ميلليوندار قالاسىندا مىڭداعان وتباسىنى جۇمىسپەن قامتىپ وتىرعان الماتىنىڭ بازارلارى ەكەندٸگٸ ەش داۋ تۋدىرمايدى. ٶكٸنٸشكە قاراي, «بوروحولكا» داۋى كٷننەن-كٷنگە ٶرشي تٷسۋدە. الماتى ەكٸمدٸگٸنٸڭ «ايتتىم بٸتتٸ, كەستٸم ٷزٸلدٸگە» سالىپ, ساۋدا كەسٸپكەرلەرٸنٸڭ جانايقايلارىنا قۇلاق تٷرمەۋٸ, تٸپتٸ سوت شەشٸمدەرٸن ورىنداۋعا كەلگەندە بەلدەن باسۋشىلىق ساياسات ۇستانۋى مەسەلەنٸ داۋسىز شەشۋگە ەمەس, شوق-شوق داۋدى قىزدىرا تٷسۋگە بەيٸلدٸلٸگٸن اڭعارتادى دەيدٸ كەسٸپكەرلەر.
كەشە الماتىدا «الماتى قالاسى ەكٸمدٸگٸنٸڭ ماقساتى نە? «باراحولكانى» جاڭعىرتۋ ما, جابۋ ما?» اتتى باسپاسٶز جيىنى ٶتتٸ. حالىق اراسىندا «باراحولكا» اتانىپ كەتكەن بٸرنەشە بازاردىڭ ٶكٸلدەرٸ 2015 جىلدان بەرٸ جٷرگٸزٸلٸپ كەلە جاتقان مودەرنيزاتسييالاۋ ٸسٸنٸڭ كەم-كەتٸكتەرٸن ھەم الماتى ەكٸمدٸگٸنٸڭ بەلدەن باسۋشىلىق ساياساتىن اشىنىپ ايتتى. پرەزيدەنتتەن اراشا سۇراپ, ٷندەۋ جارييالادى.
ەۋەلدە ەكس-ەكٸم باۋىرجان بايبەكتٸڭ كٶزٸ تٷسكەن «راحات» بازارى مەن «تكم» جشس ٶكٸلدەرٸ ەندٸ دوساەۆ ەكٸمدٸگٸنٸڭ قولدان جاساعان كەدەرگٸلەرٸمەن كٷرەسٸپ جاتقاندىعىن ايتتى.
الماتى قالاسىنىڭ سوت بيلٸگٸنە تولىق سەنٸم ارتا المايمىز!
جاميليا تٶلەنوۆا,
زاڭگەر, «تكم» جشس-نٸڭ ٶكٸلٸ:
– قاراڭىزدار, 2011 جىلعى 11 سەۋٸردەگٸ سول كەزدەگٸ ەكٸم ەسٸموۆ قول قويعان قاۋلى. الماتى قالاسىنداعى كەيبٸر زيراتتاردى جابۋ تۋرالى قاۋلى. مۇندا جەتٸسۋ اۋدانىندا ورنالاسقان 5 زيرات بار, سونىڭ ٸشٸندە «باراحولكانىڭ» اينالاسىندا ورنالاسقان 2 زيرات 2011 جىلى جابىلعان.
جابىلعان زيراتپەنەن قۇرىلىس تۋرالى زاڭ تالاپتارىنا ساي اراقاشىقتىقتا پارامەتر ٶزگەرەدٸ. ول جەردە 300 مەتردٸ ساقتاۋدىڭ قاجەتٸ جوق. جابىق زيراتتاردىڭ تٸزٸمٸندە وسى ەكٸ زيرات بار – رىسقۇلوۆ بويىندا ورنالاسقان «برودسكيي 132» زيراتى. اۋماعى - 43 گەكتار 608 سوتىق. ەكٸنشٸسٸ – «دۋبلەر» زيراتى, اۋماعى 12 گەكتار. وسى ەكٸ زيرات ماڭىندا 2021 جىلعى 18 قاراشادا قالا ەكٸمٸنٸڭ قاۋلىسىمەن اباتاندىرۋعا بەرٸلگەن 55 گەكتاردان استام جەر بار. ساۋدا وبەكتٸلەرٸنٸڭ كەيبٸرٸ وسى زيراتتىڭ اۋماعىنا كٸرٸپ كەتكەن. وسىنىڭ ورتاسىنا سكۆەر كٸمگە كەرەك?
56-57 گەكتارعا جۋىق جەرگە مەملەكەتتٸك بيۋدجەتتەن قانشا قاراجات بٶلٸندٸ? 2021 جىلى بۇل زيراتقا اباتتاندىرۋعا دەپ بەرگەن كەزدە, مەملەكەتتەن قارجى بٶلٸنگەنٸ بەلگٸلٸ.
