تاياۋدا شىعىس قازاقستان وبلىسىنىڭ ەكٸمٸ دانيال احمەتوۆتٸڭ تٶراعالىعىمەن وبلىس ەكٸمدٸگٸنٸڭ اپپاراتتىق كەڭەسٸ ٶتتٸ. «نۇرلى جول» ينفراقۇرىلىمدىق دامۋ باعدارلاماسىنىڭ جٷزەگە اسۋ بارىسى, ٶڭٸردە اۆتوٶنەركەسٸپتٸك كلاستەر قالىپتاستىرۋ, قالالارداعى بازار تەرتٸبٸن رەتتەۋ جەنە ەلدٸ مەكەندەردٸ اباتتاندىرۋ مەسەلەلەرٸ قارالعان كەڭەستە ايماق باسشىسى تيٸستٸ باسقارمالارعا بٸرقاتار تاپسىرمالار جٷكتەدٸ.
ەۋەلٸ ٷستٸمٸزدەگٸ جىلدىڭ بيۋدجەتتٸك مەجەسٸنە قاتىستى كٶزقاراسىن بٸلدٸرگەن دانيال احمەتوۆ قارجى جەتكٸلٸكسٸز دەپ بايبالام سالۋعا نەگٸز جوق ەكەنٸن ەسكەرتتٸ.
– بيىلعى بەكٸتٸلگەن بيۋدجەت, مەنٸڭ ويىمشا, وبەكتيۆتٸ تٷردە مەجەلەنگەن. ٶتكەن جىلى رەسپۋبليكادان 220 ملرد. تەڭگە بٶلٸنسە, بيىل 202 ملرد. تەڭگە قاراستىرىلدى. جالپى العاندا, ٶتكەن جىلعى كٶلەم ساقتالعان. ال ٶڭٸردٸ دامىتۋعا بىلتىرعا قاراعاندا 38 ملرد. تەڭگە قارجى از بٶلٸنٸپ وتىر. بۇدان قورقۋدىڭ قاجەتٸ جوق. كەرٸسٸنشە, اۋدان, قالا ەكٸمدەرٸنٸڭ جۇمىسى قانشالىقتى تيٸمدٸ ەكەنٸن كٶرەتٸن بولامىز. بٸز بۇل ايىرماشىلىقتى حالىقارالىق دامۋ ينستيتۋتتارىنان تارتىلاتىن ينۆەستيتسييالارمەن تولتىرامىز. مەملەكەت باسشىسى بٸزدەن وسىنى تالاپ ەتٸپ وتىر, – دەدٸ ايماق باسشىسى.
بۇل رەتتە ەۋروپالىق قايتا قۇرۋ جەنە دامۋ بانكٸمەن ورناعان قاتىناستى نىعايتا تٷسۋ قاجەت. اتالمىش بانكپەن كەلەر جىلدىڭ ورتاسىنا دەيٸن 23 ملرد. تەڭگەنٸ يگەرۋ بويىنشا كەلٸسٸم جاساۋ كٷتٸلۋدە. جالپى, ٶڭٸر بويىنشا حالىقارالىق قارجى ينستيتۋتتارىنىڭ قولداۋىمەن 38 جوبا ٸسكە اسىرىلۋى تيٸس. وبلىس باسشىسى اتالعان ەر جوبانىڭ ورىندالۋىنا جەرگٸلٸكتٸ ەكٸمدەر جاۋاپتى ەكەنٸن ەسكەرتتٸ.
جيىن بارىسىندا وبلىس ەكٸمٸ بيۋدجەتتٸك شىعىنداردى ٷنەمدەۋدٸڭ نەگٸزگٸ باعىتتارىن اتاپ كٶرسەتتٸ. بۇل بٸرٸنشٸ كەزەكتە ەنەرگييا جەنە جىلۋ تۇتىنۋ سالاسىن قامتۋ قاجەت. مەكتەپ, اۋرۋحانا سىندى مەملەكەتتٸك مەكەمەلەردٸ ەلەكتر قۋاتى ارقىلى جىلىتۋ ايتارلىقتاي شىعىندى تالاپ ەتٸپ وتىر. وسى مەسەلەنٸ شەشۋ بويىنشا وبلىس ەكٸمٸنٸڭ ورىنباسارى دميتريي گاريكوۆ باستاعان جۇمىس توبىنا ۇسىنىس دايىنداۋ مٸندەتتەلگەن. وبلىس ەكٸمٸ جۇمىس توبى ۇسىنعان جوبا ٶزٸن اقتامايتىندىعىن ايتىپ, اقىلعا قونىمدى ەرٸ بيۋدجەتكە تيٸمدٸ جاڭا باعدارلاما ويلاستىرۋ كەرەكتٸگٸن ەسكەرتتٸ.
