باتىردىڭ ۇرپاعى قايدا جٷر?
بالاسىنىڭ تٸرلٸگٸنە قاراپ, باباسىنىڭ كٸم ەكەنٸن بٸلۋگە بولادى. كەزٸندە ۇلت كٶسەمٸ ەليحان بٶكەيحان «حان بالاسىندا قازاقتىڭ قاقىسى بار, تٸرٸ بولسام, قازاققا قىزمەت ەتپەي قويمايمىن» دەپ ۇلت ٷشٸن كٷرەسٸپ, ٶمٸرٸن ارناعان ەدٸ. ەليحان بٶكەيحان سيياقتى حاننىڭ ۇرپاعى بولماسا دا, باتىردىڭ ۇرپاعىمىز دەپ جٷرگەندەر نەگە ۇلتتىق مايداندا بوي كٶرسەتپەيدٸ? دەمەك, ولاردىڭ اتاسىنىڭ باتىرلىعىنا كٷمەن كەلتٸرۋگە نەگٸز بار.
ۇلتتىق دەڭگەيدەگٸ ورتاق تۇلعا بولعان باتىرلارىمىز از ەمەس, بٸراق سوڭعى كەزدەرٸ اۋىل اينالاسىنداعى جورتۋىرشىلىق پەن قاراقشىلىقتى كەسٸپ ەتكەندەردٸ دە باتىرعا جاتقىزىپ جٷرگەندەيمٸز. اۋىز جٷزٸندەگٸ باتىرلار مەن بەلگٸلٸ بٸر كەزەڭدەگٸ ەدەبي كەيٸپكەردٸ جاقىننان ٸزدەگەن ساۋاتسىزدىقتىڭ كەسٸرٸنەن 5 قىتايدىڭ, 3 موڭعولدىڭ, ەكٸ ورىستىڭ باسىن العانداردى دا باتىر اتاندىرىپ جٸبەردٸك. ال جاساندى باتىرلار تۋرالى تاريح بەتٸندە وڭ باعا بولماسا دا, بٸز ٶز تانىمىمىز بەن سەنٸمٸمٸزدٸ تاريحتان اسىرىپ جٸبەرٸپ جاتىرمىز. ەندٸ كەلٸپ قاراساڭىز, قولدان جاسالعان باتىردىڭ بالاسى ٶز اتاسىنىڭ باتىرلىعىنا ساي ەرەكەتتەر جاساۋدا. «باتىرعا» ساي جەرشٸلدٸك پەن رۋشىلدىقتىڭ كٶشٸن باستاۋشى, ۇلتتى بٸرٸكتٸرۋشٸلٸك ەمەس, بٶلشەكتەۋشٸلٸكتٸڭ قۇرالدارىنا اينالىپ بارا جاتىر. بولماسا, كەشە اۋىل-اۋىلدى شاۋىپ, ٶز قازاعىنا قىرعيداي تيگەن قاراقشى, باندى اتاسىنىڭ جولىمەن «بانديت» بولىپ جٷر. كٷشتٸگە باسىن يٸپ, ەلسٸزگە كٷش كٶرسەتٸپ, بازار جاعالاپ, بٸرەۋدٸڭ بٸر دٶڭگەلەك نانىنىڭ جارتىسىن تارتىپ جەگەن جٸگٸتسىماقتارىمىز قانشاما?!
بٸز, ەندٸ جوقتان باتىر جاساعانشا, كەشەگٸ «بٸزدٸڭ ەلدٸڭ جٸگٸتتەرٸ» دەپ سٷيسٸندٸرگەن 90-جىلدارداعى قازاق دالاسى مەن قالاسىن بٸر تازالاپ كەتكەن ازاماتتارىمىزدى باتىر دەپ تانۋىمىز كەرەك. تاعى دا, بٸز ولاردى باتىر دەپ شىقساق, جالعان باتىرلاردىڭ ۇرپاعى ولاردى «قىلمىس ەلەمٸنٸڭ ادامدارى» دەپ ٶركەنيەتتٸڭ جارشىسى بولا شىعادى. يە, ولار قازاق دالاسى مەن بالاسىنا پانا بولۋ ٷشٸن قىلمىس ەلەمٸنە باردى. ولاردىڭ ول جولدى تاڭداۋى زامان تالابى بولدى, ولارعا باسقا جول دا جوق ەدٸ. «قىلمىس ەلەمٸنٸڭ سەركەلەرٸ» اتالسا دا, قازاقتىڭ ۇلت-ازاتتىق جولىنداعى كٷرەسكەرلەرٸنٸڭ بٸر تٷرٸ رەتٸندە ولار دا ٶز باعاسىن الادى. ونىڭ الدىنداعى جالعان باتىرلار دا ٶز ورنىن تابادى.
مەن بۇل سٶزدەرٸممەن قازاقتىڭ باتىرلارىنا شەك كەلتٸرٸپ وتىرعان جوقپىن, بولماسا بەلگٸلٸ بٸرەۋلەردٸ نەگٸزگە الىپ وتىرعان دا جوقپىن. بٸز وسى كٷنگە قازاقتىڭ ەر جٷرەك باتىرلارىنىڭ ارقاسىندا جەتكەنٸمٸز دە بارشاعا مەلٸم. بٸراق, قازٸر سايدا سانى, قۇمدا ٸزٸ جوق باتىرلار پايدا بولىپ, ناعىز باتىرلار ۇمىتىلىپ جاتىر. ٶتكەننٸڭ «باتىرىن» ايتپاعاندا, قازٸر دە بٸرەۋدٸ قولدان باتىر جاساي سالامىز. ۇرانداتىپ تۇلعا جاسايمىز. ۇلتقا ورتاق تاقىرىپقا كٶشۋدٸڭ ورنىنا, رۋ-رۋ بولىپ بٶلٸنۋگە ٸلٸك ٸزدەيمٸز. بۇنىڭ بەرٸ ۇلتتىڭ ارىنان, رۋدىڭ قامىن العا قويعاندىقتان بولسا كەرەك.
«باس باسىنا بي بولعان, ٶڭكەي قيقىم» دەگەندەي, باس باسىمىزعا «باتىر» بولىپ, قازاقتى قىرىق جاماۋعا اينالدىرماي, حاننىڭ, قارانىڭ, باتىردىڭ ۇرپاعى بولساق تا, بٸر قازاق دەگەن ۇراندى تۋ ەتٸپ, ۇلتتىڭ ۇيتقىسى بولايىقشى.
ال, باتىرلاردىڭ ۇرپاقتارىنا ايتارىم, اتاڭنىڭ ناعىز باتىر ەكەنٸ راس بولسا, بار ەرەكەتٸڭ باتىرعا ساي بولسىن, اتاڭنىڭ اتىنا كٷمەن كەلتٸرەر ۇرپاق بولما! «ەر قازاق – باتىر» دەگەن اتقا لايىق بولايىق. قاشاندا ناعىز باتىرلارىمىزبەن ماقتانايىق!
تۇردىبەك قۇرمەتحان
