رەداكتسييادان: بٷگٸن بٸر توپ دەپۋتاتتار ٷكٸمەت باسشىسى ولجاس بەكتەنوۆكە مٸندەتتٸ ەلەۋمەتتٸك مەديتسينالىق ساقتاندىرۋ جٷيەسٸنە قاتىستى مەسەلەلەرگە بايلانىستى ساۋال جولدادى. سەناتورلاردىڭ ساۋالىمەن تانىسىڭىزدار.
قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ «مٸندەتتٸ ەلەۋمەتتٸك مەديتسينالىق ساقتاندىرۋ تۋرالى» زاڭى 2015 جىلعى 16 قاراشادا قابىلداندى.
ال ەلٸمٸزدە مٸندەتتٸ ەلەۋمەتتٸك مەديتسينالىق ساقتاندىرۋ (مەمس) جٷيەسٸ 2020 جىلى ەنگٸزٸلٸپ, دەنساۋلىقتى جاقسارتۋعا, ٶمٸر سٷرۋ ۇزاقتىعىن ۇلعايتۋعا, مەديتسينالىق كٶمەكتٸڭ ساپاسىن ارتتىرۋعا, حالىقتى امبۋلاتورييالىق دەڭگەيدە دەرٸ-دەرمەكپەن, پرەپاراتتارمەن قامتاماسىز ەتۋگە مٷمكٸندٸك بەردٸ.
حالقىمىز سۇرانىسقا يە, قىمبات, ساپالى مەديتسينالىق قۇرىلعىلاردى, جاڭا تەحنولوگييالاردى جەنە دەنساۋلىق ساقتاۋ جٷيەسٸنٸڭ رەسۋرستارىن تولىق پايدالانۋعا قول جەتكٸزدٸ. ەلٸمٸزدە ۇلتتىق دەنساۋلىق ساقتاۋ جٷيەسٸن قارجىلاندىرۋدىڭ بيۋدجەتتٸك-ساقتاندىرۋ مودەلٸ قابىلداندى. ونىڭ نەگٸزگٸ كٶزدەرٸ - مٸندەتتٸ مەديتسينالىق ساقتاندىرۋ جەنە بيۋدجەتتەن قارجىلاندىرۋ بولىپ تابىلادى.
دٷنيەجٷزٸلٸك دەنساۋلىق ساقتاۋ ۇيىمى سالانىڭ ورنىقتى دامۋىن قامتاماسىز ەتۋ ٷشٸن الدىڭعى قاتارلى مەملەكەتتەردە جالپى ٸشكٸ ٶنٸمنٸڭ 5-8% جەنە دامىعان ەلدەردە كەمٸندە 9% پايدالانۋدى ۇسىنادى. قازاقستاندا, مٸندەتتٸ ەلەۋمەتتٸك مەديتسينالىق ساقتاندىرۋ جٷيەسٸ ەنگٸزلٸگەننەن باستىپ قارجىلاندىرۋ 2,5 ەسەگە ٶسكەنٸنە قاراماستان, بۇل كٶرسەتكٸش نەبەرٸ 3,7% قۇرايدى.
مەملەكەت باسشىسى توقاەۆ قاسىم-جومارت كەمەلۇلى قازاقستان حالقىنا جولداۋىندا ۇلت دەنساۋلىعىن نىعايتۋ جەنە ازاماتتاردى ەلەۋمەتتٸك قولداۋ جٷيەسٸن قايتا جاڭعىرتۋ ٷشٸن كەشەندٸ شارالار قابىلداۋدى تاپسىردى.
سونىمەن قاتار, قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتٸ 2024 جىلعى 7 اقپانداعى ٷكٸمەتتٸڭ كەڭەيتٸلگەن وتىرىسىندا سوڭعى 5 جىلدا ەلٸمٸزدە مەديتسينا ساپاسىنىڭ جاقسارماعانىن, قولجەتٸمدٸلٸكتٸڭ ارتپاعانىن, دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسى رەسۋرستارىنىڭ تيٸمسٸز پايدالانۋ ورىن العانىن ايتقان بولاتىن.
