قازاقستاندىقتاردىڭ بانك شوتتارى مەن دەپوزيتتەرٸندەگٸ قاراجات 2026 جىلدىڭ العاشقى سەگٸز ايىندا 30,5 ترلن تەڭگەدەن استى. الايدا اقشانىڭ باسىم بٶلٸگٸ ٸرٸ سومالار ساقتالعان شوتتارعا تيەسٸلٸ. ال شاعىن شوتتارداعى قاراجات كٶبٸنە كٷندەلٸكتٸ شىعىندارعا جۇمسالادى. قازاقستان قارجىگەرلەرٸ قاۋىمداستىعىنىڭ (ققق) زەرتتەۋٸ ەل تۇرعىندارىنىڭ بانك قاراجاتىن قالاي پايدالاناتىنىن جەنە جيناقتارىنىڭ قالاي بٶلٸنگەنٸن كٶرسەتتٸ, دەپ حابارلايدى dalanews.kz.
اقشانىڭ 45 پايىزى ٸرٸ شوتتاردا جاتىر
2026 جىلعى قاڭتار-تامىز ارالىعىندا حالىقتىڭ بانك شوتتارى مەن دەپوزيتتەرٸندەگٸ قاراجات كٶلەمٸ 8,3%-عا ٶسٸپ, 30,5 ترلن تەڭگەدەن استى. بٸراق بۇل قاراجات بارلىق شوتقا بٸردەي بٶلٸنبەگەن. ققق مەلٸمەتٸنشە, بٶلشەك دەپوزيتتەردەگٸ اقشانىڭ 45%-ى 20 ملن تەڭگەدەن استام قاراجات ساقتالعان شوتتارعا تيەسٸلٸ.
بۇل شامامەن 13,7 ترلن تەڭگە. ال قالعان 16,8 ترلن تەڭگە بۇدان از قاراجات ساقتالعان شوتتاردا جاتىر. دەگەنمەن بۇل كٶرسەتكٸش قازاقستاندىقتاردىڭ 45%-ى وسىنداي كٶلەمدە اقشا جيناعانىن بٸلدٸرمەيدٸ. زەرتتەۋدە سالىمشىلاردىڭ سانى ەمەس, شوتتارداعى قاراجات كٶلەمٸ ەسەپكە الىنعان. بٸر ادامنىڭ بٸرنەشە بانكتە دەپوزيتٸ مەن اعىمداعى شوتى بولۋى مٷمكٸن.
سوندىقتان زەرتتەۋ نەتيجەسٸنە قاراپ, قازاقستاندا قانشا ادامنىڭ 20 ملن تەڭگەدەن استام جيناعى بار ەكەنٸن ناقتى انىقتاۋ مٷمكٸن ەمەس.
1 ملن تەڭگەگە دەيٸنگٸ شوتتارداعى اقشا قايدا جۇمسالادى?
شاعىن جەنە ٸرٸ شوتتاردىڭ ايىرماشىلىعى تەك قاراجات كٶلەمٸندە ەمەس, ونى پايدالانۋ تەسٸلٸندە دە بايقالادى. ققق زەرتتەۋٸنە سەيكەس, شوتتارىنداعى قالدىق 1 ملن تەڭگەگە دەيٸنگٸ سەگمەنتتە قاراجاتتىڭ جارتىسىنان استامى اعىمداعى شوتتاردا ساقتالادى.
مۇنداي شوتتار كٷندەلٸكتٸ قارجىلىق وپەراتسييالارعا ارنالعان. ولارعا جالاقى مەن باسقا دا كٸرٸستەر تٷسەدٸ. سونداي-اق تۇرعىندار وسى شوتتاردان ازىق-تٷلٸك, كوممۋنالدىق قىزمەتتەر, اۋدارىمدار جەنە باسقا دا قاجەتتٸلٸكتەر ٷشٸن اقشا جۇمسايدى.
سوندىقتان بانك ستاتيستيكاسىندا حالىقتىڭ قاراجاتى رەتٸندە ەسەپتەلگەن اقشانىڭ بەرٸن جيناق دەپ قاراستىرۋعا بولمايدى. مىسالى, ادام 350 مىڭ تەڭگە جالاقى السا, بۇل اقشا كارتاداعى قالدىق رەتٸندە بانك ستاتيستيكاسىنا كٸرەدٸ. بٸراق ونىڭ باسىم بٶلٸگٸ پەتەراقىعا, ازىق-تٷلٸككە جەنە باسقا دا مٸندەتتٸ تٶلەمدەرگە جۇمسالۋى مٷمكٸن. دەمەك, شوتتاعى اقشانىڭ بارلىعى بٸردەي ۇزاق مەرزٸمدٸ جيناق بولىپ سانالمايدى.