3 مامىردا سكۆەرگە بەرٸلگەن جەرگە قاۋلى شىقتى. باس جوسپاردىڭ بەكٸتٸلگەنٸن كٷتكەنٸ كٶرٸنٸپ تۇر. اۋدان ەكٸمٸنٸڭ ورىنباسارى ەبدٸقادىروۆ جەر كوميسسيياسى كەزٸندە ايتتى: «بيۋدجەتتەن اقشا بٶلٸندٸ. سكۆەر سالىنادى», - دەدٸ.
قاشاننان بەرٸ قۇقىق قورعاۋ ورگاندارى جەنە سوت جٷيەسٸ ەكٸمدٸكتٸڭ قۇرىلىمىنا ەنٸپ كەتكەن?
بيۋدجەت اقشاسىنان قۇيتۇرقى تٷردە سكۆەر سالۋعا اقشا بٶلٸپ وتىرعان اۋدان ەكٸمدٸگٸن جاۋاپقا تارتاتىن بيلٸك بار ما? «راحات» بازارى بويىنشا ٶتٸپ جاتقان سوتتاردىڭ نەتيجەسٸ بويىنشا مەن الماتى قالاسىنىڭ سوت بيلٸگٸنە تولىق سەنٸم ارتا المايمىن. ولاردىڭ ەرەكەتٸنٸڭ بەرٸ كٷمەن تۋدىرادى.
قالاداعى پوليتسييا دەپارتامەنتٸنٸڭ باستىعى, گەنەرال, كەزدەۋلەردە ەكٸمنٸڭ الدىندا جاس بالاشا ورنىنان اتىپ تۇرىپ, سۇراققا جاۋاپ بەرەدٸ, ٶز كەستەسٸنە تٷزەتۋ ەنگٸزەدٸ. قالانىڭ پروكۋرورى دا سولاي. ەكٸمنٸڭ شاشباۋىن كٶتەرٸپ جٷرەدٸ. پروكۋرور مەن پوليتسييا باسشىسى بٷكٸل ەلدٸڭ الدىندا ەكٸمنٸڭ ايتقانىنان شىعا المايتىنىن دەلەلدەپ وتىرعان كەزدە, ەدٸلەتسٸزدٸك كٶرگەن حالىق كٸمگە بارۋ كەرەك? قاشاننان بەرٸ قۇقىق قورعاۋ ورگاندارى جەنە سوت جٷيەسٸ ەكٸمدٸكتٸڭ قۇرىلىمىنا ەنٸپ كەتكەن?
داۋدىڭ اراسىندا نازارباەۆتىڭ «باجاسىنىڭ» اتى اتى شىعىپ وتىر...
بۇنىڭ بەرٸنٸڭ زاردابىن شەگٸپ وتىرعان بٸر «راحات» قانا ەمەس, «ەۆرازييا» بازارى دا بار. «ەۆرازييا» بازارى ەۋپٸرٸمدەپ جٷرٸپ, قىلمىستىق ٸس قوزعالتتى. وۆسياننيكوۆ مەسكەۋدە, دىم بولماعانداي بيزنەسٸن جٷرگٸزٸپ وتىر.
وسى ٸستٸڭ ارتىن قازىپ كەلگەندە, جانتەلەەۆ داستان دەگەن ادام شىعادى. قالالىق مەسليحاتقا كانديدات, بۇرىنعى پرەزيدەنت نازارباەۆتىڭ «باجاسى», اقتوتى يسابەكوۆانىڭ جۇبايى – سول كٸسٸنٸڭ اتى شىعىپ وتىر.
قازٸر ماتەريالدارمەن تانىسىپ, ادامدارمەن كەزدەسكەن كەزدەگٸ بٸزدٸڭ تٷيگەنٸمٸز – «ەۆرازييا» ساۋدا ٷيٸ وۆسياننيكوۆتىڭ مەنشٸگٸنە بەرٸلگەن جەردە تۇر ما, ەلدە جانتەلەەۆ سيياقتى بيلٸككە جاقىن ادامداردىڭ مەنشٸگٸنە ٶتٸپ كەتتٸ مە? بۇنىڭ بەرٸن قازبالاپ, تەكسەرەتٸن قۇقىق قورعاۋ ورگانى دەرمەنسٸز. بٸر عانا فاميلييا, «سەميانىڭ تۋىسى» دەگەن سٶز قۇلاققا تيسە, بەرٸ بٸردەن «پاراليچ» كٷيگە تٷسەدٸ. زاڭ كٸم ٷشٸن قابىلدانىپ جاتىر, سوندا?
قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ازاماتى رەتٸندە, زاڭگەر رەتٸندە جەنە بٸزگە سەنٸم ارتىپ وتىرعان «راحات» جەنە «ەۆرازييا» ساۋدا ٷيٸ كەسٸپكەرلەرٸ اتىنان زاڭ ٷستەمدٸگٸن تالاپ ەتەمٸز! زاڭ ٷستەمدٸگٸ بولماي, بٸزدٸڭ ەلدە قانشا جارنامالاساق تا ەدٸلدٸك ورنامايدى!
بٸز ٶتكەننٸڭ سارقىنشاعىنان قۇتىلا الماي وتىرمىز. سەبەبٸ ول فامييالييانىڭ بەرٸ بٸزدٸڭ سانامىزعا جاتتالىپ قالعان.
سوت بيلٸگٸنەن قاتاڭ جاۋاپتىلىقتى سۇرايمىز! سوت كونستيتۋتسييانى باسشىلىققا الا وتىرىپ, قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ اتىنان شەشٸم شىعارادى. ولار ٶزدەرٸنٸڭ جەكە باسىن كٷيتتەپ, ەكٸمدٸككە جالتاقتاپ, ٶزدەرٸنٸڭ جاعدايلارىن جاساۋ ٷشٸن, پەتەرٸ ٷشٸن سولاردىڭ ايتقانىنا كٶنۋگە مەجبٷر بولاتىن بولسا, بۇل ەلدٸڭ ەرتەڭٸنە كٷمەن بار.
قۇقىق قورعاۋ ورگاندارىنا قاتىستى دا سولاي. زاڭنىڭ الدىندا بەرٸ بٸردەي. دەپۋتاتتاردىڭ ساۋالىنا مەملەكەتتٸك ورگانداردىڭ قالاي جاۋاپ بەرٸپ وتىرعانىن كٶرٸپ وتىرمىز. مەجٸلٸس دەپۋتاتتارى باقىتجان بازاربەك, ەرلان ارىستانبەكوۆ, ەرمۇرات باپيدىڭ بەرگەن سۇراۋلارىنا مەملەكەتتٸك ورگانداردىڭ جاي عانا قاعازدى اۋدارىپ, سالعىرت جاۋاپ بەرٸپ وتىرعاندارىن كۋەلاندىراتىن قۇجاتتار بار. دەپۋتاتتى كٶزگە ٸلمەگەن مەملەكەتتٸك ورگان حالىققا پىسقىرىپ تا قارامايدى!
سوندىقتان بٸز قر كونستيتۋتسيياسىنىڭ كەپٸلٸ – پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقاەۆتان اراشا سۇرايمىز! سوت بيلٸگٸ, اتقارۋ جەنە زاڭ شىعارۋشى بيلٸكتەردٸڭ اراسىنداعى شىرعالاڭدى شەشۋگە, ەدٸلەتتٸلٸكتٸ ورناتۋعا ىقپال ەتۋٸن سۇرايمىز! بٸزگە پرەزيدەنتتەن باسقا سەنەتٸن ەشكٸم قالعان جوق!
ەكٸمدٸك بٸزدٸڭ تىنىش جۇمىس جاساۋىمىزعا مٷمكٸندٸك بەرسٸن!
لەززات كٶپەرباەۆا,
«راحات» بازارىنىڭ كەسٸپكەرٸ:
– بٸز 2018 جىلدان باستاپ ەكٸمدٸكپەن سوتتاسىپ كەلەمٸز. سول جىلى بٸزدٸڭ تۇرعان جەرٸمٸزدٸڭ جالعا الۋ مەرزٸمٸن ۇزارتقىسى كەلمەدٸ. بٸزدٸڭ تۇرعان تەرريتورييامىز «زيرات تۇرعان جەردە, قىزىل زونادا تۇر» دەگەن جەلەۋمەن باس تارتتى. ول كەزدەگٸ ەكٸم باۋىرجان بايبەك بولاتىن. بٸر اپتادان كەيٸن ول بۇل جەرگە قۇرىلىس جۇمىسىن جٷگٸزۋگە بولاتىنىن ايتىپ, جيھاز فابريكاسىن سالۋعا «سپس» جشس-عا بەردٸ. سوندا «سپس-كە» قۇرىلىس سالۋعا بولادى ەكەن دە, بٸزگە ساۋدا جاساپ تۇرۋعا بولمايدى ەكەن?!
