جۋرناليست نۇربەك بەكباۋ كەڭەستٸك كەزەڭدە سالىنعان قالالار مەن قازٸرگٸ اتاۋ ٶزگەرتۋ مەسەلەسٸنە قاتىستى ٶز كٶزقاراسىن بٸلدٸردٸ, دەپ حابارلايدى Dalanews.kz.
“كٶشە, سەلو-اۋىل اتاۋىن ٶزگەرتپەك بولساڭ, جيٸ ەستيتٸن ارگۋمەنتٸڭ وسى: "- سەندەرگە قالا سالىپ بەردٸك. ا ۆى نە بلوگدارنىە, بٸزدٸڭ اتالارىمىز سوعىپ بەرگەن, ٶزدەرٸڭە بٸر تيىن قاتىستارىڭ جوق قالالاردى قازاقشالاندىرعىلارىڭ كەلەدٸ. نە يمەەتە پراۆو!"
ستوپ. سوۆەت ٶكٸمەتٸ قالالاردى قازاق ٷشٸن سوعىپ بەرٸپ پە? كوممۋنيستٸك رەجيم زامانىندا 40-تان استام كەنت پايدا بولىپتى. دەنٸ ٶندٸرٸستٸك نەمەسە ەسكەري جابىق قالاشىقتار. ول قالالاردا كٸمدەر تۇردى,-دەپ ستاتيستيكاسىنا ٷڭٸلسەڭ, "مى ۆام گورودا سترويلي" دەگەن سٶز ارتىق ەكەنٸن تٷسٸنەسٸڭ. "مى ەتي گورودا سەبە ستوريلي" دەگەن دۇرىس شىعار?!”, — دەيدٸ ول.
جۋرناليست كەڭەستٸك كەزەڭدەگٸ كٶشٸ-قون شەكتەۋلەرٸن ەسكە الىپ, قازاقتاردىڭ قالاعا تۇراقتاپ قالۋى وڭاي بولماعانىن ايتادى.
“جە. قازاقتىڭ سول قالالارعا كٸرۋٸ, تۇراقتاپ قالۋى - قييامەت قايىم ەدٸ عوي! مىناۋ شىمكەنتتٸڭ ٶزٸنە تەك 2000-شى جىلدارى عانا كٸرە باستادىق قوي. ونىڭ ٶزٸندە, قالادا بٸر تۋىسقاننىڭ ٷيٸ بولسا, سونى پانا تۇتىپ, اعايىندار 5-6 ستۋدەنت بالاسىن, سول پەتەرگە جاتقىزىپ وقىتاتىن. ولار اياققا تۇرىپ, كۆارتيرا جالدايتىن جاعدايعا جەتكەندە, ولار كەلەسٸ تولقىندى قابىلدايتىن. وسىلاي-وسىلاي عانا قالالىق بولدىق قوي شىن مەنٸندە”, - دەيدٸ جۋرناليست.
جۋرناليست ٶز ەكەسٸنٸڭ ەستەلٸگٸن مىسالعا كەلتٸرٸپ, كەڭەستٸك كەزەڭدە قازاقتاردىڭ قالاعا تۇراقتاپ قالۋى ٶتە قيىن بولعانىن ەسكە الدى.
“ەكەم سوۆەت زامانى جايلى: - قازاقتار ٷكٸمەت بەرەتٸن پەتەرگە ون جىلداپ كەزەككە تۇرىپ, سارىلىپ كٷتٸپ جٷرگەندە, پەرم, تۋلادان كەلگەندەر دەرەۋ ٷيلٸ بوپ جاتاتىنىن,-دەپ تالاي ايتقان.
ال 90-نىڭ توقىراۋ جىلدارى, قازاق اۋىلدان قالاعا اعىلعاندا, تەتيا گاليا, تەتيا زينالاردىڭ كۆارتيراسىن جالداعان ەدٸ.
- مەە, تەتيا زينانىڭ بٸر باسىندا ەكٸ-ٷش پەتەرٸ بار. اقشاسىن ومسك قالاسىنا كٶشٸپ كەتكەن قىزى مەن بالاسىنا اۋدارىپ تۇرادى,-دەپ اعالارىمىز تاڭعالىپ جٷرۋشٸ ەدٸ. جە, باسقا تاقىرىپقا كەتٸپ بارام”, — دەدٸ ول.
جۋرناليستٸڭ ايتۋىنشا, كەڭەستٸك كەزەڭدە سالىنعان كٶپ قالا قازاق حالقىنىڭ پايداسى ٷشٸن ەمەس, كوممۋنيستٸك جوسپاردىڭ, ەسٸرەسە ٶندٸرٸس پەن شيكٸزات بازاسىن يگەرۋدٸڭ قاجەتتٸلٸكتەرٸ ٷشٸن تۇرعىزىلعان.
