بايقاعانىم, ەكٸمدٸكتەرگە كٶپ سالماق سالىنۋدا. ونىسى دۇرىس تا. حالىقپەن تٸكەلەي جۇمىس ٸستەيتٸن ەكٸم عوي ٶيتكەنٸ. انا باقىت سۇلتانوۆ سەل بولماعاندا قۇربان بولا جازدادى ٶزٸ. حالىق اراسىنا شىعامىن دەپ. نۇرسۇلتانداعى اۆتوبۋستاعى وقيعانى ايتامىن. "كٶكتەگٸنٸڭ جەرگە تٷسكەنٸ" دەگەن ستسەناريگە كەلەدٸ سىرتتان قاراپ تۇرساڭىز. يە, توقاەۆتىڭ بيلٸككە كەلگەلٸ اتقارىپ جاتقان ەڭ تەۋٸر ٸسٸ وسى.
ساتىپ العان كرەسلوسىنىڭ اقشاسىن شىعارۋ عانا باستى فۋنكتسييام دەپ بٸلەتٸن ەكٸمدەردٸڭ ساناسىن مودەرنيزاتسييالاۋ, ەرينە بٸر كٷندە شەشٸلەتٸن مەسەلە ەمەس.
بٸراق ٶزدەرٸن تەۋٸر سٸلكٸلەپ جاتىر توقاەۆ. اككاۋنت اشتىردى, بلوك جٷرگٸزدٸرتتٸ, ٶڭٸردەگٸ ادامدارىن باس-باسىنا تانيتىنداي دەڭگەيگە جەتكٸزدٸ. قايسىسى قۇرمەتتٸ ازامات, قۇرمەتتە دەدٸ. قايسىسى «لەۆىي, پراۆىي» انىقتا دەدٸ, انىقتاپ جاتىر «بەلەسٸنەن اۋلاق» دەپ.
ٶمٸرٸ جٶندەلمەگەن جەردٸ جٶندەپ, ٶمٸرٸ شٶپ شىقپاعان جەرگە اعاش ەگٸپ دەگەندەي. ەيتەۋٸر ەكٸمدەردە قازٸر دامىل دا, ۇيقى دا جوق. شاپقىلاپ, ات ٷستٸنەن تٷسپەي, نە بوپ كەتكەنٸن ٶزدەرٸ دە تٷسٸنە الماي جاتقان سەكٸلدٸ. ەيتەۋٸر بٸر ۇققاندارى, نازارباەۆ دەسە توقاەۆ دەۋدٸ ۇمىتپاۋ كەرەكتٸگٸن, ال توقاەۆ دەسە نازارباەۆ دەگەندٸ ايتۋدى ۇمىتپاۋدى جادىلارىنا جاقسىلاپ تٷيٸپ العانعا ۇقسايدى.
بٸراق ۋاقىت كٷتٸپ تۇرمايدى عوي. قىساستاپ بارادى. ا, ب دەگەندە سايلاۋ كٷنٸ دە جەتٸپ كەلدٸ, مٸنە. ٸستەلگەن جۇمىستار بٸر جەردە كٶرٸنسە, بٸر جەردە كٶرٸنبەي قالۋدا. ال مۇندايدا تەك شالت قيمىل عانا تيٸمدٸ. شالت قيمىلدى جاساۋ دا ٶنەر, نەگٸزٸ. بٸراق توقاەۆ وندايدىڭ ادامى ەمەس.
ول كٸسٸ كەشەندٸ تٷردە بٷتكٸل مەسەلەنٸ قامتىپ, ستراتەگييالىق قادام جاساۋدى جاقسى كٶرەدٸ. نەگٸزٸ, دۇرىسى سول. بٸراق ۋاقىت وعان مٷمكٸندٸك بەرمەي تۇر عوي قازٸر. ەندٸ بٸردەڭە جاساۋ كەرەك. سەلك ەتكٸزەتٸن, ٶزٸنە دەگەن حالىقتىڭ سەنٸمٸن نىقتاپ بەرەتٸن.
بٸر سٶزبەن ايتقاندا, بٷتكٸل ەلدٸ قامتيتىن «رەالنىي» ەڭگٸمە كەرەك قازٸر ولارعا.
مىسالى ٷشٸن, قازٸر قوعام ٷشٸن تۇنشىقتىرىلىپ تۇرعان تاقىرىپتىڭ بٸرٸ - بانك كوميسسيياسى. مۇنى بٸرەۋ بٸلەر, بٸرەۋ بٸلمەس. ايتسا بۇل ۇزىن-سونار ەڭگٸمە. قىسقا قايىرساق, قازٸر ٶز اتىنا نەسيە تٸركەتپەگەن قازاق كەم دە كەم شىعار. سوندىقتان بۇل بار قازاقتى قامتيتىن مەسەلە. ەڭ ماڭىزدىسى وسى اراسى.