بٸزدٸڭ كەسٸپكەرلەر جولدى جاپقىسى كەلدٸ, كٶتەرٸلگٸسٸ كەلدٸ. بٸراق بٸز جينالىپ, اقىلداسىپ, زاڭ اياسىندا ٶز قۇقىعىمىزدى قورعايمىز دەپ شەشتٸك. سودان بەرٸ سوت جالعاسىپ كەلەدٸ.
بايبەكتٸ سوتتا جەڭدٸك. بٸزدٸڭ جەرٸمٸز ٶزٸمٸزدە قالدى. ەندٸ, قازٸر جەتٸسۋ اۋدانىنىڭ ەكٸمٸ گٷلنار كٶكەباەۆا 4 جىل بويى سوت جٷرٸپ جاتقاندا بۇعىپ جاتىپ, اياق استىنان پايدا بولىپ, بازاردىڭ ەلەكتر جارىعىن قيىپ تاستادى. بٸز ٶز اقشامىزعا گەنەراتور ساتىپ الىپ, جۇمىس ٸستەي بەردٸك.
سوڭعى ەكٸمشٸلٸك سوت تا بٸزدٸڭ پايدامىزعا شەشتٸ. سوت بۇل جەرگە سكۆەر سالۋعا بولمايتىنىن ايتتى. بٸز تاعى قۋاندىق. بٸراق ەكٸمدٸك تاراپىنان بٸزگە قاتتى قىسىم جاساۋ جالعاسىپ جاتىر. بٸز سالىقتى تٶلەپ تۇرمىز, مەملەكەتتەن ەشتەڭە سۇراپ جاتقان جوقپىز. تەك بٸزدٸڭ جەردٸ جالداۋ ۋاقىتىن ۇزارتسا دەپ سۇرايمىز.
قازٸر بازاردى مودەرنيزاتسييالاۋ تۋرالى ايتىپ جاتىر. بٸراق, «ەۆرازييا» بازارىندا ەر كەسٸپكەر 100 مىڭ دوللاردان جيناپ بەردٸ. قازٸر سول اقشا قايدا? وۆسياننيكوۆ قايدا? سوندا بٸزدٸڭ ەكٸمدٸككە زاڭ جٷرمەي ما?
بٸز وسى بازاردا 20 جىلدان بەرٸ ەڭبەك ەتٸپ كەلەمٸز. بيلٸك حالىقتىڭ جاعىندا بولۋى كەرەك! ەكٸمدٸكتەن تەك قانا قىسىم كٶرٸپ كەلەمٸز. بٸز ەكٸمدٸكتٸڭ بٸزگە تىنىشتىق بەرۋٸن, جەردٸ جالعا الۋ مەرزٸمٸن ۇزارتقانىن سۇرايمىز. بٸز سوڭىنا دەيٸن بارامىز. پرەزيدەنتكە دە ٷندەۋ جاسايمىز.
«ەۆرازييا» بازارى كەسٸپكەرلەرٸنٸڭ اقشاسىن الىپ, قاشىپ كەتكەندەر رەسەيدە تٷك بولماعانداي جٷر!
سەۋلە ابدۋللينا,
«ەۆرازييا» بازارىنىڭ كەسٸپكەرٸ:
– بٸز «ەۆرازييا» بازارىندا 30 جىلدان بەرٸ جۇمىس ٸستەپ كەلەمٸز. 1998 جىلدان باستاپ «ەۆرازييادا» وۆسياننيكوۆ يگور نيكولاەۆيچ, تاشٸمبەتوم المابەك قالمىرزاۇلى دەگەن ەكٸ ديرەكتورمەن جۇمىس ٸستەپ كەلدٸك.
2014 جىلى: «مودەرنيزاتسييا جاساماساق بولمايدى, بازاردى ٶزگەرتۋٸمٸز كەرەك, سٸزدەر قۇرىلىسقا اقشا سالاسىزدار. بٸزدەن – جەر, سٸزدەردەن – اقشا», - دەدٸ. ٶزدەرٸنٸڭ 40 سوتىق جەرٸن كٶرسەتتٸ. جوسپار, پروەكتٸن كٶرسەتتٸ. بەرٸمٸدٸ شاقىرىپ, جينالىس جاساپ, شارشى مەترٸ 2 مىڭ دوللاردان ساتتى. 20 شارشى مەتر جەر العاندار 40-50 مىڭ دوللار, 30 شارشى مەتر جەر العاندار 60-70 مىڭ دوللاردان اقشا تٶلەدٸ. 67 كەسٸپكەر 4,5 ملن دوللار اقشا سالدىق. ال وۆسياننيكوۆ اقشانى قالتاعا باسىپ, قازاقستاننان قاشىپ كەتتٸ. بٸز سوتقا شاعىم بەردٸك. وۆسياننيكوۆتىڭ ٷستٸنەن ٸس اشىلدى. قازٸر ول رەسەيدە جاتىر.
