وسى جەنە ٶزگە دە سۇراقتارعا ەلوردالىق دٸندەردٸ زەرتتەۋ ورتالىعىنىڭ دٸنتانۋشى مامانى ەركەبۇلان شامشاتوۆ جاۋاپ بەردٸ.
-ەركەبۇلان جاراسۇلى, قازٸرگٸ تاڭدا جات دٸني اعىمدار ادامداردى قالاي اربايدى?
-جات دٸني اعىمداردىڭ ٶز قاتارىنا جاڭا ٶكٸلدەردٸ تارتۋدا كٶپتەگەن جولداردى قولداناتىن ايتقىم كەلەدٸ. ونىڭ ٸشٸندە, تانىمال تەسٸل «بەتپە-بەت كەزدەسۋ» ارقىلى, ياعني تٸكەلەي نەمەسە ورتادا دەنەكەر ادامداردىڭ كٶمەگٸمەن بايلانىس ورناتۋ ارقىلى بولسا, ال قازٸرگٸ كەزدە ٶز قاتارلارىنا تارتۋ ەدٸسٸ ونلاين جٷيە ارقىلى جٷزەگە اسىرالتىن بولعان. ياعني, ەلەۋمەتتٸك جەلٸلەردە جاڭا نەمەسە تانىمال پاراقشالاردى ساتىپ الىپ, كونتەنتٸن دٸني باعىتقا بۇرىپ, ادامدارعا دەسترۋكتيۆتٸ باعىتتاعى اقپارات تاراتا باستايدى. وسىلايشا, دٸن اتىن جامىلعان توپتار ەرتٷرلٸ باعىتتا جۇمىس جاسايدى.
-ٶزٸڭٸز اتاپ ٶتكەن ەلەۋمەتتٸك جەلٸلەردە دٸن اتىن جامىلىپ وتىراتىن توپتار نەلٸكتەن كٶبەيٸپ كەتتٸ?
-ينتەرنەت- ەربٸر ادامعا قولجەتٸمدٸ قۇرال, ونى سٸز دە , بٸز دە , قولىندا تەلەفون ۇستاعان جاس پەن كەرٸ دە قولدانادى. ودان كەيٸن, ەلەۋمەتتٸك جەلٸدە كٷندەلٸكتٸ تارايتىن اقپارات اعىنىن جٷز پايىز قاداعالاپ وتىرۋ مٷمكٸن ەمەس. سول سەبەپتٸ دە, كٸم قالاي قولدانادى, ٶز ەركٸندە. بٸز دە ەركٸمگە جەكە-جەكە ايتا المايمىز, مىنانى وقى, انانى وقىما دەپ. دٸن تاقىرىبى كٶپشٸلٸككە قىزىق تاقىرىپتاردىڭ بٸرٸ. ايتا كەتۋ كەرەك جايت, دەسترۋكتيۆتٸ دٸني توپتار قۇرىلعاندا قاراپايىم, ادامدارعا تارتىمدى اتاۋلار قويادى. مىسالى, «يمان نۇرى», «يسلام جەنە نەكە», «مۇسىلمان كٷندەلٸگٸ», «پايدالى ناسيحات», جەنە ت. ب.
-وسىنداي توپتارعا جازىلۋدىڭ قاۋپٸ نەدە?
-بٸرٸنشٸدەن, قاراپايىم ادام راديكالدى دٸني مازمۇنداعى پوستتاردى باسقا پلاتفورمالارعا تاراتىپ, رەپوست جاسايتىن بولسا, قر زاڭناماسىنىڭ, اتاپ ايتقاندا قازاقستان رەسپۋبليكاسى ەكٸمشٸلٸك قۇقىق بۇزۋشىلىق تۋرالى كودەكسٸنٸڭ 453 جەنە 490-باپتارىنىڭ بۇزىلۋىنا ەكەپ سوعۋى مٷمكٸن, وندا 50 اەك-تەن ايىپپۇل كٶزدەلگەن. جۇمىس بارىسىندا وسىنداي جاعدايلاردى جيٸ كەزدەستٸرەمٸز.