بانكتەر وسىعان دەيٸن نەسيە تٸركەتۋدە بەلگٸلٸ بٸر كوميسسييانى زاڭسىز الىپ كەلگەن. سونى بٸرەر جىل بۇرىن كوممەرتسييالىق بانكتەر ٶز يەسٸنە قايتارا باستاعان. وندا دا تەك سوت شەشٸمٸمەن عانا. كٶزٸ قاراقى قاۋىم سوتقا جٷگٸنٸپ, 2-3 جىل بويىنا وسى كوميسسييانى قايتارىپ الىپ جٷرگەن. بٸراق شامالى, وندا دا بانكتە تانىسى بار ساناۋلى ادام. ال نەسيەسٸز ٶمٸرٸن ەلەسەتەتە المايتىن قازاقتىڭ كٶبٸسٸ مۇنان حابارسىز بوپ شىقتى.
ەكونوميكانى جازاتىن مەنٸڭ ٶزٸم مۇنى كەش بٸلدٸم. مەن دە ەل سەكٸلدٸ بۇل كوميسسييانى 2015-2016 جىلدارى تٸركەلگەن نەسيەگە قاتىستى بەرەتٸن شىعار دەپ ويلاپ جٷرگەم. ٶيتكەنٸ بانكتەگٸلەر سولاي دەپ اقپارات بەرگەن. سٶيتسەم ولار ٶتٸرٸكتٸ كٶپ ايتاتىن بوپ شىقتى.
كەرٸسٸنشە, ولاردىڭ ماقساتى - حالىققا تيەسٸلٸ سول اقشانى قايتارماۋدىڭ بار امالىن قولدانۋ. ال راسىندا بۇل ارادا نەسيەنٸڭ جىلىنا قاتىستى ەشقانداي شەكتەۋ جوق ەكەن.
قازاقستان تەۋەلسٸزدٸك العالى نەسيە تٸركەتتٸڭٸز بە, وندا كوميسسييا بويىنشا سوتقا ارىزدانۋعا بارلىق ادامنىڭ قۇقىعى بار. مۇنى زاڭگەرلەر ايتتى (بۇل تۋرالى مەلٸمەتپەن مىنا سٸلتەمە ارقىلى كەڭٸنەن تانىس بولا الاسىز).
سٸلتەمە: https://informburo.kz/kaz/azastanda-nesie-alandar-bankt-zasyz-staan-komissiyasyn-aytaryp-alua-asypay-otyr-nege.html
ونى ەستٸپ الىپ, سودان جەلٸدە: "ال قازاقتار, بانككە اعىل!" دەپ مىنا جاقتان مەن ماقالانى بۇرق ەتكٸزدٸم. ەل دە تاڭ قالىپ, جاعاسىن ۇستادى.
سەنگەنٸ بار, سەنبەگەنٸ بار, بەرٸ بانككە اعىلدى. ٶكٸنٸشتٸسٸ, سول ماقالا شىققانىنا بٸر اي بولدى ما, بولمادى ما, سوت بانك كوميسسيياسىنا قاتىستى ارىزدى قابىلداۋدى توقتاتاتىنىن جارييا ەتتٸ. ناقتى ايتساق, 19 ناۋرىزدىڭ ورتاسىندا. يە, وسى كەزدەن باستاپ نەسيە بويىنشا زاڭسىز الىنعان كوميسسييانىڭ يەسٸنە قايتارىلۋى دوعارىلدى. وندا دا ۋاقىتشا دەدٸ. سودان جۇرتتىڭ بەرٸ ابدىراپ قالدى. نە بولدى دەسە, ەشكٸم وعان تۇششىمدى تٷسٸنٸك بەرە المادى.
تۋرا سول كەزدە ۇلتتىق بانكتٸڭ باسشىسى دا اۋىسىپ كەتتٸ. جاڭا باسشىعا جۋرناليستەر لاپ قويدى. ال ول بولسا, بۇل سۇراققا جاۋاپ بەرۋدەن باس تارتىپ, باسىن الا قاشتى.
ارادا كٶپ ۋاقىت ٶتكەن جوق, نەسيە تٶلەپ جٷرگەن ادامداردىڭ قول تەلەفونىنا بانكتەردەن حابارلاما كەلٸپ تٷسە باستادى.
