دٸنتانۋشى مامان كەرەك پە» دەگەن سۇراق تۋىندادى. سول سەبەپتٸ دٸنتانۋ ماماندىعى كٶپ جەردە ٶگەي بالانىڭ كٷيٸن كەشٸپ, اربانى بەسٸنشٸ دوڭعالاعى سەكٸلدٸ جاعدايعا تاپ بولعانى جاسىرىن ەمەس. دٸنتانۋ ماماندىعىن فيلوسوفييا فاكۋلتەتٸنٸڭ ٸشٸندەگٸ بٸر بٶلٸمنٸڭ بٸرٸ بولدى. ال بۇل ماماندىقتى مەڭگەرۋگە اڭسارى اۋعان جاستار وقۋ ورىندى بٸتٸرگەننەن كەيٸن قايدا بارىپ جۇمىس ٸستەيتٸنٸ بەلگٸسٸز بولعاندىقتان, كەيبٸر جىلدارى دٸنتانۋشى ماماندارعا اراب تٸلٸنٸڭ مامانى دەگەن اتاق قوساقتاپ بەرگەنٸ دە ەسٸمٸزدە. وسىلايشا توقسانىنشى جىلدارى دٸنتانۋ ماماندىعى قازاق قوعامىنان ٶز ورىنىن تابا العان جوق. تەك 2010 جىلدان كەيٸن جاعداي كٷرت ٶزگەردٸ. دەل وسى ۋاقىتتا ەلٸمٸزدە بٶتەن اعىمنىڭ سوڭىندا كەتكەن ەكسترەميستتەر تٶبە كٶرسەتٸپ, ەلٸمٸزدٸڭ قاۋٸپسٸزدٸگٸنە قاۋٸپ تٶندٸرە باستاعان بولاتىن. مٸنە, وسىدان كەيٸن دٸنتانۋشى ماماندىعىنا دەگەن قۇرمەت پايدا بولدى, – دەيدٸ كەڭشٸلٸك تىشحان مىرزا.
يە, ايتسا ايتقاندا و باستا دٸنتانۋشى ماماندارعا دەگەن قوعامدىق ٶمٸرٸمٸزدٸ دۇرىس كٶزقاراس قالىپتاسپاعانى جاسىرىپ جابۋدىڭ جٶنٸ جوق. تٸپتٸ, سول كەزدە دٸنتانۋشى مامانداردىڭ ديپلومىنا «مولدا» دەپ جازىپ بەرەمٸز بە دەپ ەزٸلدەگەن ادامدار دا بولعان ەدٸ.
قازٸرگٸ تاڭدا دٸنتانۋشى مامانداردىڭ قوعام ٷشٸن قانشالىقتى ماڭىزدى ەكەنٸ ايقىندالىپ كەلەدٸ. وسى ۋاقىتقا دەيٸن جاستارىمىزدىڭ تٷرلٸ جات اعىمداردىڭ سوڭىندا كەتٸپ اداسۋىنا ولارعا دۇرىس جولدى نۇساقايتىن مامانداردىڭ بولماۋى كٶپ زاردابىن تيگٸزدٸ.
ەلٸمٸزدە دٸنتانۋ ماماندىعىنا قاتىستى مۇنداي كٶزقاراستىڭ قالىپتاسۋىنا نە سەبەپ بولدى? بٸزدٸڭشە, مۇنىڭ باستى سەبەبٸ رەتٸندە قازاقستان ٶزٸنٸڭ تەۋەلسٸزدٸگٸن العانعا دەيٸن اتەيستٸك قوعامدا ٶمٸر سٷرٸپ, كٷندەلٸكتٸ ٶمٸردە دٸنتانۋشى مامانعا مٷلدە ورىن بولماعانىمەن بايلانىستىرۋعا بولاتىن سيياقتى.
2010-2011 جىلدارى ەلٸمٸزدە جات اعىمنىڭ سوڭىندا تٷسكەن ەكسترەميستتەردٸڭ ەرەكەتٸنەن كەيٸن بيلٸك ورىندارى دٸنتانۋشىنىڭ قوعامداعى ورىنى جايىندا ويلانا باستادى. مٸنە, وسىدان كەيٸن دٸنتانۋشى مامانداردى دايىنداۋ, قوعامدىق ورتادا ٶزٸن بٸلٸكتٸ دٸنتانۋشى رەتٸندە تانىتقان مامانداردىڭ وي-پٸكٸرٸنە قۇلاق اسۋ, ولارمەن كەڭەسۋ ەدەپكٸ دٷنيەگە اينالدى.
حالىقتىڭ دٸني ساۋاتتىلعىن اشۋ ٷشٸن ارنايى ٷگٸت-ناسيحات توپتارى قۇرىلىپ, وعان بٸلٸكتٸ دٸنتانۋشىلاردى تارتىپ, پروفيلاكتيكالىق جۇمىستار باستالعانىن بٸلەمٸز. مۇنداي ماڭىزدى ٸس-شارالار ەل ٸشٸندە ەلٸ دە جالعاسۋدا.
دٸنتانۋشى مامان كەڭشٸلٸك مىرزامەن پٸكٸرلەسكەنٸمٸزدە قازٸرگٸ قوعامدا دٸنتانۋشىعا قاتىستى ناقتى كٶزقاراس ەلٸ تولىق قالىپتاسپاعانىن العا تارتتى.
