بٸز تەڭبٸز بە?
كٷندەلٸكتٸ بٸر كٷندە, تٸپتٸ بٸر سەكۋندتا, ەلەمنٸڭ تٷكبٸر-تٷكبٸرٸندە تٷرلٸ جايتتار ورىن الادى. وسى جايتتاردى ويلاي وتىرا بٸز بارلىعىمىز تەڭ ەمەسپٸز دەگەن كٷمەن مەندە تۋىندادى. نەگە دەسەڭٸز :
مەن ويلادىم ەگەر اللا بٸزدٸ تەڭ ەتٸپ جاراتتى دەيمٸز. نەگە ولاي ويلايمىز? بار ادامزاتتىڭ تەڭ كەلەر جەرٸ: وسى دٷنيەگە كەلۋٸ, وسى دٷنيەدەن ٶتۋٸ,جەنە دە اللا راسىمەن ٶمٸردە بار بولسا بارلىق ادامنىڭ اللادان تٶمەن, ونىڭ جاعدايىنا قاراماستان ونىڭ قۇلى ەكەندٸگٸمٸز. ال ەندٸ تەڭ ەمەسپٸز دەپ ويلاۋ سەبەبٸم:
ادامزاتتىڭ جاعدايى, بٸرٸ بارشىلىقتا ٶمٸر سٷرسە, ەندٸ بٸرٸ جوقشىلىقتا ٶمٸر سٷرۋٸ, ودان قالا بەرسە, بٸرٸ كەلبەتتٸ, بٸرٸندە سۇلۋلىق از, بٸرٸ العىر, بٸرٸ بٸلٸمگە تاياز, بٸرٸ تالانتتى, ەندٸ بٸرٸ جوق, تاعى بٸرٸنٸڭ تۋا بٸتكەن دەنساۋلىق مەسەلەسٸ, باسقا ادامدا بار اياق, كٶز, قول, قۇلاق مەندە نەگە جوق دەپ ويلاعان ادام بولسا, وندا ولدا بٸزدٸڭ تەڭ ەكەنٸمٸزگە كٷمەندەنعان بولار. مەن شىنىمەن ەلەمدەگٸ بەرٸمٸز تەڭ بولعانىمىزدى قالار ەدٸم. سەبەبٸ: مەن جوعارىدا اتاپ, ادامدى ەكٸ تاپ-قا بٶلدٸم, ەگەردە مەن اتاعان جەرلەردە بٸزدە تەڭ بولسا, قازٸردە بولىپ جاتقان مەسەلەلەردٸڭ كٶبٸسٸ ورىن الماۋشى ەدٸ. بٸز تەڭ بولساق, ادامدار اراسىندا ۇرلىق-قارلىق, پارا الۋ, الداپ-ارباۋ, وڭاي اقشا تابۋ مىسالى رەتٸندە الساق قۇمار ويىندارى, بالگەرلەر ارقىلى قاستىق ٸستەۋ, جاستاردىڭ, مەكتەپ وقۋشىلارىنىڭ دەپرەسسييادان زاردابى, كٶرەالماۋشىلىق بولماس پا ەدٸ? جەنە دە وعان سۋيتسيد سانى ازايار ما ەدٸ دەپ ونى دا قوسقىم كەلٸپ تۇر. جارايدى وسى اتالعانداردىڭ ٸشٸندە قاراپايىمى كٶرەالماۋشىلىق دەپ الىپ قاراساق, ونى جەي ادامنىڭ جامان قاسيەتتەرٸنٸڭ بٸرٸ دەپ الۋ ازدىق ەتٸپ قالادى. ٶيتكەنٸ وسى كٶرەالماۋشىلىقتىڭ ٶزٸ بٸزگە ٶتە قورقىنىشتى مەسەلەلەردٸ تۋىنداتادى. ەڭ الدىمەن بۇل كٶرەالماۋشىلىق نەدەن پايدا بولاتىنىن قاراستىرعىم كەلەدٸ. كٶرەالماۋشىلىق بٸردەن بٸر سەبەبٸ دەپ ادام ٶزٸن بىرەۋدەن كەم سەزٸنۋٸ دەپ ايتا الامىن. ادام نەگە ٶزٸن كەم سەزٸنەدٸ?
