باسىلىم قازاقستاندى وتىز جىلعا جۋىق باسقارعان نۇرسۇلتان نازارباەۆتى ٶز زامانىنان وزىپ تۋعان دەپ, وعان ورتا ازييانىڭ دەن سياوپينٸ دەگەن
باعا بەرەدٸ. زاماناۋي قازاق مەملەكەتٸنٸڭ نەگٸزٸن قالاعان قايراتكەر رەتٸندە سۋرەتتەپ, باتىس پەن رەسەيدٸڭ تٸلٸن تابا بٸلگەن تٸسقاققان ساياساتكەرگە بالايدى. حالىقارالىق قاتىناستا دٷرداراز تاراپتاردىڭ ديالوگ ورناتۋىنا اتسالىسقان ازدى-كٶپتٸ ەڭبەگٸن ەسكە الادى. ماقالا اۆتورىنىڭ پٸكٸرٸنشە نۇر-سۇلتان اق ٷي مەن كرەملدٸڭ كەلٸسسٶز الاڭىنا اينالۋى قاجەت.
“الپاۋىت ەلدەر ديالوگ الاڭىن شىعىسقا قاراي ويىستىرۋدى ويلاعانى جٶن. بايدەن پۋتينمەن پەتۋالاسۋعا قارسى ەمەس. تٷنەكٷنگٸ مەلٸمدەمەسٸنەن كەيٸن رايىنان قايتىپ, كرەملمەن كەلٸسسٶز جٷرگٸزۋگە ەزٸرلٸگٸن اڭعارتتى. امەريكا-رەسەي مەجٸلٸسٸن ٶتكٸزۋ ەل ەزٸر اسا اكتۋالدى”, – دەيدٸ بريتان باسىلىمى.
بۇعان دەيٸن پۋتين مەن بايدەننٸڭ كەزدەسۋٸ ەۋروپانىڭ بٸر ەلٸندە ٶتەدٸ دەگەن اقپارات تاراعان-دى. Independent مەلٸمەتٸنشە مۇنى رەسەي تارابى قۇپ كٶرمەي وتىر.
كرەمل كەلٸسسٶز جٷرگٸزۋدە گەوساياسي ايتىس-تارتىستان الشاق جاتقان ايماقتى تاڭداعىسى كەلەدٸ. ٷلكەن جەتٸلٸكتٸڭ جٷزدەسۋٸنەن كەيٸن پۋتين پەن بايدەننٸڭ قاي جەردە كەزدەسەرٸ ناقتى بەلگٸلەنۋٸ تيٸس.
“وسى جولعى رەسەي - امەريكا سامميتٸنٸڭ فورماتى قىرعي-قاباق كەزەڭدٸ ەسكە سالماۋى كەرەك. سوندىقتان بۇل كەزدەسۋ جەنەۆا, ۆەنا نەمەسە حەلسينكيدەن اۋلاعىراق جەردە ٶتكەنٸ جٶن.
گەوساياسي ديسكۋسسيياعا قازاقستاننىڭ استاناسى نۇر-سۇلتان قالاسى قولايلى ورىن. بٸرٸنشٸدەن مۇنداي جوعارى دەڭگەيدەگٸ شارا ٶتكٸزٸپ ماشىقتانعانى بار, ەكٸنشٸدەن كٶپۆەكتورلى باعدارعا ادال, ەلگٸ ستراتەگييادان ەلٸ كٷنگە اينىماي كەلەدٸ.
نۇر-سۇلتان ناعىز نەيترالدى ايماق”, – دەپ تۇجىرىمدايدى بريتان باسىلىمى.
Independent-تٸڭ پايىمداۋىنشا بايدەن پەن پۋتين نۇر-سۇلتاندا توقايلاسسا, بۇل باسقا دا الپاۋىت ەلدەرگە وي سالادى.
ساياسي كەلٸسسٶز جٷرگٸزەر ديالوگ الاڭىنىڭ ٶرٸسٸ كەڭەيٸپ, ٸلگەرٸدەگٸ جەنەۆا مەن ۆەناعا بالاما پايدا بولماق.
بريتان باسىلىمى قازاقستان ەۋرازييالىق ەكونوميكالىق وداققا مٷشە بولعانمەن, رەسەيدٸڭ ايتقانىنا باعىنا بەرمەيدٸ ەسەپتەيدٸ.