– بٷگٸندە ەلەكتر قۋاتى ارقىلى جىلىتىلاتىن ەر مەكتەپ پەن اۋرۋحانانىڭ جىلۋ جٷيەسٸن تيٸمدٸ كٶزگە اۋىستىرۋ قاجەت. وبلىس كٶلەمٸندە 21 مىڭ شارشى مەتر كەشەندٸ ايىنا 3 ملن. تەڭگە جۇمساپ قانا جىلىتىپ وتىرعان مىسالدار بار. وسى باعىتتا بالتىق جاعالاۋى ەلدەرٸنٸڭ تەحنولوگيياسىن زەردەلەۋدٸ تاپسىرامىن. ٷنەمدەۋ ٸسٸنە بٸرٸنشٸ كەزەكتە يننوۆاتسييالىق شەشٸمدەر قاجەت, – دەگەن ايماق باسشىسى مەملەكەت ەسەبٸنەن جالعا الىناتىن عيماراتتار مەن قىزمەت تٷرلەرٸن دە مەيلٸنشە وڭتايلاندىرۋدى تاپسىردى. ول ٷشٸن بيۋدجەت ارقىلى قارجىلاندىرىلاتىن بارلىق ارەندالىق قىزمەتتەردٸڭ تٸزبەسٸ جاسالىپ, جالپى قۇنىن ەسەپتەۋ قاجەت. بۇدان كەيٸن سول قىزمەتتەردٸڭ قايسىسى نەگٸزسٸز جەنە شىعىنى شاش ەتەكتەن ەكەنٸ انىقتالاتىن بولادى. قاڭتار ايىنىڭ سوڭىندا وسى مەسەلە بويىنشا بارلىق قالا جەنە اۋدان ەكٸمدەرٸ, باسقارما باسشىلارى مەلٸمەت دايىنداپ, قابىلدانعان شارالار بويىنشا ەسەپ بەرەتٸن بولادى.
ٷنەمدەۋ بارلىق سالاعا قاتىستى بولعانىمەن, بالاباقشامەن قامتۋ جۇمىستارى توقتاماق ەمەس. كەرٸسٸنشە, مەملەكەت مەنشٸگٸندە تۇرعانىمەن ماقساتقا ساي ەمەس نەمەسە تيٸمسٸز پايدالانىلىپ وتىرعان عيماراتتار مەكتەپكە دەيٸنگٸ تەربيە نىسانىنا اينالۋى تيٸس. ايماق باسشىسى ەكٸمدەردٸ بۇل تۇرعىدا ريددەر قالاسىنان ٷلگٸ الۋعا شاقىردى.
وتاندىق ماتەريالدى پايدالانۋعا دەن قويىلادى
ەلدٸ مەكەندەردٸ اباتتاندىرۋ بويىنشا دا جاڭا باعدارلامالار دايىندالۋى كەرەك. مەسەلەن, وبلىس ورتالىعىنىڭ №19 تۇرعىن اۋدانى مەن جمك اۋدانىن جاسىل جەلەكپەن كٶمكەرۋ تالابى تۋىنداپ كەلەدٸ.
– №19 جەنە جمك اۋداندارىنان سايالايتىن اعاش تابۋ قيىن. بۇل مەسەلە قالا ەكٸمٸنە ەسكەرتٸلگەن. ەندٸ سول بويىنشا ناقتى باعدارلاما كەرەك. تيٸمسٸز اعاشتاردى كەسۋ شارالارى دا مۇقييات جٷرگٸزٸلۋٸ تيٸس. بٸر اعاش كەسٸلسە, ورنىنا مٸندەتتٸ تٷردە كٶشەت وتىرعىزىلاتىن بولسىن, – دەدٸ ايماق باسشىسى.