وعان ەلەۋمەتتٸك جاعداي ەبدەن سەبەپ بولۋى مٷمكٸن. ال بۇل كٶرەالماۋشىلىق نەگە ەكەلٸپ سوقتىرادى? ول ادام ٶلٸمٸنە, نە ادام ٶزٸ كٶرە الماعان ادامدى بارىنان ايىرۋى ٷشٸن كٶپتەگەن جامان پيعىلدارعا بارۋى. مٸنە ەگەر بٸز تەڭ بولساق, بۇل كٶرەالماۋشىلىقتان جەنە ونىڭ سالدارىنان زارداپ شەكپەس پە ەدٸك? دەل وسىعان قوسىپ بٸز تەڭ بولساق پارا بەرۋ, وڭاي اقشا تابۋ ٷشٸن قۇمار ويىندارىنا سالىنىپ كەتكەن ادام بولماس ەدٸ. ادام جالپى جامان ويمەن وسىنداي ەرەكەتكە بارادى دەي المايمىن, قازٸرگٸ تاڭداعى بٸزدٸڭ باستى پروبلەمامىز, بالا-شاعانى قاتارىنان كەم كىلماۋىمىز كەرەك. مٸنە سول سەبەپتٸ كٷندٸز تٷنٸ جۇمىس ٸستەپ وتباسىمدى اسىراۋىم كەرەك دەگەن ويمەن ولار جۇمىس ٸستەيدٸ. دەل وسى كەزدە تاعى بٸر جەيت جۇمىسسىزدىق زاردابى تۋىندايدى, مٸنە بۇنى ادام جەڭٸل اقشا تابۋىنا, ياعني قۇمار ويىنىن ويناۋىنىڭ بٸردەن بٸر سەبەبٸ دەپ قاراستىرۋعا بولادى.
كٶرەالماۋشىلىق قاتارىنا كەي ادامداردىڭ بارشىلىقتا دٷنيەگە كەلۋٸن, ال كەي ادامداردىڭ ول دەرەجەگە جەتۋٸ ٷشٸن ابىرويدى قاسىقتاپ جينايتىنى. كەيبٸر ادامدار وعان دا وڭاي جەتەمٸن لەپ ۇرلىققا بارادى. ال سول ۇرلانعان زات ادام ٶمٸرٸنە تاتىمايتىنىن ۇمىتىپ كەتەدٸ.
شىنى كەرەك, ادامداردى بٶلگەنٸم ەمەس, بٸراق مەن كەم-تار تۋىلعان جانداردى كٶرگەندە ٶتە جامان سەزٸمدە بولامىن, كٶز جانارىنان تۋعاننان ايىرىلعان جانداردى كٶرگەندەگٸ سەزٸمدٸ جەتكٸزۋ مٷمكٸن ەمەس, سونداي جامان سەزٸم, مەن سونى ويلاسام ماعان ٶتە وبيدنو. بٸز كٷندەلٸكتٸ كٶرەتٸن قاراپايىم اسپان پەن كٷندٸ, اي مەن جۇلدىزدى, تۋعان انا, باۋىرىن كٶرمەگەن جاندار سوندا دا ٶمٸرگە ريزا, ولار مٷلدە ٶمٸرگە كەلمەگەندە قايتەر ەدٸك دەپ ويلايدى سول سيياقتى اياعى اقساق ادامدى كٶرسەم ەكٸ اعىمنىڭ سىزداگانىن سەزەمٸن. ولار وز جاعدايىنا قاراماستان ەڭبەكقور بولىپ كەلەدٸ. مەن جۇلدىز-اي بالالارعا ارنالعان فەستيۆالدا بولدىم, ول جەردە بٸرٸنەن بٸرٸ ٶتكەن تالانتتى, ٶتە سۇلۋ بالالار ٶنەر كٶرسەتتٸ, بٸراق ولاردىڭ بٸرٸ ونى ەستٸپ, نە كٶرە المايتىنى ٶتە ٶكٸنٸشتٸ. مەن وسى سەتتەردە ٶزٸمنٸڭ بارعا قاناعات قىلماي جٷرگەنٸمدٸ تٷسٸنەمٸن. مەنٸڭ ويىمشا اللا وسىنداي ادامداردى بٸزگە نەنٸڭ بولسادا قادٸرٸن تٷسٸندٸرۋ ٷشٸن كەزٸكتٸرەدٸ.
ەر ادام باقىتتى ٶمٸر سٷرگٸسٸ كەلەدٸ, اينالامىزدا بولىپ جاتقان كٶرٸنٸسكە قاراپ ٷنەمٸ قاشا بەرەمٸز. بەرٸ جاقسى بولۋ ٷشٸن بٸز بەرٸن ٶزٸمٸزدەن باستاۋ كەرەكپٸز. جاقسى ادامدار اينالامىزدا كٶپ بولسا دا, بەرٸن جاقسى بولۋ ٷشٸن ول ازدىق ەتەدٸ. بولاشاقتا دەل وسىنداي مەسەلەلەردەن ايرىلىلۋ ٷشٸن قازاق ايتقانداي بٸرٸگە كٶتەرگەن جٷك جەڭٸل دەپ بٸز بٸرگە تىرىسامىز دەپ ٷمٸتتەنەمٸن. اقپىز, قارا, سارىمىز, اعايىنبىز بەرٸمٸز دەگەندەي بٸز نە بولسادا ەرقاشان بٸر بٸرٸمٸزگە قولداۋ كٶرسەتسەك ٶمٸر تاعى بٸر بەلەسكە جەتەر ەدٸ.
قۇرالاي مەدەتقىزى, 85 مەكتەپ-ليتسەي وقۋشىسى
