Bazalyq stavkany elimizdegi monetarly bilik bolyp tabylatyn Ulttyq Banktiń aqsha-nesie saiasaty jónindegi Komiteti bekitedi. Qazir onyń deńgeii 16,5%, al aýytqý koridory pliýs minýs 1 pýnkt. Bul neni bildiredi? Demek, elimizdegi ekinshi deńgeili bankter Ulttyq Bankten 17,5 paiyzben kredit ala alady. Sonymen birge, Ulttyq Bankke 15,5 paiyzben depozit sala alady.
Osy bazalyq stavka arqyly Ulttyq Bank infliatsiiany rettep otyrady. 2020 jyly oryn alǵan pandemiiadan keiin búkil álem boiynsha taýar tasylymy toqtap qaldy da, planeta masshtabynda qymbatshylyq kúrt artyp ketti. Qazaqstanda 2021 jyldyń qorytyndysy boiynsha infliatsiia 8,4% bolyp turǵan, al 2022 jyly ol 20,3 paiyzǵa deiin birden kóterildi. Jalpy byltyrǵy jyldy biz úshin infliatsiialyq shok kezeńi dep aitsaq bolady.
Klassikalyq eknomikalyq teoriiaǵa sai, infliatsiia tym órship turǵanda ortalyq bankter bazalyq stavkany joǵary deńgeide ustaý kerek. Bizdiń Ulttyq Bank te byltyrǵy jyldyń sońynda stavkany 14 paiyzdan birden 16,75 paiyzǵa kóterdi. Infliatsiia túse bastaǵannan keiin, bazalyq stavka da satylai tómen jyljydy.
Ótimdilik degen ne?
Ulttyq Bank nege bazalyq stavkany joǵary kóterdi? Onyń sebebi óte qarapaiym. Aqsha massasy taýarlar men qyzmetten kóbirek bolsa, birden qymbatshylyq bastalady. Iaǵni, aqsha tym kóp kezde infliatsiia kúsheiedi. Naryqtaǵy osy aqsha massasyn qarjygerler «ótimdilik» dep ataidy. Al endi, eger bazalyq stavka joǵary bolsa, onda kommertsiialyq bank depozitteriniń de syiaqysy joǵary qoiylady. Mysaly, qazir bazalyq stavka 14,75% kezinde, bank depozitteri óz klientterine qysqamerzimdi salymdarǵa orta eseppen 15% usynýda.
Osy kezde bank depozitterine aqshany salý, jinaý óte tiimdi bolady. Barlyq ótimdilik osy depozitterge (jáne obligatsiialarǵa) aýysa bastaidy. Sálden keiin naryqta basy bos aqsha azaiady. Sonyń nátijesinde, taýarlar men qyzmetterdiń baǵasynyń ósýi baiaýlap, infliatsiia josparlanǵan qalypqa keledi.
Artynan keiin, infliatsiia sabasyna túsip jatsa, ortalyq bankter bazalyq stavkany jailap túsiredi. Ol kredittiń arzandap, ekonomikalyq belsendiliktiń qaita jandanýy úshin qajet.
Ekonomika - ári-beri yrǵalatyn átkenshek siiaqty. Al ony qajet kezde syrǵytyp, qajet kezde tejep turatyn kózge kórinbeitin kúsh – aqsha-nesie saiasaty. Óz kezeginde, bazalyq stavka osy saiasattyń negizgi quraly bolyp tabylady.