“ەلگٸ رۋدىيىڭ 1957 جىلى پايدا بولدى. ٸرگەسٸندەگٸ الىپ رۋدانى قازىپ, ٶڭدەپ جاتقان كومبيناتقا ٶتە كٶپ كٶلەمدە جۇمىسشى كەرەك بولدى. سول ٷشٸن, وسى كەنتتٸ سالدى! قازاقتىڭ جەرٸنەن قازىپ الىنعان ميلليونداعان توننا كەن, 40 جىل بويى ماگنيتوگورسك پەن چەليابينسكٸگە تاسىلدى. سوۆەتتەر وداعى وسى كەنٸشتەن پەلەنباي ميلليارد پايدا كٶرٸپ وتىردى. ولاي بولسا, رۋدنىيدى مەسكەۋ ارنايى اقشا ەكەپ سالىپ بەرگەن جوق. قالا سول قازاقتىڭ جەرٸنەن قازىپ العان رۋدانىڭ قارجىسىنا تۇرعىزىلدى. بٸتتٸ.
سوسىن "قالانى سوۆەتتەر سالدى" دەگەن نە سٶز? "سوۆەتسكيي" دەگەن ۇلت جوق. "سوۆەتسكيە ليۋدي" دەگەننٸڭ ٸشٸنە ورىسىڭ, قازاق, نەمٸسٸڭ دە كٸرٸپ كەتەدٸ. بٸر قىزىقتى ايتايىن: رۋدنىي قالاسىن سوعۋعا شىمكەنتتەن كەلگەن «سمۋ-1», «سمۋ-2», «سمۋ-3», «سمۋ-4», «سستمو يۋكو» دەگەن قۇرىلىس بريگادالارى دا قاتىسقان. دەمەك, "موي دەدى سترويلي ۆام ەتي گورودا",-دەگەن تٷبٸرٸمەن قاتە”, - دەپ قوستى ول.
جۋرناليست كەڭەستٸك اتاۋلاردان ارىلۋ پروتسەسٸن كەي ادامدار قاساقانا ورىس حالقىنا قارسى شارا رەتٸندە كٶرسەتٸپ جٷرگەنٸن سىنعا الدى.
"50 لەت وكتيابريا" دەگەن سەكٸلدٸ ماعىناسى توزىپ كەتكەن اتاۋلاردى اۋىستىرۋدى - بٸزدەگٸ كەيبٸر ازاماتتار «ورىسقا قارسى قادام» رەتٸندە كٶرسەتۋگە تىرىسىپ جاتىر. كوممۋنيستٸك اتاۋلاردان ارىلۋ ٸسٸ راسىمەن ورىسقا قارسىلىق پا? جوعا!”, — دەيدٸ ول.
بەكباۋ بۇل پٸكٸردٸڭ دە بۇرمالانعانىن ايتىپ, رەسەيدٸڭ ٶزٸ تەۋەلسٸزدٸك العاننان كەيٸن بٸرقاتار قالالار مەن كٶشەلەردٸڭ اتاۋىن ٶزگەرتكەنٸن مىسالعا كەلتٸردٸ.
“رەسەي 1991 جىلى-اق جٷزدەن استام قالانىڭ, ميلليوننان استام كٶشەنٸڭ اتاۋىنان سوۆەتتٸك سارقىنشاقتى الىپ تاستاعان. مىسالعا:
ستالينگراد – ۆولگوگرادقا اۋىستىرىلدى.
لەنينگراد - سانكت-پەتەربۋرگ دەگەن تاريحي اتاۋىن قايتارىپ الدى.
كۋيبىشەۆ قايتادان سامارا بولدى,
سۆەردلوۆسك - ەكاتەرينبۋرگ اتىن قايتارىپ الدى.
ياعني رەسەيدٸڭ ٶزٸندە «سوۆەتتٸك» اتاۋلاردان باس تارتۋ – تاريحي ەدٸلەتتٸلٸكتٸ قالپىنا كەلتٸرۋ,-دەپ تٷسٸندٸرٸلدٸ. ال, قازاقستانداعى دەل وسىنداي پروتسەسس - نەگە «ورىسقا قارسى» اكتسييا بوپ شىعا كەلۋٸ كەرەك?!”, — دەيدٸ ول.
بەكباۋدىڭ پٸكٸرٸنشە, اتاۋلاردى ٶزگەرتۋ – تەۋەلسٸز قازاقستاننىڭ تاريحي ساناسىن قالىپتاستىرۋمەن بايلانىستى پروتسەسس.
“اتاۋ اۋىستىرۋ – بٸرەۋگە ٶشٸككەن ٸستەلٸپ جاتقان ەرەكەت ەمەس, بۇل ۇلتتىق تاريح پەن مەملەكەتتٸلٸكتٸ قايتا جازۋ پروتسەسسٸ. ياعني ەر ادام جاساپ جاتقان قالاسى, تۇرىپ جاتقان كٶشەسٸنٸڭ اتاۋىنان ٶزٸنٸڭ تەۋەلسٸز قازاقستاندا عۇمىر كەشٸپ جاتقانىن ۇعىنۋى كەرەك!
ولاي بولسا - سوۆەتتٸك سارقىنشاقتان قۇتىلۋعا كٸم قارسى شىعادى? كٸم بۇل ناۋقاندى "ورىسقا قارسىلىق" دەپ اتايدى? سول مەملەكەتتٸڭ جاۋى! سول ۇلتارازدىقتى قوزدىرۋشى. وندايلار باس-كٶز دەمەي جاۋاپقا تارتىلۋى كەرەك. ەڭگٸمەنٸڭ توق ەتەرٸ وسى!”, — دەپ تٷيٸندەدٸ ول.