ال ٸرٸ شوتتاردا جاعداي ٶزگەشە. 20 ملن تەڭگەدەن استام قاراجات ساقتالعان شوتتارعا تەڭگەدەگٸ تۇراقتى دەپوزيتتٸك قاراجاتتىڭ 56%-ى تيەسٸلٸ.
مۇنداي قاراجات مەرزٸمدٸ جەنە جيناق دەپوزيتتەرٸندە ورنالاستىرىلادى. ولاردىڭ شارتتارى اعىمداعى شوتتارعا قاراعاندا ٶزگەشە: ەسٸرەسە جيناق دەپوزيتٸنەن اقشانى مەرزٸمٸنەن بۇرىن الۋ كەزٸندە سىياقىنىڭ بٸر بٶلٸگٸنەن ايىرىلۋ نەمەسە قاراجاتتى قايتارۋدى كٷتۋ مەرزٸمٸ سيياقتى شەكتەۋلەر بولۋى مٷمكٸن. وسىلايشا, شاعىن شوتتار كٷندەلٸكتٸ تٶلەمدەرگە جيٸ پايدالانىلسا, ٸرٸ شوتتار ۇزاق مەرزٸمدٸ تەڭگەلٸك سالىمداردىڭ نەگٸزگٸ بٶلٸگٸ.
الايدا بۇل شاعىن شوتتارداعى اقشانىڭ بەرٸ جۇمسالادى نەمەسە ٸرٸ سومالاردىڭ بارلىعى جىلدار بويى ساقتالادى دەگەندٸ بٸلدٸرمەيدٸ. زەرتتەۋ تەك ەرتٷرلٸ شوتتارداعى قاراجات قۇرىلىمىنىڭ ايىرماشىلىعىن كٶرسەتەدٸ.
ٸرٸ سالىمشىلار اقشاسىن قاي ۆاليۋتادا ساقتايدى?
زەرتتەۋ نەتيجەسٸ شوتتاعى قاراجات كٶلەمٸنە قاراي تۇرعىنداردىڭ شەتەل ۆاليۋتاسىنا دەگەن كٶزقاراسى دا ەرتٷرلٸ ەكەنٸن كٶرسەتتٸ. 20 ملن تەڭگەگە دەيٸنگٸ قاراجات ساقتالعان شوتتاردا ۆاليۋتالىق قاراجاتتىڭ ٷلەسٸ شامامەن 8-10% بولسا, 20 ملن تەڭگەدەن اساتىن شوتتاردا بۇل كٶرسەتكٸش 32,1%-عا جەتەدٸ.
ياعني ٸرٸ شوتتارداعى قاراجاتتىڭ شامامەن ٷشتەن بٸرٸ شەتەل ۆاليۋتاسىندا ساقتالادى. سونىمەن قاتار ۆاليۋتالىق قاراجاتتىڭ باسىم بٶلٸگٸ سالىستىرمالى تٷردە تەز پايدالانۋعا بولاتىن شوتتاردا ورنالاسقان. ققق دەرەگٸنشە, ۆاليۋتالىق قاراجاتتىڭ 95%-ى اعىمداعى شوتتار مەن مەرزٸمسٸز دەپوزيتتەردە ساقتالادى.
2026 جىلدىڭ سەگٸز ايىندا حالىقتىڭ تەڭگەدەگٸ دەپوزيتتەرٸ 12,2%-عا ٶسٸپ, 24,7 ترلن تەڭگەگە جەتكەن. ال تەڭگەمەن ەسەپتەگەندەگٸ ۆاليۋتالىق دەپوزيتتەردٸڭ كٶلەمٸ 5,6%-عا ازايىپ, 5,9 ترلن تەڭگەنٸ قۇراعان. دەگەنمەن ۆاليۋتالىق دەپوزيتتەردٸڭ ازايۋىن حالىقتىڭ شەتەل ۆاليۋتاسىنداعى جيناقتارىنان باس تارتۋىمەن عانا تٷسٸندٸرۋگە بولمايدى. وسى كەزەڭدە اقش دوللارىنىڭ تەڭگەگە شاققانداعى باعامى 8,7%-عا تٶمەندەگەن. بۇل ۆاليۋتالىق قاراجاتتى ۇلتتىق ۆاليۋتاعا قايتا ەسەپتەگەندەگٸ جالپى كٶلەمٸنە ەسەر ەتكەن.
بانكتەرگە ٸرٸ سالىمشىلار نە ٷشٸن ماڭىزدى?