“قازاقستان بيلٸگٸ الىستى بولجاي بٸلەدٸ. مەسكەۋدٸڭ مەنشٸگٸندەگٸ وداقتىڭ مٷشەسٸ بولسا دا رەسەيدٸڭ الدىندا باس شۇلعي بەرمەيدٸ. بەيجٸڭمەن دە بەرٸك بايلانىس ورناتقان. قازاقستان ەكونوميكاسىنداعى قىتايدىڭ ٷلەسٸ رەسەيدٸڭ كٶرسەتكٸشٸن ون ورايدى. قازاقستاننىڭ ساياسي ەليتاسى قىتاي مەن رەسەيدٸڭ ىقپال ەتۋ ايماعىن بەلگٸلٸ بٸر مەجەدەن اسىرمايدى.
وداقتاسى بولسا دا رەسەيدٸڭ كٶرشٸسٸنە دەگەن سىي-قۇرمەتٸ سىن كٶتەرمەيدٸ. تٷنەۋكٷنٸ بٸرنەشە رەسەيلٸك شەنەۋنٸك قازاق تەرريتوريياسىنا كٶز الارتىپ, اگرەسسيياعا تولى مەلٸمدەمە جاسادى. ارتىنان بۇعان قاتىستى رەسەيدٸڭ سىرتقى ٸستەر مينيسترٸ پٸكٸر بٸلدٸرٸپ, ەلگٸلەردٸڭ سٶزٸن جۋىپ-شايعان بولدى.
قازاقستاندا قىتاي ىقپالى كٷشەيٸپ جاتقانى جاسىرىن ەمەس. بۇل مەسەلە قازاقتاردى تولعاندىرىپ وتىر”, – دەپ تٷيٸندەگەن ەكەن بريتان باسىلىم.
ال تۇڭعىش پرەزيدەنتتٸڭ قازاقستان تاريحىنداعى ورنىنا الابٶتەن توقتالىپتى.
Independent ايتۋىنشا نازارباەۆ بٸر كەزدەرٸ كسرو كولونيياسى بولعان ەلدەن زاماناۋي قازاق مەملەكەتٸنٸڭ ٸرگەسٸن قالاعان. پوستكەڭەستٸك كەڭٸستٸكتە الىس-جاقىن ساناساتىن تابىستى مەملەكەت قۇرعان.
كرەملمەن ينتەگراتسيياعا كەت ەرٸ ەمەسٸن ايتقانمەن, باتىس باعىتتى دا ۇمىتپاي, تارازى باسىن تەڭ ۇستاۋعا ۇمتىلعان.
“نازارباەۆتىڭ تۇسىندا قازاقستان ەۋروپانىڭ ەرٸپتەستٸك جەنە قاۋٸپسٸزدٸك ۇيىمىنا كٸردٸ. 2010 جىلى بۇل ۇيىمعا تٶراعالىق ەتتٸ. بۇدان بٶلەك ٶزگە دە ترانساتلانتتىق جەنە ەۋروپالىق ۇيىمداردىڭ مٷشەلٸگٸنە ٶتتٸ.
نۇر-سۇلتان پەن باتىس ەلدەرٸنٸڭ ەكونوميكالىق ھەم قارجىلىق بايلانىسى تەرەڭگە كەتكەن. دەل قازٸر قازاقستان ەكسپورتتىڭ تەڭ جارتىسىنا جۋىعىن ەۋروپاعا جٶنەلتٸپ وتىرعان ورتا ازيياداعى جالعىز ەل”, – دەيدٸ Independent.
بريتان باسىلىمى قازاقستاننىڭ ايماقتىق قاۋٸپسٸزدٸككە قۇمبىل كٶڭٸل بٶلەتٸنٸن باسا ايتادى. امەريكا ەسكەرٸ اۋعان جەرٸنەن تولىق شىقسا دا, تەرروريزممەن كٷرەس كٷن تەرتٸبٸنەن تٷسپەيدٸ. وسى جاعدايدا نۇر-سۇلتاننىڭ باتىس ەلدەرٸنٸڭ ايماقتاعى بٸردەن-بٸر وداقتاسى اتانار مٷمكٸندٸگٸ بار.
Independent قازاقستاننىڭ قازٸرگٸ پرەزيدەنتٸ قاسىم-جومارت توقاەۆ اق ٷي پەن كرەملدٸ سابىرعا شاقىرىپ, ەكٸ ەل اراسىنداعى كيكٸلجٸڭدٸ بەسەڭدەتۋٸ مٷمكٸن دەپ بولجايدى.
“نازارباەۆ ورتا ازييانىڭ دەن سياوپينٸ بولسا, ەلدٸڭ قازٸرگٸ باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆ كەنٸگٸ ديپلومات, كەلٸسسٶز جٷرگٸزۋدە قاتەلٸك جٸبەرمەيتٸن تەجٸريبەلٸ مامان.
نۇر-سۇلتانعا مۇنداي دەڭگەيدەگٸ سامميت ٶتكٸزۋ تاڭسىق ەمەس. وسىدان التى جىل بۇرىن دەل وسى جەردە يران يادرولىق باعدارلاماسى تٶڭٸرەگٸندەگٸ بٸرلەسكەن ٸس-قيمىل بويىنشا كەلٸسسٶزگە قول قويىلعان-تىن.
