Demograf-ǵalym Aleksandr Alekseenko sói depti.
Sputniknews-ke suhbat bergen ǵalymnyń aitýynsha 60-shy jyldardyń basynda qazaq áielderi topyrlatyp týǵan. Bir otbasyda 6-7 júgirmekten kem bolmaityn. Qazirgi qazaq áielderi 2-3 balamen shektelip júr.
– Sol kezgi qarqyn men qazirgi qazaq otbasyndaǵy bala sanyn salystyrsaq týý kórsetkishi ájeptáýir tómendegenin kóremiz, - deidi Aleekseenko.
Degenmen de ǵalymnyń boljamynsha endi 10 jyldan keiin Qazaqstandaǵy halyqtyń ulttyq quramy ózgerip, qazaqtardyń óz jerindegi úles salmaǵy 80 paiyzǵa jetedi.
Ózge ulttar 20 paiyz, onyń ishinde orystar – 15 paiyz, ózgeleri – 5 paiyzdyń tóńireginde turaqtaidy. Aitpaqshy, álgi 5 paiyzdyń ishinde ózbekter kóp deidi ǵalym.
Demograf 10 jyldan árige kóz júgirtip, 20 jyldan keiingi Qazaqstandaǵy halyqtyń ulttyq quramy qalai ózgeretinin aitypty.
– Budan keiingi ózgerister júrdek júredi. Qazaqstanda turatyn qazirgi jas shamasy 40-50-diń tóńiregindegi orys ultynyń aldy qartaiyp, ana ómirge attana bastaidy.
Eldegi halyq sanynyń ósýine, tutastai alǵanda týý kórsetkishine qazaqtar yqpal etetin bolady.
Endi 20 jyldan keiin qandai da bir syrtqy faktordan saqtasa, qazaqtar Qazaqstandaǵy halyq sanynyń 90 paiyzyn quraityn bolady. Orystardyń úlesi 5-7 paiyzdyń shamasynda qalady.
Mundai memleketti monoultty dep aitýǵa ábden negiz bar.
Bylaisha aitqanda - Qazaqstandaǵy orystar qaýyrt qartaiyp, qazaqtarda demografiialyq dúmpý bolady, - deidi ol.
Alekseenkonyń aitýynsha 80-shi jyldary da qazaq arasynda týý kórsetkishi joǵary bolǵan. Ázir sol jyldary ómirge kelgen býynnyń balalary aiaqtanyp, týýdyń úshinshi tolqyny bastalyp ketti.
– Qazaqstannyń monoultty memleketke ainala bastaǵany qazirden-aq ańǵarylady. Qazaqtar eshkimge tizesin batyryp jatqan joq, alaida. Bári óz retimen, tabiǵi túrde júrip jatyr.
Bul úrdis 50-60 jyldary bastalyp ketken. Sol jyldar qazaq demografiiasy úshin "qoi ústine boztorǵai jumyrtqalaǵan" ýaqyt boldy.
1960-1990 jyldardyń aralyǵyndaǵy ainalasy 30 jyldyń ishinde qazaqtyń sany 2,5 jarym esege ósken, – deidi ol.
Aita ketelik, qazir Qazaqstanda 18 millionnan az asatyn halyq turady.
Byltyr jyldyń alǵashqy 6 aiynda elden 15 myń adam kóship jetse, biylǵy jylǵy dál osy aralyqta – 17 myń adam qonys aýdarǵan. Kóshkenderdiń 90 paiyzy TMD elderinen turaq taýypty.
Al Alekseenko solai depti. Solai bolaryna seneiik. Áýmin!
Foto: lifeisphoto.ru
Ázirlegen, Dýman BYQAI