«ەگەر سٸز وسىعان دەيٸن ايىنا پەلەنشە تٶلەپ جٷرسەڭٸز, ەندٸ تٷگەنشە تٶلەيسٸز» دەگەن سيپاتتا. ياعني, زاڭسىز الىنعان كوميسسييا ەندٸ تٶلەنەتٸن نەسيەلەردەن شەگەرٸلدٸ. سٶيتٸپ ەلدٸڭ اي سايىن تٶلەنەتٸن نەسيە كٶلەمٸ قازٸر بٸرشاما ازايعان.
ال وعان دەيٸن, مىسالى 2015 جىلى 5 جىلعا نەسيە تٸركەتتٸ دەلٸك ادام. سول ادامنىڭ ەندٸ 2019 جىلدىڭ سەۋٸر ايىنان باستاپ نەسيەسٸنەن بانك بەلگٸلەگەن زاڭسىز كوميسسييا شەگەرٸلگەن.
ال ول ادام 2015-تەن باستاپ 2019 جىلدىڭ سەۋٸر ايىنا دەيٸن ول زاڭسىز كوميسسييانى تٶلەپ جٷردٸ ەمەس پە? مٸنە, سونى بانكتەردٸڭ ەندٸ قايتارعىسى جوق. ول بانك بالانسىندا تۇر. ونى سوت ارقىلى بۇعان دەيٸن الۋ مٷمكٸن بولعان. ال ولار بولسا, سونى ەندٸ مٷمكٸن ەمەس قىپ قويدى. ەدٸلەتسٸزدٸك پە, ەرينە ەدٸلەتسٸزدٸك قوي.
ول زاڭسىز تٶلەگەن اقشاسىن بانكتەن قايتارىپ العان ادامدار بار, ال باسقالارى ەندٸ نەگە الا المايدى ونى?
بۇل سول ادامنىڭ ٶزٸنە تيەسٸلٸ زاڭدى اقشاسى عوي. بانككە تەك ارتىق تٶلەپ قويعان. وندا دا بانكيرلەردٸڭ زاڭدى اتتاپ-پۇتتاپ, زاڭسىز ارتىق اقشانى بەلگٸلەگەنٸنٸڭ كەسٸرٸنەن.
مٸنە, وسى كوميسسييانى سوتسىز-اق, حالىقتىڭ بانك كارتاسىنا ٶزدٸگٸنە كەلٸپ تٷسەتٸندەي قىلسا, تاماشا ەمەس پە?.. حالىق ٷشٸن ەدٸلدٸك دەگەن وسى!
مٸنە, پرەزيدەنتتٸكتەن ٷمٸتكەر وسى قاراپايىم, زاڭدى نەرسەگە قاۋقارى جەتەتٸن دەلەلدەي السا, وندا حالىق ول ادامنىڭ ٶزگەرٸس جاساۋعا دايىن ەرٸ لايىقتى ەكەنٸنە كٶزٸ ەبدەن جەتەر ەدٸ. بارشا قازاق, وندا ويلانباي-اق, توقاەۆقا داۋىس بەرەر ەدٸ, نەگٸزٸ.
ٶزگەرٸس دەگەن تٶمەننەن, وسىنداي «بىتوۆوي مەسەلەلەردەن» باستالۋى كەرەك ەمەس پە, ٶزٸ?!. ودان كەيٸن ٷلكەن ستارتەگييالىق مەسەلەلەردٸ سٶز قىپ, ۋەدە ەتٸپ ايتۋعا بولادى.
ال وعان دەيٸن ونداي سٶزدەر اسپانداعى ايعا قول سوزعانمەن بٸردەي ەل ٷشٸن. وندايعا وڭايشىلىقپەن سەنبەيدٸ حالىق...
كەمشات سەتيەۆا
بٸرەر دەرەك:
- 2012 جىلدان باستاپ بانكتەردٸڭ سسۋدالىق شوتتى جٷرگٸزۋ ٷشٸن الىنعان كوميسسيياسىن قر جوعارى سوتىنىڭ شەشٸمٸمەن زاڭسىز دەپ تانىلدى!
- بٸراق بانكتەر ونى حالىقتان بەرٸبٸر زاڭسىز الا بەرگەن!
- ال زاڭسىز العان بۇل كوميسسييانى بانكتەر تەك نەسيە الۋشى سوتقا جٷگٸنسە عانا قايتارىپ وتىرعان!
- بٸراق بيىل ناۋرىز ايىندا سوتتار وسى نەگٸزدەگٸ ارىزدى قاناعاتتاندىرۋدى كٸلت توقتاتتى, زاڭسىز بولسا دا...