ٶزەكتٸ مەسەلەلەرگە بايلانىستى VIII شاقىرىلىمنىڭ ٸٸ سەسسيياسىندا پارلامەنت دەپۋتاتتارى ەلنازاروۆا اقمارال شەرٸپبايقىزى, جەكسەنباي بيبٸگٷل نۇرعاليقىزى, ايماعانبەتوۆ اسحات قاناتۇلى, بەيسەنباەۆ ەرجان المابەكۇلى دەپۋتاتتىق ساۋالدار جولداعان. الايدا, سالا مەسەلەلەرٸ تولىق شەشٸلمەگەن, ساۋالدارعا جالپىلاما جاۋاپ بەرٸلگەن.
قازٸرگٸ ۋاقىتتا دەنساۋلىق ساقتاۋ مەكەمەلەرٸ كٶپتەگەن قوردالانعان مەسەلەلەرگە تاپ بولدى جەنە ورتالىق ورگاندار ولاردى شەشۋگە جەردەمدەسۋٸ كەرەك.
مىسالى, تالدىقورعان قالالىق كٶپسالالى اۋرۋحاناسى تەۋلٸك بويى ستاتسيونار, ستاتسيوناردى الماستىراتىن كٶمەك, كونسۋلتاتسييالىق, دياگنوستيكالىق قىزمەتتٸ شۇعىل جەنە جوسپارلى مامانداندىرىلعان مەديتسينالىق كٶمەك كٶرسەتەتٸن كٶپسالالى ەمدەۋ ورتالىعى بولىپ تابىلادى, تالدىقورعان, تەكەلٸ قالالارى مەن وبلىس ورتالىعىنا جاقىن ەسكەلدٸ, كٶكسۋ, قاراتال اۋدانداردىڭ تۇرعىندارىنا مەديتسينالىق قىزمەت كٶرسەتەدٸ.
اۋرۋحانانىڭ 2024 جىلعى 1 قاڭتارداعى جاعداي بويىنشا كرەديتورلىق بەرەشەگٸ 1,2 ملرد.تەڭگە, ونىڭ ٸشٸندە سالىق, كوممۋنالدىق قىزمەت تٶلەمدەرٸ, مەديتسينالىق قىزمەت, (زەرتحانالىق قىزمەتتەر, كت, مرت, بەيٸندٸ مامانداردىڭ قابىلداۋى) كەپٸلدەنگەن دەرٸلٸك زاتتار مەن بۇيىمداردى, ازىق – تٷلٸكتەردٸ جەنە باسقا دا ساتىپ الۋ قارىزدارى بار. مەديتسينالىق ۇيىمنىڭ ەڭبەك جەنە قاجەتتٸ ەمدەۋ رەسۋرستارىنىڭ جەتكٸلٸكتٸلٸگٸنە قاراماستان, قارجى تاپشىلىعى ونىڭ تولىق جۇمىس ٸستەۋٸنە, دامۋىنا مٷمكٸندٸك بەرمەۋدە.
قارجىلاندىرۋ ۋاقتىلى نەمەسە تولىق كٶلەمدە بولماۋى, كەلٸسٸم-شارتتى ورىنداۋدا باعالاۋدىڭ سىزىقتىق شكالاسىن قولدانۋ اۋرۋحانانىڭ قارجىلىق جاعدايىنا كەرٸ ەسەرٸن تيگٸزۋدە. اتاپ ايتساق, ەسەپتٸك شكالاعا سەيكەس 2021 جىلى 33,4 ملن.تەڭگە, 2022 جىلى 294,2 ملن. تەڭگە, 2023 جىلى 17,8 ملن. تەڭگە, 2024 جىلدىڭ ٸ توقسانىندا 11,0 ملن. تەڭگە تٶلەنبەگەن.
