مٸنە, سودان بەرٸ بٸر جىلعا جۋىق ۋاقىت ٶتتٸ, اسقار مامين باسقارعان جاڭا ٷكٸمەت بۇل ٷدەدەن شىعا الدى ما? ەنە-مٸنە, ياعني ەرتەڭ - 24 قاڭتاردا پرەزيدەنتتٸڭ قاتىسۋىمەن ٷكٸمەتتٸڭ كەڭەيتٸلگەن وتىرىسى ٶتەدٸ. وندا, ەرينە ەسەپ سۇرالادى. ەلباسى ايتقانداي, باقىتجان ەبدٸرۇلى باسقارعان ٷكٸمەتتٸڭ قولىنان كەلمەگەن مٸندەتتەردٸ اسقار ۇزاقپايۇلى تٸزگٸندەگەن مينيسترلەر كابينەتٸ قانشالىقتى اتقارا الدى? بۇل سۇراققا جاۋاپ تابۋ ٷشٸن كەلەسٸ تالداۋلارعا تەرەڭٸرەك ٷڭٸلەلٸك.
- ساپالى ەكونوميكالىق ٶسٸم جەنە شيكٸزاتتىق سەكتوردىڭ ٷلەسٸ
ستاتيستيكا كوميتەتٸنٸڭ سوڭعى مەلٸمەتتەرٸنە سٷيەنسەك, دەلٸرەك ايتساق, 2019 جىلدىڭ توعىز ايىندا قازاقستان ەكونوميكاسى 4,3 پروتسەنتكە ٶستٸ, بۇل 2018 جىلدىڭ سەيكەس كەزەڭٸمەن سالىستىرعاندا 0,2 پروتسەنت پۋنتكە جوعارى. ونىڭ ٷستٸنە, تاۋ-كەن ٶندٸرٸسٸ ٶنەركەسٸبٸنٸڭ ٷلەسٸ (مۇناي ٶندٸرٸسٸنٸڭ تٶمەندەۋٸ جەنە قارا مەتالدار ٶندٸرٸسٸنٸڭ تٶمەندەۋٸ اياسىندا) بار-جوعى 0,49 پروتسەنت پۋنكتٸ قۇرادى, بۇل 2016 جىلدىڭ اياعىنداعى كٶرسەتكٸشتٸڭ ەڭ تٶمەن مەنٸ. بۇل ارادا مۇناي ٶندٸرٸسٸ كٶلەمٸنٸڭ تٶمەندەۋٸ, نەگٸزگٸنەن, كەن ورىندارىنىڭ كٷردەلٸ جٶندەۋ جۇمىستارىنا بايلانىستى تۇرىپ قالۋىنان ورىن العانىن باسا ايتا كەتەلٸك. ال قارا مەتالدار ٶندٸرٸسٸنٸڭ ازايۋى 2018 جىلدىڭ قاراشاسىندا «ارسەلور ميتتالداعى» اپات سالدارىنان بولعانىن اتاپ ٶتكەن جٶن.
سوعان قاراماستان, قىزمەت كٶرسەتۋ ٶندٸرٸسٸنٸڭ ەكونوميكا ٶسٸمٸنە قوسقان ٷلەسٸ 2019 جىلدىڭ 9 ايىندا 2,3 پروتسەنت پۋنكتٸ قۇرادى جەنە بۇل ٶز كەزەگٸندە 2015 جىلدىڭ ٸ-توقسانىنان بەرگٸ رەكوردتىق كٶرسەتكٸش بولىپ تابىلادى. بۇل ارادا مۇنداي كٷرت ٶسٸمگە قوزعاۋ سالعان كٷش, نەگٸزگٸنەن, ساۋدا-ساتتىق, كٶلٸك, بايلانىس جەنە اقپارات سالالارى بولىپ تابىلادى.
بٸر سٶزبەن ايتقاندا, ٶتكەن جىلى قازاقستاننىڭ ٸشكٸ جالپى ٶنٸمٸنٸڭ ٶسٸمٸ شيكٸزاتتىق باعىتتان قىزمەت كٶرسەتۋ سالاسىنا بەلگٸلٸ بٸر دەڭگەيدە ويىسىپ, ەكونوميكالىق ٶسٸمنٸڭ ساپالىق قىرىن نىعايتقانىن كٶرسەتتٸ.
