ەلدەگٸ قۇمار ويىن بيزنەسٸن باقىلاۋعا ارنالعان بٸرىڭعاي ەسەپكە الۋ جٷيەسٸ (بەاج) كاپيتالدى جاسىرىن جىلىستاتۋ ەدٸسٸ ەمەس پە? كەشە قر پارلامەنتٸ مەجٸلٸسٸنٸڭ دەپۋتاتى باقىتجان بازاربەكتٸڭ Facebook-تاعى جازباسى بٸرشاما جايتتىڭ مەنٸن اشا بٸلدٸ دەپ جازادى DALA INSIDE.
«بٷگٸن كوميتەت وتىرىسىندا ٷشٸنشٸ مەسەلە رەتٸندە «ەكٸمشٸلٸك قۇقىقبۇزۋشىلىقتار تۋرالى» زاڭ جوباسىن تالقىلادىق. سول زاڭ جوباسىنا بەلگٸسٸز بٸرەۋلەر بەاج بەن قۇمار ويىن بيزنەسٸنە قاتىستى تٷزەتۋلەر ەنگٸزٸپ جٸبەرگەن», دەپ جازدى بازاربەك, ارتىنان جويىلىپ كەتكەن پوستىندا.
«ەكٸمشٸلٸك قۇقىقبۇزۋشىلىقتار تۋرالى» كەدٸمگٸ تەحنيكالىق زاڭ جوباسىن تالقىلاۋ بارىسىندا ٷشٸنشٸ سۇراق بەاج جەنە قۇمار ويىن بيزنەسٸنە قاتىستى تٷزەتۋلەرگە قاتىستى بولعان. بٷكٸل يندۋسترييانىڭ قارجىلىق قۇرىلىمىن ٶزگەرتۋٸ مٷمكٸن ماڭىزدى تٷزەتۋ بىلايشا ايتقاندا «تىعىلىپ», سالالىق ەمەس كوميتەت ارقىلى ٶتٸپ جاتقانى دەپۋتات بازاربەككە ۇنامادى. ونىڭ تاڭدانىسى كٶپ ۇزاماي اشۋعا ۇلاستى. ونىڭ ايتۋىنشا, مەملەكەتتٸك باقىلاۋ قۇرالى بولۋى تيٸس بەاج ٸس جٷزٸندە شەتەلدٸك بەنەفيتسيارلارى بار كومپانيياعا ارنالعان دەلدال قۇرىلىمعا اينالعان. دەپۋتاتتىڭ مەلٸمەتٸنشە, جٷيەدەن تٷسەتٸن تابىستىڭ 80%-ى شەتەلگە, ونىڭ ٸشٸندە رەسەيگە كەتەدٸ.
بازاربەك ەشكەرەلەگەن نەگٸزگٸ فيگۋرانت - NomaPay كومپانيياسى. دەپۋتاتتىڭ ايتۋىنشا, بەاج-دىڭ ناقتى بەنەفيتسيارى مەملەكەتتٸك كەسٸپورىن ەمەس, دەل وسى رەسەيلٸك وپەراتور. ول كەلتٸرگەن دەرەكتەر قوعامدى دٷر سٸلكٸندٸردٸ. ويىن يندۋستريياسىنىڭ جالپى اينالىمى 3,9 تريلليون تەڭگەگە جەتۋٸ مٷمكٸن. ونىڭ ٸشٸندە قازاقستاندا تەك 20% (780 ملرد تەڭگە) عانا قالادى, ال 3,12 تريلليون تەڭگە جىل سايىن NomaPay-عا كەتەدٸ.
«رەسەي ەشتەڭە ٸستەمەيدٸ, رەسەيلٸك كومپانييالار ەشتەڭە ٸستەمەيدٸ. ولار تەك NomaPay پلاتفورماسىن قۇردى. سول ارقىلى جٷزدەگەن ميللياردتى سورىپ الادى», - دەيدٸ دەپۋتات.
ونىڭ ايتۋىنشا, بۇل مەملەكەت باسشىسىنىڭ تاپسىرماسىنا تٸكەلەي قايشى. پرەزيدەنت قۇمار ويىن نارىعىن رەتتەۋ ارقىلى اقشانىڭ ەلدە قالۋىن تالاپ ەتكەن. ال قازٸر, بازاربەكتٸڭ پٸكٸرٸنشە, شەنەۋٸكتەر ەل مٷددەسٸن شەتەلدٸك كاپيتالعا ايىرباستايتىن سحەما قۇرىپ وتىر.