سوسىن 2022 جىلى تاشٸمبەتوۆتەن جٶن سۇرادىق. ول: «سٸزدەردەن نەگٸزٸ 5 جارىم ملن دوللار اقشا جينالدى, «ەۆرازييا» بازارى 3,3 ملن دوللارعا سالىندى, قالعان 2,2 ملن دوللاردى وۆسياننيكوۆ مەسكەۋگە ەكەتٸپ, رەستوران سالىپ الدى»,- دەدٸ.
تاشٸمبەتوۆ قازٸر تەرگەۋدەن قاشىپ جٷر. 2 مىڭ دوللاردان اقشا العان ادام قولىمىزعا كارتا بەرٸپ كەتتٸ. بٸزگە ەشكٸم تيٸسپەيتٸنٸنە سەندٸرٸپ كەتكەن. 7 جىلدان كەيٸن وۆسياننيكوۆ قاشىپ كەتٸپ وتىر. سىرتىمىزدان عيماراتتى ساتىپ كەتكەن. جاڭا باسشىلىق 2023 جىلى 15 قاڭتاردا عيماراتتى بوساتىپ بەرٸڭدەر دەپ وتىر. تاعى دا بٸز, جەكە كەسٸپكەرلەر دالادا قالايىن دەپ وتىرمىز!
پرەزيدەنتەن ٷندەۋ جاسايمىز. سوتقا سەنٸم جوق!
جەنٸبەك باشانوۆ,
زاڭگەر:
– بۇل باسپاسٶز كونفەرەنتسيياسىنىڭ ماقساتى – پرەزيدەنتكە جولداۋ جاساۋ. ٶيتكەنٸ الماتى قالاسىنىڭ ەكٸمدٸگٸ زاڭدى دا, سوت شەشٸمٸن دە ورىنداماي وتىر. «تكم» كومپانيياسىنىڭ بۇل جەردٸ جالعا الۋىنىڭ ارتىقشىلىق قۇقىعى بار. سوت سولاي شەشٸم شىعارعان. بٸراق «تكم-نٸڭ» ارتىقشىلىق قۇقىعىن ەسكەرمەي, ٷشٸنشٸ تۇلعالارعا جەردٸ بەرٸپ وتىر.
بٸز بٷكٸل سوتتا جەڭٸپ وتىرمىز. جەتٸسۋ اۋدانىنىڭ ەكٸمدٸگٸ اپەللياتسييالىق شاعىمدى بەردٸ جەنە ەكونوميكالىق سوتقا وسى جەردٸ بوساتۋ تۋرالى تالاپ-ارىزدى بەرٸپ وتىر.
الماتى قالاسىنىڭ سوتى قانداي شەشٸم قابىلداعانىن بٸلمەيمٸز, سوتقا سەنٸم جوق. ەكٸمدٸكتەن حالىقتى شۋلاتپاي, زاڭدى ورىنداۋىن تالاپ ەتەمٸز.
«ەۆرازييا» بازارى بويىنشا تەرگەۋ جٷرٸپ جاتىر, بٸراق كٶڭٸل تولمايدى. ەرەڭ جٷرٸپ جاتىر. تەرگەۋدٸڭ ەلسٸز جٷرۋٸنە داستان جانتەلەەۆتٸڭ قاتىسى بولۋى مٷمكٸن دەپ ويلايمىن.
تٷيٸن: «باراحولكا» بازارىنىڭ كەسٸپكەرلەرٸ, «راحات» بازارى ساۋداگەرلەرٸ تۋرالى پورتالىمىزدا وسىعان دەيٸن ونداعان ماتەريال جارىق كٶردٸ. بۇل جولى «باراحولكاداعى» بٸرنەشە بازاردىڭ كەسٸپكەرلەرٸ پرەزيدەنتتەن اراشا سۇراۋدا.
«باراحولكا» داۋى ەلباسيزم كەزٸندەگٸ «بارماق باستى, كٶز قىستىلىقىڭ» بٸر ۇشتىعى عانا. ەربٸر مەنشٸك داۋىنىڭ ار جاعىنا تەك اقشا عانا ەمەس, ادام تاعدىرى جاتىر. ال «باراحولكا» داۋىندا بٸر ەمەس, مىڭداعان ادامنىڭ تاعدىرى تالاسقا تٷسۋدە. جەرگٸلٸكتٸ اتقارۋشى بيلٸك ەتسەلٸ وسىنى بٸر سەت ويعا السا دەيسٸڭ...
Mezgil.kz