«نۇرلى جول» باعدارلاماسى ارقىلى وبلىستىڭ ينجەنەرلٸك ينفراقۇرىلىمىنا ەنگەن ٶزگەرٸستەر جايىندا وبلىستىق ەنەرگەتيكا جەنە تۇرعىن ٷي-كوممۋنالدىق شارۋاشىلىق باسقارماسىنىڭ باسشىسى ايتقازى شەرۋباەۆ باياندادى.
ەكٸباستۇز-سەمەي باعىتىنداعى جوعارى كەرنەۋلٸ ەلەكتر جەلٸلەرٸن تارتۋ جوباسىنىڭ جىلدىق جوسپارى 90 پايىزعا ورىندالعان. بۇل جوبا 2018 جىلعا قاراي وبلىستى ەلەكتر قۋاتىن تۇتىنۋدا رەسەيگە دەگەن تەۋەلدٸلٸكتەن قۇتقارۋى تيٸس. «نۇرلى جول» باعدارلاماسى اياسىندا كٶگٸلدٸر وتىنمەن قامتاماسىز ەتۋ ٷشٸن زايسان قالاسىنا – 240 ملن. تەڭگە, ەلدٸ مەكەندەرگە – 491 ملن. تەڭگە بٶلٸنگەن. جالپى, 2013 جىلدان بەرٸ اۋدان بويىنشا 410 ٷيگە, 36 مەكەمەگە گاز تارتىلعان. گاز تارتىلعان توعىز ەلدٸ مەكەننٸڭ ٷشەۋٸندە جۇمىس تولىعىمەن بٸتسە, قالعان التاۋى كەلەر جىلى تولىقتاي گازبەن قامتاماسىز ەتٸلەدٸ.
وبلىس ەكٸمٸ «تارباعاتاي-مۇناي» كومپانيياسىنىڭ ەلدٸ مەكەندەردٸ گازبەن قامتۋدا ەلەۋمەتتٸك جاۋاپكەرشٸلٸگٸن تولىقتاي اتقارماي وتىرعانىنا نازار اۋداردى.
– بۇل كومپانييانىڭ ٶڭٸردٸڭ دامۋىنا قولداۋ كٶرسەتۋ جۇمىستارى ماردىمسىز. ٶندٸرٸستٸك ەلەۋەتٸ جوعارى بولا تۇرا, كٶرسەتٸپ وتىرعان قولداۋى ناشار دەپ ايتار ەدٸم. بۇل مەسەلەنٸ تيٸستٸ مينيسترلٸك پەن ٷكٸمەتتٸڭ نازارىنا ۇسىنۋىمىزعا تۋرا كەلەدٸ, – دەدٸ ايماق باسشىسى.
باعدارلاما اياسىندا ٶسكەمەن جەنە سەمەي قالالارىنىڭ جىلۋ جەلٸلەرٸن جاڭعىرتۋعا تٶرت ملرد. تەڭگە بٶلٸنگەن بولاتىن. بۇل قارجىعا سەمەيدە 12 جوبا, ٶسكەمەندە ەكٸ جوبا قولعا الىنعان. سونىڭ ارقاسىندا وبلىس ورتالىعىندا 900 مەتر جىلۋ جەلٸسٸ جاڭادان تٶسەلٸپ, 400 مەتر جەلٸ قايتا جاراقتالدى. بۇل قالاداعى توزىعى جەتكەن جەلٸلەردٸڭ كٶلەمٸن 1,4 پايىزعا ازايتىپ وتىر. ال سەمەيدە 18 شاقىرىم جەلٸ قايتا جاراقتالعان. تٶرت بٸردەي قازاندىق جٶندەلۋدە. كەلەر جىلى بۇل باعىتتاعى جۇمىستارعا 4,5 ملرد. تەڭگە قاراستىرىلىپ وتىر. وسى قارجىنىڭ كٶمەگٸمەن وبلىس بويىنشا 15 ينفراقۇرىلىمدىق جوبا جٷزەگە اسىرىلادى. بٸر ٶكٸنٸشتٸسٸ, باعدارلاما اياسىندا اتقارىلعان قۇرىلىس جەنە جٶندەۋ جۇمىستارى بارىسىندا قولدانىلعان ماتەريالدىڭ 66 پايىزى شەتەلدەن ەكەلٸنگەن. وبلىس باسشىسى بۇل مەسەلەدە قاتاڭ تالاپ قويىلاتىنىن ەسكەرتتٸ. ينفراقۇرىلىمدى دامىتۋعا باعىتتالعان جوبالاردىڭ بارلىعى وتاندىق ماتەريالداردى پايدالانۋ ارقىلى جٷزەگە اسۋى تيٸس.