- حالىقتىڭ ناقتى اقشالاي تابىسى
2019 جىلدىڭ 11 ايىندا حالىقتىڭ ناقتى اقشالاي تابىسى 5,8% ٶستٸ, بۇل - ٶتكەن جىلدىڭ باسقا ايلارىنداعى نەتيجەلەرٸن ەسەپكە الماعانداعىسى. ال بۇل 2012 جىلدان بەرگٸ كٶرسەتكٸشتەردٸڭ ەڭ جوعارى ٶسٸمٸ بولىپ تابىلادى. سونىمەن بٸرگە حالىقتىڭ ناقتى اقشالاي تابىسىنىڭ ٶسٸمٸ ەڭ تٶمەنگٸ جالاقىنىڭ ەكٸ ەسە ٶسۋٸمەن, مەملەكەتتٸڭ ەلەۋمەتتٸك قامسىزداندىرۋعا جۇمسالاتىن شىعىندارىنىڭ ارتۋىمەن, سونداي-اق ەكونوميكانىڭ بارلىق سالالارىندا ناقتى جالاقىنىڭ ٶسۋٸمەن قامتاماسىز ەتٸلدٸ.
مەسەلەن, ٶتكەن جىلدىڭ 9 ايىندا رەسپۋبليكامىزدا ناقتى جالاقى 8,8% -عا ٶستٸ (2012 جىلدان باستاپ ەڭ جوعارى), بۇل رەتتە ەڭ ماڭىزدى ٶسٸم اۋىل شارۋاشىلىعى (13,1%), قارجىلىق جەنە ساقتاندىرۋ قىزمەتٸ (25,9), كەسٸبي, عىلىمي جەنە تەحنيكالىق قىزمەت (9,9%), مەملەكەتتٸك باسقارۋ جەنە قورعانىس (9,7%), بٸلٸم بەرۋ (13,9%) جەنە دەنساۋلىق ساقتاۋ (12,7%) سالالارىندا بايقالدى. ٶنەركەسٸپ سالاسىندا ناقتى جالاقى – 5,3%, ساۋدا-ساتتىقتا – 5,6% جەنە قۇرىلىس سالاسىندا 4,2% ٶستٸ.
بۇل ارادا ناقتى جالاقىنىڭ ايتارلىقتاي ٶسۋٸ نارىقتىق ەمەس جولمەن ەمەس, ياعني جالاقى قورىن قولدان ٶسٸرۋ امالىنا نەگٸزدەلمەگەنٸن باسا ايتا كەتكەن جٶن. ەكونوميكاداعى ٶندٸرٸس سالاسى رەنتابەلدٸلٸگٸن 28% -عا (2019 جىلدىڭ ٸ-توقسانىندا) دەيٸن ۇلعايۋىن الساق, بۇعان ەكونوميكالىق نەگٸزدەمە بولعانىن كٶرۋگە بولادى, بۇل الدىڭعى جىلعى 17% كٶرسەتكٸشپەن سالىستىرعاندا ايتارلىقتاي ٶسٸم (2018 جىلدىڭ تٶرتٸنشٸ توقسانىنداعى).
ٶز كەزەگٸندە ناقتى اقشالاي كٸرٸستەر مەن جالاقىنىڭ ٶسۋٸ ٷي شارۋاشىلىعىنداعى تۇتىنىس كٶلەمٸن 6% (تۇراقتى باعالارمەن) جەنە بٶلشەك تاۋار اينالىمىن 5,8% (ناقتى كٶلەم يندەكسٸ) ارتۋىنا الىپ كەلدٸ. وسى تسيفردان دا ەلدٸڭ ناقتى جالاقى ٶسٸمٸنٸڭ ارتقانىن بايقاۋعا بولادى.
- مەملەكەتتٸك باعدارلامالار
2019 جىلدىڭ اياعىندا قازاقستان ەكونوميكاسى ٷشٸن ماڭىزدى باعدارلامالاردىڭ بٸرٸ - 2015 جىلى قولعا الىنعان, ەكٸنشٸ بەسجىلدىقتاعى – ٷييدمب ٶز مەرەسٸنە جەتتٸ. ٶكٸنٸشكە قاراي, وسى باعدارلامانىڭ قورىتىندىسى بويىنشا ونداعى 4 ماقساتتى ينديكاتوردىڭ تەك ەكەۋٸنە عانا قول جەتكٸزٸلگەنٸ بەلگٸلٸ بولدى.
سونىمەن بٸرگە, ٶڭدەۋ ٶنەركەسٸبٸندە 2015-2019 جىلدارعا ارنالعان تاۋارلار ەكسپورتىنىڭ قۇنى جوسپاردا 19% ٶسٸرۋ كەرەك دەلٸنسە, ول ٶسٸم 8,2% كٶرسەتتٸ, ال ەڭبەك ٶنٸمدٸلٸگٸ جوسپارعا سەيكەس, 22% ارتۋى تيٸس بولسا, بۇل باعىتتا يگەرٸلگەن كٶرسەتكٸش نە-بەرٸ 4,2% ٶسٸمدٸ قۇرايدى.
