دەموگراف-عالىم الەكساندر الەكسەەنكو سٶي دەپتٸ.
Sputniknews-كە سۇحبات بەرگەن عالىمنىڭ ايتۋىنشا 60-شى جىلداردىڭ باسىندا قازاق ەيەلدەرٸ توپىرلاتىپ تۋعان. بٸر وتباسىدا 6-7 جٷگٸرمەكتەن كەم بولمايتىن. قازٸرگٸ قازاق ەيەلدەرٸ 2-3 بالامەن شەكتەلٸپ جٷر.
– سول كەزگٸ قارقىن مەن قازٸرگٸ قازاق وتباسىنداعى بالا سانىن سالىستىرساق تۋۋ كٶرسەتكٸشٸ ەجەپتەۋٸر تٶمەندەگەنٸن كٶرەمٸز, - دەيدٸ الەەكسەەنكو.
دەگەنمەن دە عالىمنىڭ بولجامىنشا ەندٸ 10 جىلدان كەيٸن قازاقستانداعى حالىقتىڭ ۇلتتىق قۇرامى ٶزگەرٸپ, قازاقتاردىڭ ٶز جەرٸندەگٸ ٷلەس سالماعى 80 پايىزعا جەتەدٸ.
ٶزگە ۇلتتار 20 پايىز, ونىڭ ٸشٸندە ورىستار – 15 پايىز, ٶزگەلەرٸ – 5 پايىزدىڭ تٶڭٸرەگٸندە تۇراقتايدى. ايتپاقشى, ەلگٸ 5 پايىزدىڭ ٸشٸندە ٶزبەكتەر كٶپ دەيدٸ عالىم.
دەموگراف 10 جىلدان ەرٸگە كٶز جٷگٸرتٸپ, 20 جىلدان كەيٸنگٸ قازاقستانداعى حالىقتىڭ ۇلتتىق قۇرامى قالاي ٶزگەرەتٸنٸن ايتىپتى.
– بۇدان كەيٸنگٸ ٶزگەرٸستەر جٷردەك جٷرەدٸ. قازاقستاندا تۇراتىن قازٸرگٸ جاس شاماسى 40-50-دٸڭ تٶڭٸرەگٸندەگٸ ورىس ۇلتىنىڭ الدى قارتايىپ, انا ٶمٸرگە اتتانا باستايدى.
ەلدەگٸ حالىق سانىنىڭ ٶسۋٸنە, تۇتاستاي العاندا تۋۋ كٶرسەتكٸشٸنە قازاقتار ىقپال ەتەتٸن بولادى.
ەندٸ 20 جىلدان كەيٸن قانداي دا بٸر سىرتقى فاكتوردان ساقتاسا, قازاقتار قازاقستانداعى حالىق سانىنىڭ 90 پايىزىن قۇرايتىن بولادى. ورىستاردىڭ ٷلەسٸ 5-7 پايىزدىڭ شاماسىندا قالادى.
مۇنداي مەملەكەتتٸ مونوۇلتتى دەپ ايتۋعا ەبدەن نەگٸز بار.
بىلايشا ايتقاندا - قازاقستانداعى ورىستار قاۋىرت قارتايىپ, قازاقتاردا دەموگرافييالىق دٷمپۋ بولادى, - دەيدٸ ول.
الەكسەەنكونىڭ ايتۋىنشا 80-شٸ جىلدارى دا قازاق اراسىندا تۋۋ كٶرسەتكٸشٸ جوعارى بولعان. ەزٸر سول جىلدارى ٶمٸرگە كەلگەن بۋىننىڭ بالالارى اياقتانىپ, تۋۋدىڭ ٷشٸنشٸ تولقىنى باستالىپ كەتتٸ.
– قازاقستاننىڭ مونوۇلتتى مەملەكەتكە اينالا باستاعانى قازٸردەن-اق اڭعارىلادى. قازاقتار ەشكٸمگە تٸزەسٸن باتىرىپ جاتقان جوق, الايدا. بەرٸ ٶز رەتٸمەن, تابيعي تٷردە جٷرٸپ جاتىر.
بۇل ٷردٸس 50-60 جىلدارى باستالىپ كەتكەن. سول جىلدار قازاق دەموگرافيياسى ٷشٸن "قوي ٷستٸنە بوزتورعاي جۇمىرتقالاعان" ۋاقىت بولدى.
1960-1990 جىلداردىڭ ارالىعىنداعى اينالاسى 30 جىلدىڭ ٸشٸندە قازاقتىڭ سانى 2,5 جارىم ەسەگە ٶسكەن, – دەيدٸ ول.
ايتا كەتەلٸك, قازٸر قازاقستاندا 18 ميلليوننان از اساتىن حالىق تۇرادى.
بىلتىر جىلدىڭ العاشقى 6 ايىندا ەلدەن 15 مىڭ ادام كٶشٸپ جەتسە, بيىلعى جىلعى دەل وسى ارالىقتا – 17 مىڭ ادام قونىس اۋدارعان. كٶشكەندەردٸڭ 90 پايىزى تمد ەلدەرٸنەن تۇراق تاۋىپتى.
ال الەكسەەنكو سولاي دەپتٸ. سولاي بولارىنا سەنەيٸك. ەۋمين!
فوتو: lifeisphoto.ru
ەزٸرلەگەن, دۋمان بىقاي