نۇر-سۇلتان سيريياداعى احۋالدى رەتتەۋگە دە اتسالىستى. “استانا پروتسەسٸ” دەپ اتالعان باسقوسۋ سيريياداعى باقتالاس پارتييالاردى بٸر ٷستەلدٸڭ باسىنا جيدى. سٶيتٸپ ازاماتتىق سوعىستىڭ الدىن-الىپ, مەسەلەنٸ بەيبٸت تٷردە رەتتەۋگە كٷش سالدى.
پۋتين مەن بايدەننٸڭ كەلٸسسٶزٸ قازاقستان استاناسىندا ٶتسە, بۇل بەيجٸڭگە دە وي سالارى انىق. ونىڭ ٷستٸنە باتىس باسشىلارى دا بۇل ەلدە ٶزدەرٸن بٶتەن سەزٸنبەيدٸ. رەسەيدٸڭ قايتا ويانعان يمپەرلٸك تەبەتٸ مەن قىتايدىڭ ەكونوميكالىق ٶرلەۋٸن, ۋكرايناداعى احۋال مەن پالەستيناداعى كريزيستٸ ورتا ازييانىڭ قاق ورتاسىندا ورنالاسقان قازاقستان استاناسىندا تالقىلاسا نەسٸ ايىپ?!”, – دەيدٸ Independent.
…
بۇل ماقالا قازاقستان ٷكٸمەتٸنٸڭ تاپسىرىسىمەن جازىلۋى ەبدەن مٷمكٸن.
بريتان باسىلىمىنىڭ بٸزگە تەگٸن جارناما جاساۋى بٸرٸنشٸدەن نارىق زاڭىنا قايشى.
ەكٸنشٸدەن نازارباەۆتىڭ ماقتاۋىن اسىرىپ, ونى دەن سەياپينمەن سالىستىرۋى كٶڭٸلدەگٸ كٷدٸكتٸ قويۋلاتا تٷسەدٸ.
باسىلىمنىڭ تۇراقتى اۋديتوريياسى Independent-تٸڭ قازاقستانعا قاتىستى ريتوريكاسى كٷرت ٶزگەرگەنٸن بٸردەن اڭعارارى انىق.
بٸر جىلدارى قازاقستانداعى سايلاۋدى سىناپ, بيلٸكتٸڭ بٸر ادامنىڭ قولىندا شوعىرلانعانىن اشىپ جازعان Independent-تٸڭ اياقاستى قۇبىلۋى بەكەر بولماسا كەرەك.
ماقالانى تاپسىرىسپەن جازىلدى دەۋٸمٸزگە شەتەلدٸك باسىلىمدارعا سۇحبات بەرۋگە قۇلشىنىپ تۇراتىن بيلٸكتەگٸ تەندەنتسييا دا تٷرتكٸ بولىپ وتىر.
قاتەلەسپەسەك وسىدان 6 جىل بۇرىن سول تۇستا ۇلتتىق بانكتٸ باسقارىپ تۇرعان قايرات كەلٸمبەتوۆ بلۋمبەرگە ماقالا بەرٸپ, قازاقستاندى ورتا ازييانىڭ سينگاپۋرٸنە تەڭەگەن ەدٸ.
بۇعان Dalanews.kz جاۋاپ قاتىپ, كەلٸمبەتوۆ قاي ەلدە ٶمٸر سٷرەدٸ دەگەن سىني ماقالا جارييالاعان.
ال بريتان باسىلىمىندا جارىق كٶرگەن دٷنيەنٸڭ قۇنى قانشا بولدى? ودان بۇرىن دەل قازٸرگٸ شاقتا سامميت ٶتكٸزٸپ الاشاپقىن بولۋدىڭ قاجەتٸ بار ما? پۋتين مەن بايدەندٸ كٷتۋگە جۇمسالاتىن قاراجاتتى بۇدان گٶرٸ پايدالى, ساۋاپتى ٸسكە باعىتتاسا بولماس پا?
جارايدى, تاپسىرىس ەمەس, بريتان باسىلىمنىڭ بٸزگە كٶڭٸلٸ تٷستٸ دەلٸك.
سامميت, كونفەرەنتسييا اتاۋلىعا تىيىم سالعان توقاەۆ بۇل ۇسىنىستان باس تارتا ما, ەلدە "بايدەندٸ نۇر-سۇلتاندا قارسى الايىق" دەپ قىلقىلداعان كٶرشٸسٸنٸڭ قاباعىنا قاراي ما?..
ەزٸرلەگەن, دۋمان بىقاي