دەپوزيتتەردٸڭ قالاي بٶلٸنەتٸنٸ بانكتەر ٷشٸن دە ماڭىزدى. حالىق اقشاسىن مەرزٸمدٸ جەنە جيناق دەپوزيتتەرٸنە كٶبٸرەك ورنالاستىرعان سايىن, قارجى ۇيىمدارى تارتىلعان قاراجاتتى جوسپارلاۋعا مٷمكٸندٸك الادى. ٶيتكەنٸ مۇنداي سالىمداردى اعىمداعى شوتتارداعى اقشاعا قاراعاندا بٸردەن شەشٸپ الۋ قيىنىراق بولۋى مٷمكٸن. ققق مەلٸمەتٸنشە, بٶلشەك دەپوزيتتەر قورجىنىنداعى مەرزٸمدٸ جەنە جيناق دەپوزيتتەرٸنٸڭ ٷلەسٸ 2025 جىلدىڭ بٸرٸنشٸ توقسانىنداعى 15,6%-دان 2026 جىلدىڭ ەكٸنشٸ توقسانىندا 30,9%-عا دەيٸن ٶسكەن.
ال تەڭگەدەگٸ تۇراقتى دەپوزيتتٸك قاراجاتتىڭ جارتىسىنان استامى 20 ملن تەڭگەدەن كٶپ اقشا ساقتالعان شوتتارعا تيەسٸلٸ. سوندىقتان ٸرٸ سالىمشىلار بانكتەر ٷشٸن ماڭىزدى كليەنتتەر سانالادى. ەگەر قارجى ۇيىمى دەپوزيتتەردٸڭ كٸرٸستٸلٸگٸن كٷرت تٶمەندەتسە, سالىمشىلاردىڭ بٸر بٶلٸگٸ اقشاسىن جوعارى سىياقى ۇسىناتىن باسقا بانككە اۋىستىرۋى مٷمكٸن.
ققق ساراپشىلارىنىڭ پٸكٸرٸنشە, ٸرٸ سالىمشىلار ٷشٸن بەسەكەنٸڭ كٷشەيۋٸ اقشا-نەسيە ساياساتى جۇمسارعان جاعدايدا دا دەپوزيت مٶلشەرلەمەلەرٸنٸڭ تٶمەندەۋ قارقىنىن تەجەي الادى. بۇل ۇلتتىق بانكتٸڭ بازالىق مٶلشەرلەمەسٸ تٶمەندەگەن كٷننٸڭ ٶزٸندە بارلىق بانكتەگٸ دەپوزيت سىياقىسى بٸردەن ەرٸ بٸردەي ازايادى دەگەن سٶز ەمەس.
دەپوزيتتەردٸڭ ٶسۋٸ قازاقستاندىقتاردىڭ تۇرمىسى تۋرالى نە ايتادى?
قازاقستاندىقتاردىڭ بانك شوتتارى مەن دەپوزيتتەرٸندەگٸ قاراجات كٶلەمٸ ٶسٸپ كەلەدٸ. 2026 جىلدىڭ العاشقى سەگٸز ايىندا دەپوزيتتٸك قورجىن 8%-دان استام ۇلعايعان. الايدا بانك شوتتارىنداعى اقشانىڭ كٶبەيۋٸ حالىقتىڭ باسىم بٶلٸگٸنٸڭ قارجىلىق جاعدايى جاقسارعانىن بٸردەن بٸلدٸرمەيدٸ.
ققق زەرتتەۋٸ قاراجاتتىڭ ەرتٷرلٸ شوتتار اراسىندا بٸركەلكٸ بٶلٸنبەگەنٸن كٶرسەتەدٸ: شاعىن شوتتاردا كٷندەلٸكتٸ تٶلەمدەرگە ارنالعان اقشا باسىم بولسا, بارلىق دەپوزيتتٸك قاراجاتتىڭ 45%-ى 20 ملن تەڭگەدەن استام سوما ساقتالعان شوتتارعا تيەسٸلٸ.
قازاقستاندىق وتباسىلاردىڭ ناقتى قارجىلىق جاعدايىن باعالاۋ ٷشٸن باسقا دا دەرەكتەر قاجەت. مەسەلەن, ەر ساناتتاعى سالىمشىلاردىڭ سانى, بٸر ادامعا شاققانداعى جيناق كٶلەمٸ, حالىقتىڭ تابىسى جەنە اقشانىڭ ساتىپ الۋ قابٸلەتٸنٸڭ ٶزگەرۋٸ ەسكەرٸلۋٸ كەرەك. سوندىقتان بانكتەردەگٸ 30,5 ترلن تەڭگە كٶرسەتكٸشٸ قاراپايىم وتباسىنىڭ قانشا قاراجاتى بار ەكەنٸن ٶزدٸگٸنەن كٶرسەتپەيدٸ.
بٸر ادام ٷشٸن بانك شوتىنداعى اقشا كەلەسٸ جالاقىعا دەيٸنگٸ كٷندەلٸكتٸ شىعىندارعا ارنالسا, ەكٸنشٸ بٸرەۋ ٷشٸن ول — ونداعان ميلليون تەڭگە جيناپ, سىياقى الاتىن ورىن. ققق زەرتتەۋٸ حالىقتىڭ بانك قاراجاتىن پايدالانۋىنداعى وسى ايىرماشىلىقتى كٶرسەتٸپ وتىر.