وسىعان قاتىستى تۋريزم جەنە سپورت مينيسترلٸگٸنە قاراستى ويىن بيزنەسٸ مەن لوتەرەيانى رەتتەۋ كوميتەتٸنٸڭ تٶراعاسى ەدٸلەت تۇرعانباەۆتىڭ سول وتىرىستاعى تٷسٸندٸرمەسٸ مەسەلەنٸ جەڭٸلدەتۋدٸڭ ورنىنا ودان سايىن قيىنداتتى. ول بۋكمەكەرلەردٸڭ زاڭدى اينالىمى جىلىنا شامامەن 1,3 تريلليون تەڭگە ەكەنٸن ايتقان. تۇرعانباەۆ NomaPay-دى «قازاقستاندىق كومپانييا» دەپ اتادى, ونىڭ ٶنٸمٸن جەرگٸلٸكتٸ نارىققا بەيٸمدەدٸك دەپ سەندٸردٸ. ول مۇنى «حالىقارالىق قالىپتى تەجٸريبە» دەدٸ جەنە ٷش جىلدان كەيٸن جٷيە تولىقتاي قازاقستاننىڭ باقىلاۋىنا ٶتەدٸ دەپ ۋەدە ەتتٸ.
الايدا بازاربەكتٸ بۇل دەلەلدەر قاناعاتتاندىرمادى. ونىڭ مەلٸمەتٸنشە, NomaPay-دىڭ ارتىندا رەسەيدەگٸ ويىن بيزنەسٸنٸڭ 70%-ىن ۇستاپ وتىرعان وليگارحتار تۇر. كٶپشٸلٸكتٸ شوشىتقان تاعى بٸر دەتال بار. بەاج بەن NomaPay اراسىنداعى كەلٸسٸمشارتتىڭ «دسپ» (قىزمەتتٸك پايدالانۋ ٷشٸن) گريفٸمەن بەلگٸلەنۋٸ. ياعني بۇل كەلٸسٸم حالىقتان, قوعامنان جاسىرىلىپ وتىر.
بۇل مەسەلە شىن مەنٸندە ەلدەقايدا قاۋٸپتٸ سحەمانى جاسىرىپ تۇرعان سيياقتى. سەبەبٸ, مەملەكەتتٸك باقىلاۋدان تىس ٸرٸ جەكە قارجىلىق مونوپولييا قۇرىلايىن دەپ جاتىر. مىسالى, ويىن بيزنەسٸ مەن لوتەرەيانى رەتتەۋ كوميتەتٸنٸڭ تٷزەتۋلەرٸ زاڭنان بەاج كوميسسيياسىنىڭ مٶلشەرٸن بەسەكەلەستٸكتٸ قورعاۋ اگەنتتٸگٸمەن مٸندەتتٸ كەلٸسۋ نورماسىن الىپ تاستاماق. بۇل مونوپوليستكە تاريفتەردٸ ٶز قالاۋىنشا, تٸپتٸ شەكتەن تىس جوعارى قويۋعا مٷمكٸندٸك بەرەدٸ. ەكٸنشٸدەن, بەاج وپەراتورىنا بانك وپەراتسييالارىن جاساۋ, ەلەكتروندى ەميياندار جٷرگٸزۋ, ەلەكتروندى اقشا ەميسسييالاۋ رۇقسات ەتٸلمەك. بۇل ۇلتتىق بانك باقىلاۋىنا باعىنبايتىن كٶلەڭكەلٸ قارجى ينستيتۋتىن قالىپتاستىرۋ قاۋپٸن تۋعىزادى.
وسىلايشا, «تسيفرلاندىرۋ» مەن «باقىلاۋ» دەگەن ەدەمٸ ۇرانداردى پايدالانىپ, قوعام مەن حالىققا كٶرسەتپەي ەلدەن وراسان كاپيتالدى سىرتقا شىعاراتىن سحەمالاردىڭ استىرتىن تىقپالانىپ جاتقاندىعى بايقالادى.