بۇل باعدارلامانىڭ نەتيجەلەسٸ وسىلايشا بٸرەسە وڭ, بٸرەسە تەرٸس سيپاتقا يە بولدى. بۇل, بٸر جاعىنان زاڭدى دا سەكٸلدٸ, ٶيتكەنٸ بۇل باعدارلامانى قازٸرگٸ ٷكٸمەت ساعىنتاەۆتىڭ مينيسترلەر كابينەتٸنەن ەستافا تاياعى قۇساپ, جارتىلاي قابىلداپ الدى ەمەس پە? وسى جاعىنان العاندا, ٷييدمب-2 قورىتىنىدىسى اسقار مامين ٷكٸمەتٸنٸڭ جۇمىسىنىڭ تيٸمدٸلٸگٸن تولىقتاي سيپاتتاي المايدى. كەرٸسٸنشە, ول باقىتجان ەبدٸرۇلى مەن ونىڭ مينيسترلەرٸ قابىلداعان شەشٸمدەر مەن ەرەكەتتەرگە بايلانىستى بولسا كەرەك.
الايدا, ٷشٸنشٸ بەسجىلدىققا, ياعني 2020-2025 جىلدارعا ارنالعان ٷييدمب-نى قازٸرگٸ مينيسترلەر كابينەتٸ قابىلداپ الدى, ونىڭ ماقساتتارى, قۇرالدارى مەن تەسٸلدەرٸ الدىنداعى يندۋسترييالىق باعدارلامالاردان ايتارلىقتاي ٶزگەشە. بۇل دا بٸر ٶزٸنشە سانادا ٷمٸت ۇيالاتادى ەكەن. مٸنە, وسى باعدارلامانى جٷزەگە اسىرۋ نەتيجەلەرٸ قازٸرگٸ مينيسترلەر كابينەتٸنٸڭ بۇرىنعى ٷكٸمەتپەن سالىستىرعاندا قانشالىقتى تيٸمدٸ جۇمىس ٸستەگەنٸن كٶرسەتە الادى. ال ول ٷشٸن بۇعان كەم دەگەندە 2-3 جىل ٷكٸمەت ٷزدٸكسٸز تالماي جۇمىس ٸستەۋٸ كەرەك.
- ەكونوميكاداعى ٶزگە ترەندتەر
شىندىعىن ايتقاندا, جاسىراتىن نەسٸ بار, ٶتكەن جىلى قازاقستان ەكونوميكاسىندا ازىق-تٷلٸك ينفلياتسيياسىنىڭ جەدەلدەۋٸ, ەكسپورتتىڭ تازا ٶسٸمٸ كٶرسەتكٸشٸنٸڭ رەكوردتىق دەڭگەيدە تٶمەندەۋٸ, ۆاليۋتا باعامىنىڭ تۇراقسىزدىعى, بيۋدجەت تاپشىلىعىنىڭ ۇلعايۋى, تۇتىنۋشىلىق نەسيە بەرۋ نارىعىنداعى نەسيەلٸك «ينفلياتسييا» سيياقتى بٸرقاتار ايتارلىقتاي جاعىمسىز تەندەنتسييالار بايقالعانىن اتاي كەتكەن جٶن.
الايدا, وسى جاعىمسىز قۇبىلىستاردىڭ كٶپشٸلٸگٸ ٷكٸمەتكە ەمەس, ۇلتتىق بانكتٸڭ قىزمەتٸنە قاتىستى (ۆاليۋتا باعامى ساياساتى, تۇتىنۋشىلىق نەسيە كٶپٸرشٸگٸ, ينفلياتسييالىق قىسىم) نەمەسە ەكونوميكاداعى كٷتپەگەن پروتسەستەرگە بايلانىستى (ەلەۋمەتتٸك شىعىنداردىڭ ٶسۋٸنە بايلانىستى بيۋدجەت تاپشىلىعىنىڭ ارتۋى, مۇناي كەن ورىندارىنداعى جٶندەۋ جۇمىستارىنا جەنە مەتاللۋرگييا زاۋىتىنداعى اپاتتارعا بايلانىستى تاۋارلار ەكسپورتىنىڭ قىسقارۋى) تۋىنداعانىن ايتا كەتۋ كەرەك.
وسىلايشا, جوعارىدا كەلتٸرٸلگەن دەيەكتەردٸڭ بارلىعى قازٸرگٸ ٷكٸمەتتٸڭ ەكونوميكالىق ساياساتىنىڭ سەتسٸزدٸگٸنەن گٶرٸ, كەرٸسٸنشە بەلگٸلٸ بٸر جاعدايدا وڭ تٷسى بارشىلىق ەكەنٸن كٶرسەتە الادى. وعان قوسا, جاڭا ٷكٸمەتتٸڭ بۇرىنعىسىنان گٶرٸ جاقسى نەمەسە ناشار بولعانى تۋرالى قورىتىندى شىعارۋ ٷشٸن, ەرينە ۇزاعىراق ۋاقىت كەرەك. ال مامين ٷكٸمەتٸنٸڭ جۇمىس ٸستەگەنٸنە تەك بٸر جىل عانا بولدى.