– تەۋەلسٸزدٸك العان العاش جىلدارى دٸنتانۋشى مامانداردى دايارلاعاندا قازاق قوعامنىڭ ماقساتى ايقىن بولمادى. دەل سول تۇستا ەيفورييالىق كٷيدٸ باستان كەشەكن ەل ازاماتتارى ٶزٸنٸڭ رۋحاني قۇندىلىقتارىن ورالىپ جاتتى. جەر-جەردە مەشٸتتەر اشىلىپ, بٸراز جۇرت ٶز بەتٸنشە يسلام دٸنٸن تانىپ بٸلۋگە ۇمتىلدى. سول كەزدە بولاشاقتا دٸنتانۋشى مامانداردىڭ قاجەت بولاتىنى جايىنداعى العاشقى بەلگٸلەر پايدا بولعان سوڭ, وقۋ ورىندار دٸنتانۋشى ماماندار دايارلاۋعا دەن قويعانىن بٸلەمٸز. دەل سول تۇستا قوعامنىڭ دٸنگە قارسى كٶزاقاراسى قالاپتاسپاعان ەدٸ. سونىڭ كەسٸرٸنەن جات اعىمدار دا قازاقستانعا ەنٸپ, جاستاردى ٶز قاتارىنا تارتا باستادى. قوعامدا دٸنتانۋشى ماماننىڭ ورىنى ايقىندالماعاندىقتان ەلٸمٸزدەگٸ جوعارى وقۋ ورىندارى دٸنتانۋشى مامانداردى دايارلاۋدا ناقتى قولمەن ۇستاپ كٶرسەتٸپ, سٶزبەن جەتكٸزەتٸندەي ۇستانىمدارى بولمادى. سونىڭ سالدارىنان دٸنتانۋشىلاردىڭ بٸر بٶلٸگٸ فيلوسوفييالىق باعىتتا بٸلٸم السا, ەندٸ بٸر بٶلٸگٸ تازا تەولوگييا بويىنشا بٸلٸمٸن جەتٸلدٸردٸ, – دەيدٸ سالا مامانى.
شىنى كەرەك قازٸر سول تۇستاعى كەيبٸر كٶزقاراستار ەلٸ دە ساقتالىپ قالعانى جاسىرىن ەمەس. دامىعان باتىس ەلدەرٸندە دٸنتانۋشى دەگەن مامان جوق. تازا دٸن مەسەلەلەرٸمەن اينالىساتىن مامانداردى تەولوگ دەپ اتايدى. دٸن مەن قوعامنىڭ اراجٸگٸ انىقتالعان. دٸني ۇستانىم جەكە ادامنىڭ ٸشكٸ دٷنيەسٸ بولىپ ەسەپتەلٸنەدٸ.
بۇل ٷشٸن ولار كٶشەدە دٸني ۇستانىمىنا بايلانىستى داۋلاسىپ جاتپايدى. ال بٸزدە جاعداي كەرسٸنشە قالىپتاسقان, دٸن جولىندا جٷرگەن ازاماتتار دٸني امالداردى ٶزٸن مۇسىلمان دەپ سانايتىن ادامداردىڭ مٷلتكٸسٸز ورنداۋى كەرەك دەپ ەسەپتەيدٸ. سول ٷشٸن داۋلاسىپ, قىزىل كەڭٸردەك بولىپ جاتاتىنى ەدەتكە اينالعان. بٷگٸندە داۋلاسۋشى تاراپتاردى ورتاق مەمٸلەگە كەلتٸرەتٸن مامان دى دٸنتانۋشى بولۋى كەرەك.
وسى رەتتە كەڭشٸلٸك تىشحان كەز كەلگەن دٸنتانۋشى مامان جۇرتتىڭ ورتاق پٸكٸرگە ۇيىستىرۋ ٷشٸن ۇلتتىق قۇندىلىقتاردى, مەملەكەتتٸك باعىت-باعدارىن سٶز ەتٸپ, داۋلاسقان تاراپتاردى ورتاق مەمٸلەگە كەلۋٸنە كٷش سالۋى كەرەك دەپ ەسەپتەيتٸنٸن ايتتى. بۇل رەتتە دٸنتانۋشىنىڭ قوعامداعى قىزمەتٸ مەدياتورلىقپەن ۇشتاسىپ جاتاتىنىن اڭعارۋعا بولادى.
ەلٸمٸزدٸڭ مەملەكەتتٸك ۇستانىمى, جەرگٸلٸكتٸ حالىققا تەن دەستٷرلٸ قۇندىلىقتارى دٸني كٶزقاراستان جوعارى تۇرۋى كەرەك. سول كەزدە قوعام كەمەلدەنٸپ, دامۋدىڭ بيٸك ساتىسىنا جەتەدٸ. وسى تۇرعىدان الىپ قاراعاندا ەلٸمٸزدە بٸلٸكتٸ دٸني مامانداردىڭ قالىپتاسۋى قوعامنىڭ جاڭا ساپاعا اياق باسۋىمەن استاسىپ جاتقانىن بايقاۋعا بولادى.
سوندىقتان مەملەكەتٸمٸز بٸلٸكتٸ دٸنتانۋشى مامانداردى جەرگٸلٸكتٸ جەرلەردەگٸ دٸن ٸستەرٸ ورتالىقتارىنا جۇمىسقا تارتىپ, مەملەكەت مٷددەسٸ جولىندا جۇمىس ٸستەۋٸنە جاعداي جاساۋى كەرەك. سول كەزدە قازاق قوعامى گٷلدەنٸپ, ٷلكەن مەدەنيەتكە قول جەتكٸزەتٸن بولادى.
نۇرلان جۇماقانوۆ