مەكەمەنٸڭ 370 تٶسەك ورىنى بولا تۇرا, ەلەۋمەتتٸك مەديتسينالىق ساقتاندىرۋ قورىمەن جاسالعان مەديتسينالىق قىزمەت كٶرسەتۋ كەلٸسٸم – شارتى بويىنشا 284 تٶسەك ورنى عانا قارجىلاندىرادى. بۇل جوسپارلى ەمدەۋدٸ (13%) ازايتۋعا جەنە شۇعىل ەمدەۋگە جاتقىزۋدىڭ پايىزىن ارتتىرۋعا (87%) ەكەلگەن. ەسەپ بويىنشا بيىلعى جىلى بارلىق ەمدەۋ قىزمەت تٷرلەرٸنەن 1,3 ملرد. تەڭگە كٶلەمٸندە قارجى بەرٸلمەگەن.
قازاقستان رەسپۋبليكاسى ٷكٸمەتٸنٸڭ 2015 جىلعى 31 جەلتوقسانداعى «ازاماتتىق قىزمەتشٸلەرگە, مەملەكەتتٸك بيۋدجەت قاراجاتى ەسەبٸنەن ۇستالاتىن ۇيىمدار قىزمەتكەرلەرٸنە, قازىنالىق كەسٸپورىندار قىزمەتكەرلەرٸنە ەڭبەكاقى تٶلەۋ جٷيەسٸ تۋرالى» № 1193 قاۋلىسىنا سەيكەس جىل سايىن 2021 جىلدان 2023 جىلعا دەيٸن دەرٸگەرلەردٸڭ جالاقىسى 30%-عا, ورتا مەديتسينالىق پەرسونالدىڭ جالاقىسى 25%-عا كٶتەرٸلۋ تيٸس ەدٸ. الايدا, كٶرسەتٸلەتٸن مەديتسينالىق قىزمەتتەردٸڭ تٶمەن تاريفٸ جىل سايىن جالاقىنى بار بولعانى 10%-عا ارتتىرۋعا مٷمكٸندٸك بەردٸ. اۋرۋحانا قىزمەتكەرلەردٸڭ تٶلەنبەگەن (كٶتەرٸلگەن) ەڭبەكاقى ايىرماشىلىعىن (10-20%) ٶز قاراجاتى ەسەبٸنەن تٶلەيدٸ. 2021-2023 جىلدارى مەكەمە قىزمەتكەرلەرٸنٸڭ جالاقىسىن كٶتەرۋگە 298 ملن. تەڭگە كٶلەمٸندە قارجى جۇمسالعان.
وسىعان وراي, شىعىستاردىڭ ٷلەس سالماعى ٶسۋدە, ال بۇل ٶز كەزەگٸندە دەرٸلٸك زاتتار مەن مەديتسينالىق بۇيىمداردى ساتىپ الۋ ٷشٸن قارجى تاپشىلىعىنا, كرەديتورلىق بەرەشەكتٸڭ ٶسۋٸنە ەكەلٸپ سوعۋدا. بۇل جەردە دەرٸلٸك زاتتار مەن مەديتسينالىق بۇيىمدار, ازىق – تٷلٸك, كٶلٸك, كوممۋنالدىق جەنە ٶزگە دە قىزمەتتەر مەن جۇمىستاردىڭ باعاسىنىڭ ٶسۋٸ, ينفلياتسييا ەسكەرٸلمەگەن.
2024 جىلعى 1 قاڭتاردان باستاپ, قازاقستان رەسپۋبليكاسى ٷكٸمەتٸنٸڭ 2023 جىلعى 3 شٸلدەدەگٸ «جۇمىس بەرۋشٸنٸڭ مٸندەتتٸ زەينەتاقى جارنالارىن ەسەپتەۋ (ەسەپكە جازۋ) جەنە بٸرىڭعاي جيناقتاۋشى زەينەتاقى قورىنا اۋدارۋ جەنە ولار بويىنشا ٶندٸرٸپ الۋ قاعيدالارى مەن مەرزٸمدەرٸن بەكٸتۋ تۋرالى» № 540 قاۋلىسىنا سەيكەس جۇمىس بەرۋشٸ 1975 جىلعى 1 قاڭتاردان كەيٸن تۋعان ەربٸر قىزمەتكەر ٷشٸن بٸرىڭعاي جيناقتاۋشى زەينەتاقى قورىنا قوسىمشا اي سايىن كٸرٸستەردٸڭ ەسەپتەلگەن سوماسىنان 1,5% مٶلشەردە مٸندەتتٸ زەينەتاقى جارنالارىن تٶلەيدٸ (2024 جىلعى ەسەپتٸك سوما - 39 ملن.تەڭگەنٸ قۇرايدى).
