ساراپشىلاردىڭ پٸكٸرٸنشە, بەيجٸڭگە كتك قۇبىرىن بٸر ەمەس, ەكٸ رەت بٸتەپ تاستاعان پۋتيننٸڭ قىلىعى ۇناماي وتىر.
بۇل تۋرالى Dalanews.kz حابارلايدى.
«ۋكرايناعا باسىپ كٸرگەننەن كەيٸن مەسكەۋ ٶز اۋماعى ارقىلى ٶتەتٸن قازاق مۇنايىنىڭ تاسىمالىن ەكٸ مەرتە توقتاتىپ تاستادى. بۇل سوعىستى قولداماعان قازاقستاننان ٶش الۋ كٶرٸنٸسٸ مە, ەلدە وسى ارقىلى ٶز مۇنايىنىڭ قۇنىن كٶتەرۋدٸڭ امالى ما?
قالاي بولعاندا دا, بۇل بەيجٸڭگە ۇنامايدى. قىتاي بيلٸگٸ قازاق مۇنايىنىڭ ەكسپورتىن تەجەپ, «ٶزٸم بٸلەمگە» سالعان مەسكەۋدٸ دەرەۋ ساباسىنا تٷسٸردٸ. بٶگدە ەلدٸڭ ەكسپورتىنا تۇمسىق تىعۋعا بولمايتىنىن قاتاڭ ەسكەرتتٸ», – دەيدٸ ساراپشىلار.
بٸزدٸڭ ەل تەۋلٸگٸنە 2 ملن باررەلگە جەتەقابىل مۇناي ٶندٸرەدٸ ەكەن, بۇل ەلەمدٸك مۇناي ٶندٸرٸسٸنٸڭ 2 پايىزىنا جۋىقتايدى.
قازاقستاننىڭ قويناۋىنان شىعاتىن «قارا التىننىڭ» 80 پايىزى ەلەمدٸك نارىققا كاسپيي قۇبىر كونتسەرنٸ (كتك, رەد.) ارقىلى تاسىمالدانادى. قارا تەڭٸزدە ورنالاسقان جاڭارەسەي پورتىنا جٷيتكٸپ جەتەتٸن قازاق مۇنايى ەرٸ قاراي تانكەرلەرگە تيەلٸپ, نەگٸزگٸ تۇتىنۋشىسىنا جول تارتادى.
«مەسكەۋ ٶز اۋماعىنان ٶتەتٸن قۇبىردى بوپسانىڭ قۇرالى رەتٸندە پايدالانىپ وتىر. ناۋرىزدىڭ ورتا شەنٸندە رەسەي بيلٸگٸ جاڭارەسەيدەگٸ مۇناي قۇرىلعىلاردىڭ تەڭٸزدەگٸ داۋىلعا بايلانىستى ٸستەن شىققانىن حابارلادى. شىن مەنٸندە, بۇلار بٷتٸن ەدٸ. كرەمل وسىلايشا, نارىقتا مۇناي قورىن سارقىلتىپ, «قارا التىننىڭ» قۇنىن شارىقتاتۋدى كٶزدەدٸ. باتىستىڭ «اقىلى كٸرٸپ» سانكتسييانى ەلسٸرەتەدٸ دەگەن ەلسٸز ٷمٸتٸ بولدى. مۇناي ەكسپورتىن شەكتەۋ ارقىلى فرانتسيياداعى «پۋتينشٸل» كانديداتتىڭ جەڭٸسكە جەتەرٸنە جەردەمدەسەرٸنە سەندٸ.
كرەملدٸڭ كٷتكەنٸندەي بولمايدى. سالى سۋعا كەتٸپ, اراعا اي سالىپ بارىپ, ەكسپورتتىڭ بۇرىنعى كٶلەمٸن قالپىنا كەلتٸردٸ.
6 شٸلدەدە تاعى تۇلداندى. رەسەي سوتى كتك-نىڭ جۇمىسىن 30 كٷنگە توقتاتۋ تۋرالى شەشٸم شىعاردى. مۇنى ەكولوگييالىق پروبلەمالارعا سٸلتەپ, ەرقيلى سىلتاۋ ايتتى. بۇل جولعى قوقان-لوقىسى دا ۇزاققا سوزىلعان جوق. 11 شٸلدەدە قازاق مۇنايى قۇبىردى قۋالاي باتىسقا جول تارتتى», – دەيدٸ ساراپشىلار.
ماقالا اۆتورلارىنىڭ اتاپ ٶتكەنٸندەي, كرەمل قازاقستاننان يمەنٸپ وتىرعان جوق, تەك بەيجٸڭمەن اراداعى سىيلاستىققا سىزات تٷسە مە دەپ قاۋٸپتەنەدٸ.
قىتايدىڭ قازاقستان اۋماعىندا ورنالاسقان ۇزاق مەرزٸمدٸ جوبالارى بار, ول ٶز مٷددەسٸن تابانعا تاپتاتقىسى كەلمەيدٸ. قازاق جەرٸ قىتاي بيلٸگٸ باستاماشى بولعان «بٸر جول, بٸر بەلدەۋ» باعدارلاماسىنىڭ كٷرەتامىرى ٸسپەتتەس.
قىتاي كومپانييالارى ەلدٸڭ مۇناي-گاز نارىعىندا ەلەۋلٸ ورىن الادى.