«ٶڭٸرلٸك دامۋ» باعدارلاماسى اياسىندا حالىقتى اۋىزسۋمەن قامتۋ بويىنشا نەگٸزگٸ جوبالار وبلىس ورتالىعى مەن تارباعاتاي اۋدانىنىڭ اقجار اۋىلىندا جٷزەگە اسادى دەپ كٷتٸلۋدە.
وبلىس ەكٸمٸ دانيال احمەتوۆ سەمەي قالاسىنىڭ قاراعايلى تۇرعىن اۋدانىن جىلۋ جەنە ەلەكتر قۋاتىمەن قامتاماسىز ەتۋ ٷشٸن ازييا دامۋ بانكٸنەن ينۆەستيتسييا تارتۋدى جٷكتەدٸ.
وبلىستىق كەسٸپكەرلٸك جەنە يندۋسترييالىق-يننوۆاتسييالىق دامۋ باسقارماسىنىڭ باسشىسى نۇرلان مۋسين «PricewoterhouseCoopers» كومپانيياسى دايىنداعان شەبەرلٸك جوسپارىن تانىستىردى. ٶڭٸردە اۆتوٶنەركەسٸپ كلاستەرٸن قۇرۋدى كٶزدەيتٸن جوسپاردى قازٸرگٸ تاڭدا باسقارما ماماندارى جان-جاقتى تالداۋ ٷستٸندە. كەشەندٸ جوسپاردا جوعارى تەحنولوگييالى ٶندٸرٸس ۇيىمداستىرۋدان بٶلەك مامانداردى قايتا دايارلاۋ, تەحنوپارك بازاسىندا جەتەكشٸ ٶندٸرۋشٸلەرمەن تەحنولوگييا الماسۋ, ٶنٸمدەردٸ سەرتيفيكاتتاۋ, ٶندٸرٸستٸك مەدەنيەتتٸ جەتٸلدٸرۋ سىندى باسىم باعىتتار ايقىندالىپتى. وبلىستىڭ ٶندٸرٸستٸك ەلەۋەتٸن زەردەلەگەن كومپانييا بٸرنەشە وسال تۇستارىمىزدى نۇسقاپ, سىن-قاتەرلەردٸ دە بەلگٸلەپتٸ. بٸرٸنشٸ كەزەكتەگٸ قاتەر ٸشكٸ سۇرانىستىڭ ٶندٸرٸس كٶلەمٸنە ساي كەلمەۋٸمەن بايلانىستى. دەگەنمەن, «ازييا اۆتو» جشس باسشىلىعى بۇل ولقىلىقتى رەسەي نارىعىمەن تولتىراتىندارىن ايتۋدا. بۇعان ورتا ازييانىڭ تۇتىنۋ اۋماعىن دا قوسۋعا مٷمكٸندٸك بار. بۇعان دەيٸنگٸ ماشينا جاساۋ سالاسىنىڭ تەك قۇراستىرۋمەن شەكتەلٸپ كەلۋ دە قيىندىقتار تۋعىزۋى مٷمكٸن. ال ماشينا جاساۋعا باعىتتالعان ساپالى مەتالل مەن ەينەك شىعاراتىن كەن ورىندارىنىڭ وبلىستا بولماۋى «ازييااۆتو قازاقستان» زاۋىتىنا ٸلەسپە كەسٸپورىنداردى قۇرۋ تالابىن تۋىنداتىپ وتىر. ن.مۋسيننٸڭ ايتۋىنشا, ساپالى ەينەك شىعارۋعا قاجەت قۇم كارەرلەرٸن كۋرچاتوۆ قالاسىنىڭ ماڭايىنان نەمەسە كٷرشٸم اۋدانىنىڭ بۇقتىرما سۋ قويماسى ماڭىنان يگەرۋگە بولادى. اتالمىش ۇسىنىستى «ازييا اۆتو» جشس دا قولداپ وتىر.
ەسٸمجان ناقتىبايۇلى