ەكٸنشٸدەن, جاستار سۋيتسيدٸ. بۇل ٶتە كٷردەلٸ پروبلەما. دەسترۋكتيۆتٸ كونتەنتتٸ وقىعان جاس قولدانۋشى, ٶزٸمەن-ٶزٸ راديكاليزاتسيياعا ۇشىراپ, ٶمٸردەن تٷڭٸلٸپ, جالعىزباستى تەررورلىق ەرەكەت جاساۋى مٷمكٸن.
ٷشٸنشٸدەن, ارنايى دٸن اتىن جامىلعان توپ ٶكٸلدەرٸنٸڭ قولىنا تٷسۋٸ مٷمكٸن. ياعني, راديكالدى دٸني توپتىڭ تۇراقتى وقىرمانى بولسا, ەرقاشان لايك تاستاپ, كوممەنتاريي قالدىراتىن بولسا, بۇل قىزىعۋشىلىق تۋدىرارى سٶزسٸز. اتالعان توپتار ٶز قاتارلارىنا ادام تارتۋ ماقساتىندا پاراقشاعا تالداۋ جاساپ وتىرادى, ادامنىڭ پسيحولوگييالىق پورترەتٸن قۇراستىرىپ, ونى ۇيىمعا تارتۋ مٷمكٸندٸگٸن باعالايدى.
-جوعارىدا جاستاردى اتاپ ٶتتٸڭٸز. نەگە جاس بۋىن راديكاليزاتسيياعا بەيٸم?
-تاريح بەتتەرٸنە ٷڭٸلسەك تە, قازٸرگٸ زاماندى قاراساق تا , قوعامنىڭ ەڭ بەلسەندٸ مٷشەلەرٸ- جاستار. تيٸسٸنشٸ, وسىنداي بەلسەندٸ, بەرٸن تانۋعا ىنتىق جاستاردى دەسترۋكتيۆتٸ دٸن ٶكٸلدەرٸ پايدالانادى. سونىمەن قاتار, ولار كەسٸبي تٷردە بەينەجازبا تٷسٸرٸپ, تارتىمدى كونتەنت جاساۋ ارقىلى, ارباپ الادى. تۇراقسىز ەلەۋمەتتٸك-ەكونوميكالىق, ساياسي, مەدەني جاعدايلار دا جاستاردى راديكالدار مەن ەكسترەميستەر شەڭبەرٸنە تارتۋ قاۋپٸن ارتتىرارى سٶزسٸز.
-ولار جاقسى كونتەنت جاسايدى دەدٸڭٸز. ول كونتەنتتٸڭ ارتىقشىلىعى نەدە? نەلٸكتەن جاستار اراسىندا تانىمالدىلىققا يە بولادى?
-ولار ٶزدەرٸنٸڭ ماقساتتى اۋديتورييالارىمەن قالاي جۇمىس جاساۋ كەرەكتٸگٸن جاقسى بٸلەدٸ. مەيلٸ ول جاس بالا بولسىن نەمەسە ٶزٸنە ەكٸنشٸ جارتىسىن ٸزدەگەن قىز بولسىن. ونداي توپتاردى جٷرگٸزەتٸن ادامدار بەلگٸلٸ بٸر دەڭگەيدە «فيلوسوفتار» مەن «پسيحولوگتار».
-ەلەۋمەتتٸك جەلٸلەردٸ پايدالانۋشىلار دەسترۋكتيۆتٸ دٸني اعىمداردىڭ ەسەرٸنەن قورعانۋ ٷشٸن نە ٸستەۋلەرٸ كەرەك?
- ەگەر سٸز نەمەسە سٸزدٸڭ جاقىندارىڭىز دٸن تاقىرىبىنا قىزىقسا, ينتەرنەتتە دٸني بٸلٸم العىڭىز كەلسە, تەكسەرٸلگەن رەسمي سايتتار مەن قاۋىمداستىقتاردى پايدالانۋلارىڭىزعا كەڭەس بەرەمٸن. سونداي-اق, دٸنگە قاتىستى كەز كەلگەن سۇراقتىڭىزعا نۇر-سۇلتان قالاسىنىڭ دٸندەردٸ زەرتتەۋ ورتالىعىنا كەلٸپ نەمەسە
IKOMEK 109 بٸرىڭعاي بايلانىس ورتالىعىنا حابارلاسىپ جاۋاپ الا الاسىزدار.
دەرەككٶز: "قالا مەن دالا" گازەتٸ