مونيتورينگ كٶرسەتكەندەي ەڭبەكاقى تٶلەۋ قورىنا جۇمسالاتىن شىعىستاردىڭ ٷلەسٸ - تابىس سوماسىنىڭ 70%, ال باسقا شىعىنداردى قارجىلاندىرۋ شامامەن 30% قۇراعان.
اي سايىن جالاقىنى تٶلەۋ كەزٸندە شىعىستاردىڭ باسقا باپتارى بويىنشا كرەديتورلىق بەرەشەكتەرٸ ٶتەلمەي قالادى, ولاردىڭ نەگٸزگٸ ٷلەسٸن اۋرۋحانا عيماراتىن كٷتٸپ-ۇستاۋ شىعىستارى قۇرايدى.
كەسٸپورىن باسشىلىعى جوسپارلى شىعىستاردى ناقتىلاپ, باسىمدىققا جاتپايتىن شىعىنداردى توقتاتىپ, مەرزٸمدٸ ۋاقىتى بار قاجەتتٸ شىعىنداردى بارىنشا قىسقارتۋدا. كرەديتورلىق بەرەشەكتٸ ازايتۋ ماقساتىندا جالاقىعا ارنالعان شىعىنداردى وڭتايلاندىرۋ, ەكٸمشٸلٸك پەرسونالدىڭ لاۋازىمدىق جالاقىسىن قىسقارتۋ, ٷستەمەاقىلار مەن ٶزگە دە تٶلەمدەردٸ الىپ تاستاۋ, شارۋاشىلىق بٶلٸمٸنٸڭ قىزمەتكەرلەرٸن قىسقارتۋ جٷرگٸزٸلگەن.
سونداي-اق, اعىمداعى شىعىندار, ساتىپ الىناتىن مەديتسينالىق بۇيىمداردىڭ كٶلەمٸ قىسقارتىلعان, قولدا بار تاۋارلار ەسكەرٸلە وتىرىپ, دەرٸلٸك زاتتار مەن مەديتسينالىق بۇيىمداردى ساتىپ الۋ قايتا جوسپارلانعان, ٶزگە دە جۇمىستار مەن قىزمەتتەردٸ ساتىپ الۋ قاتاڭ تٷردە باقىلاۋعا الىنعان.
الايدا, قابىلدانعان شارالار كرەديتورلىق بەرەشەكتٸ دەربەس ٶتەۋگە مٷمكٸندٸك بەرمەيدٸ, تەك باسقا مەردٸگەرلەر الدىنداعى بەرەشەكتٸڭ تٶلەۋ مەرزٸمٸ ۇزارتىلۋدا.
مىسالى, تالدىقورعان قالاسىنىڭ ەمدەۋ مەكەمەلەرٸ تەك جىلۋ بەرۋ كەسٸپورنىنا 333,5 ملن. تەنگە قارىز.
ەڭ قيىنى, قالىپتاسقان كرەديتورلىق, سالىقتار بويىنشا قارىزداردى تٶلەي الماۋى, تاۋارلاردى ساتىپ الاتىن جەنە قىزمەتتەردٸ ورىنداۋشى مەردٸگەرلەردٸڭ سوت تەرتٸبٸمەن بەرەشەگٸن ٶندٸرٸپ الۋى جەنە باسقا دا قارجى سالاسىندا ورىن العان كەمشٸلٸكتەر دەنساۋلىق ساقتاۋ سۋبەكتٸلەرٸنٸڭ تەگٸن مەديتسينالىق كٶمەكتٸڭ كەپٸلدٸك بەرٸلگەن كٶلەمٸ شەڭبەرٸندە جەنە (نەمەسە) مٸندەتتٸ ەلەۋمەتتٸك مەديتسينالىق ساقتاندىرۋ جٷيەسٸندە كەلەسٸ جىلعا ارنالعان قىزمەتتەردٸ ساتىپ الۋ جٶنٸندەگٸ تەندەرلەرگە قاتىسا المايتىن جاعدايعا ەكەلۋدە.