سٶي دەگەن ماقالا اۆتورلارى:
«قىتايدىڭ ٸشكٸ نارىعىنا تاسىمالداناتىن قازاق مۇنايىنىڭ كٶلەمٸ اناۋ ايتقانداي كٶپ ەمەس. دەسە دە, بەيجٸڭ قازاقستاننىڭ قويناۋىنان شىعاتىن «قارا التىننىڭ» ەلەمدٸك نارىققا تارالۋىنا ٶتە-مٶتە مٷددەلٸ.
قازاقستاننان جەتەتٸن مۇناي تاسىمالى ساپ تىيىلسا, «قارا التىننىڭ» قۇنى كٷرت ٶسەدٸ, تيٸسٸنشە تۇتىنۋشىلاردىڭ تٷرلٸ تاۋارعا دەگەن سۇرانىسى تٶمەندەيدٸ. بۇل ەكسپورتپەن كٷنەلتٸپ وتىرعان قىتاي ەكونوميكاسىن شاتقاياقتاتىپ كەتەدٸ.
ەكٸنشٸدەن, ورتالىق ازييا – قىتاي گازقۇبىرى ارقىلى قىتاي ەكونوميكاسىنا اسا قاجەتتٸ قۋات كٶزٸن جەتكٸزەتٸن ٷش ۋچاسكٸنٸڭ ٷشەۋٸ دە قازاقستان اۋماعى ارقىلى ٶتەدٸ. قۋات كٶزدەرٸنٸڭ قۇنى ارتسا, تيٸسٸنشە, قىتايدىڭ قازاقستاننان الدىراتىن گاز كٶلەمٸ ٶسەدٸ. بۇل بەيجٸڭگە مٷلدە كەرەك ەمەس», – دەپ توپشىلايدى.
ساراپشىلاردىڭ پايىمداۋىنشا, بەيجٸڭ كرەملمەن جۇرتتىڭ كٶزٸنشە جاعا جىرتىسپايدى, الايدا پۋتيننٸڭ پارانويياسى اسقىنا تٷسسە, ەكٸ ەلدٸڭ ەرەگەسكەن سەتٸنٸڭ كۋەسٸ بولۋىمىز مٷمكٸن.
قىتاي كرەملدٸڭ جاھاندىق مۇناي نارىعىنىڭ قالىپتى ارناسىن بۇزىپ, بەتالباتى كيلٸككەنٸن قالامايدى. سودان دا بولار, كتك-نى بٸتەپ تاستاعان, العاشقى ينتسيدەنتتە Sinopec كومپانيياسى رەسەيدەگٸ ٸرٸ ينۆەستجوبانىڭ قۇرىلىسىن بەلگٸسٸز مەرزٸمگە شەگەرٸپ تاستاعان.
«دەل سول كٷنٸ قىتاي كومپانييالارى مەسكەۋدٸڭ موينىنا ارتىلعان باتىس سانكتسييالارىنىڭ تالاپتارىنا تاعى بٸر ٷڭٸلٸپ, ەلدٸڭ سىرتقى ٸستەر مينيسترلٸگٸ ەنەرگەتيكالىق كومپانييالارعا رەسەيدەن ٶنٸم ساتىپ الۋدى توقتاتا تۇرۋعا كەڭەس بەرگەن.
بۇدان سىرت, قىتايدىڭ ۇلتتىق مۇناي كورپوراتسيياسى ەلدەگٸ وسى سەتكە دەيٸنگٸ گاز قولدانىسىنىڭ كٶلەمٸن سٷزگٸدەن ٶتكٸزٸپ, ورتا ازييا – قىتاي گاز قۇبىرىنىڭ ەگجەي-تەگجەيلٸ ستاتيستيكاسىن ۇسىنىپتى. ەسەسٸنە, قۇرىلىسى 55 ملرد دوللاردان اسىپ جىعىلعان رەسەيدەن كەلەتٸن «سٸبٸر قۋاتى» قۇبىرىن نازاردان قالىس قالدىرعان.
توق ەتەرٸ, بەيجٸڭ رەسەيدٸڭ ەركەلٸگٸن كٶتەرمەيدٸ. قىتايعا ەڭسە تٸكتەۋ كەرەك. ٸندەتتەن ارىلا الماي قويدى. كارانتين جۇرتتىڭ جٷيكەسٸن جۇقارتىپ جٸبەردٸ. عۇمىر بويى بيلٸك قۇرۋدى كٶكسەپ, ٷشٸنشٸ مەرزٸمگە سايلانعالى وتىرعان سي تسزينپينگە كتك-نى بٸتەپ تاستاۋدى ەرمەك كٶرەتٸن پۋتيننٸڭ شالاعاي شەشٸمٸن قۇپتامايدى», – دەيدٸ ماقالا اۆتورلارى.
ساراپشىلاردىڭ ايتۋىنشا, ۋكراين كيكٸلجٸڭٸندە بەيجٸڭ باتىسقا جاقتاس ەمەس. ەيتسە دە, قازاقستاننان جەتەتٸن مۇنايدىڭ بەرەكەسٸن قاشىرىپ, ورتا جولدان ٷزٸپ وتىرعان پۋتيننٸڭ ەرەكەتٸ قىتايعا دا, باتىسقا دا ۇنامايدى.
ەزٸرلەگەن دۋمان بىقاي
https://dalanews.kz/ekonomika/80568-huawei-2022-zhyldyng-birinshi-zhartyzhyldygyndagy
