بازالىق ستاۆكانى ەلٸمٸزدەگٸ مونەتارلى بيلٸك بولىپ تابىلاتىن ۇلتتىق بانكتٸڭ اقشا-نەسيە ساياساتى جٶنٸندەگٸ كوميتەتٸ بەكٸتەدٸ. قازٸر ونىڭ دەڭگەيٸ 16,5%, ال اۋىتقۋ كوريدورى پليۋس مينۋس 1 پۋنكت. بۇل نەنٸ بٸلدٸرەدٸ? دەمەك, ەلٸمٸزدەگٸ ەكٸنشٸ دەڭگەيلٸ بانكتەر ۇلتتىق بانكتەن 17,5 پايىزبەن كرەديت الا الادى. سونىمەن بٸرگە, ۇلتتىق بانككە 15,5 پايىزبەن دەپوزيت سالا الادى.
وسى بازالىق ستاۆكا ارقىلى ۇلتتىق بانك ينفلياتسييانى رەتتەپ وتىرادى. 2020 جىلى ورىن العان پاندەمييادان كەيٸن بٷكٸل ەلەم بويىنشا تاۋار تاسىلىمى توقتاپ قالدى دا, پلانەتا ماسشتابىندا قىمباتشىلىق كٷرت ارتىپ كەتتٸ. قازاقستاندا 2021 جىلدىڭ قورىتىندىسى بويىنشا ينفلياتسييا 8,4% بولىپ تۇرعان, ال 2022 جىلى ول 20,3 پايىزعا دەيٸن بٸردەن كٶتەرٸلدٸ. جالپى بىلتىرعى جىلدى بٸز ٷشٸن ينفلياتسييالىق شوك كەزەڭٸ دەپ ايتساق بولادى.
كلاسسيكالىق ەكنوميكالىق تەوريياعا ساي, ينفلياتسييا تىم ٶرشٸپ تۇرعاندا ورتالىق بانكتەر بازالىق ستاۆكانى جوعارى دەڭگەيدە ۇستاۋ كەرەك. بٸزدٸڭ ۇلتتىق بانك تە بىلتىرعى جىلدىڭ سوڭىندا ستاۆكانى 14 پايىزدان بٸردەن 16,75 پايىزعا كٶتەردٸ. ينفلياتسييا تٷسە باستاعاننان كەيٸن, بازالىق ستاۆكا دا ساتىلاي تٶمەن جىلجىدى.
ٶتٸمدٸلٸك دەگەن نە?
ۇلتتىق بانك نەگە بازالىق ستاۆكانى جوعارى كٶتەردٸ? ونىڭ سەبەبٸ ٶتە قاراپايىم. اقشا ماسساسى تاۋارلار مەن قىزمەتتەن كٶبٸرەك بولسا, بٸردەن قىمباتشىلىق باستالادى. ياعني, اقشا تىم كٶپ كەزدە ينفلياتسييا كٷشەيەدٸ. نارىقتاعى وسى اقشا ماسساسىن قارجىگەرلەر «ٶتٸمدٸلٸك» دەپ اتايدى. ال ەندٸ, ەگەر بازالىق ستاۆكا جوعارى بولسا, وندا كوممەرتسييالىق بانك دەپوزيتتەرٸنٸڭ دە سىياقىسى جوعارى قويىلادى. مىسالى, قازٸر بازالىق ستاۆكا 14,75% كەزٸندە, بانك دەپوزيتتەرٸ ٶز كليەنتتەرٸنە قىسقامەرزٸمدٸ سالىمدارعا ورتا ەسەپپەن 15% ۇسىنۋدا.
وسى كەزدە بانك دەپوزيتتەرٸنە اقشانى سالۋ, جيناۋ ٶتە تيٸمدٸ بولادى. بارلىق ٶتٸمدٸلٸك وسى دەپوزيتتەرگە (جەنە وبليگاتسييالارعا) اۋىسا باستايدى. سەلدەن كەيٸن نارىقتا باسى بوس اقشا ازايادى. سونىڭ نەتيجەسٸندە, تاۋارلار مەن قىزمەتتەردٸڭ باعاسىنىڭ ٶسۋٸ باياۋلاپ, ينفلياتسييا جوسپارلانعان قالىپقا كەلەدٸ.
ارتىنان كەيٸن, ينفلياتسييا ساباسىنا تٷسٸپ جاتسا, ورتالىق بانكتەر بازالىق ستاۆكانى جايلاپ تٷسٸرەدٸ. ول كرەديتتٸڭ ارزانداپ, ەكونوميكالىق بەلسەندٸلٸكتٸڭ قايتا جاندانۋى ٷشٸن قاجەت.
ەكونوميكا - ەرٸ-بەرٸ ىرعالاتىن ەتكەنشەك سيياقتى. ال ونى قاجەت كەزدە سىرعىتىپ, قاجەت كەزدە تەجەپ تۇراتىن كٶزگە كٶرٸنبەيتٸن كٷش – اقشا-نەسيە ساياساتى. ٶز كەزەگٸندە, بازالىق ستاۆكا وسى ساياساتتىڭ نەگٸزگٸ قۇرالى بولىپ تابىلادى.