بۇل بٸر مەديتسينالىق كەسٸپورنىنىڭ جاعدايى. ال رەسپۋبليكا كٶلەمٸندە دەنساۋلىق ساقتاۋ سۋبەكتٸلەرٸنٸڭ باسىم بٶلٸگٸندە وسىنداي جاعداي قالىپتاسقان.
مٸندەتتٸ ەلەۋمەتتٸك مەديتسينالىق ساقتاندىرۋ مەكەمەلەرٸنٸڭ سايتتارىندا اقپاراتتاردىڭ تولىق بەرٸلمەۋٸ, اشىق بولماۋى, ونداعى شتاتتاردىڭ شامادان تىس ارتىقتىلىعى, ەڭبەكاقىلارى مەديتسينا قىزمەتكەرلەرٸنٸڭ جالاقىسىنان كٶپ بولۋى قوعامدىق - ساياسي احۋالعا ٶز ەسەرٸن تيگٸزۋٸ مٷمكٸن.
كەسٸبي مەديتسينا ماماندارىنىڭ بٸرنەشە ەمحانادا جۇمىس ٸستەۋٸ جەنە جوعارىدا باياندالعان كەمشٸلٸكتەردٸڭ سالدارىنان حالقىمىز ٶزٸنە تيسەلٸ ساپالى قىزمەتتەردٸ الا المايدى. سكرينينگ جٷرگٸزۋ, اۋرۋلاردىڭ الدىن-الۋ تولىق قامتاماسىز ەتٸلمەگەن.
وسىعان بايلانىستى, مٸندەتتٸ مەديتسينالىق ساقتاندىرۋدىڭ تيٸمدٸلٸگٸن ارتتىرۋ جٶنٸندەگٸ ٸس-شارالاردى ورىنداۋدا كەلەسٸ مەسەلەلەردٸ ەسكەرۋلەرٸڭٸزدٸ سۇرايمىز.
1.دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىنا قاتىستى قر پارلامەنتٸنٸڭ VIII شاقىرىلىمنىڭ ٸٸ سەسسيياسىندا پارلامەنت دەپۋتاتتارى جارييالاعان دەپۋتاتتىق ساۋالداردى قايتا زەردەلەپ, تولىققاندى ورىندالۋىن قامتاماسىز ەتۋلەرٸڭٸزدٸ;
2.مٸندەتتٸ ەلەۋمەتتٸك مەديتسينالىق ساقتاندىرۋ جٷيەسٸن ترانسفورماتسييالاۋ بويىنشا زاڭدارعا قاتىستى ۇسىنىس ەنگٸزۋلەرٸڭٸزدٸ;
3.مەديتسينالىق مەكەمەلەردٸڭ قارجىلىق جاعدايىن كەشەندٸ تٷردە شەشۋدٸ, ونىڭ ٸشٸندە سالا قىزمەتكەرلەرٸنە ەڭبەكاقى تٶلەۋ جەنە مٸندەتتٸ مەديتسينالىق ساقتاندىرۋ جٷيەسٸنٸڭ تاريف مەسەلەلەرٸن قايتا قاراۋدى سۇرايمىز.
قۇرمەتتٸ ولجاس ابايۇلى!
«قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پارلامەنتٸ جەنە ونىڭ دەپۋتاتتارىنىڭ مەرتەبەسٸ تۋرالى» قازاقستان رەسپۋبليكاسى كونستيتۋتسييالىق زاڭىنىڭ 27 بابىنا سەيكەس, جوعارىدا كٶتەرٸلگەن مەسەلەلەر بويىنشا تولىق جازباشا جاۋاپ كٷتەمٸز.
قۇرمەتپەن, سەنات دەپۋتاتتارى:
ع.سارىباەۆ
س. دٷيسەمبينوۆ
س. ەرشوۆ
ب. جەكسەنباي
د.قىدىرەلٸ
ا.نۇعمانوۆ
ا.ساتۆالديەۆ
ا.تولاميسوۆ
گ.شيپوۆسكيح
